નારંગીના રસથી આગળ વધીને સર્ક્યુલર ઇકોનોમીનું આદર્શ મોડેલ: અન્ય ઉદ્યોગો માટે પ્રેરણાદાયી પહેલ
કચરાને મૂલ્યવાન સંસાધનમાં રૂપાંતરિત કરવાના એક અનોખા અને અસાધારણ અભિગમ સાથે બ્રાઝિલનો સાઇટ્રસ ઉદ્યોગ વિશ્વ સમક્ષ ઉર્જા સંરક્ષણનું નવું ઉદાહરણ પૂરું પાડી રહ્યો છે. વૈશ્વિક એગ્રી-બિઝનેસ જાયન્ટ લુઇસ ડ્રેફસ કંપની (LDC) દ્વારા સાઓ પાઉલો રાજ્યના બેબેદોરો ખાતે સ્થિત તેની ઔદ્યોગિક સુવિધામાં નારંગીના રસના પ્રોસેસિંગ દરમિયાન નીકળતા ગંદા પાણીમાંથી બાયોગેસ બનાવવાની દિશામાં વિશ્વના સૌથી મોટા પ્લાન્ટનું નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
આ પ્રોજેક્ટ કૃષિ-ખાદ્ય પ્રક્રિયા ઉદ્યોગમાં પર્યાવરણીય બોજ ગણાતા કચરાને નવીનીકરણીય ઉર્જા (Renewable Energy) માં રૂપાંતરિત કરવાનો એક દૂરંદેશી પ્રયાસ છે, જે ૨૦૨૬ ના મધ્ય સુધીમાં કાર્યરત થવાની ધારણા છે.
૧.૯૫ લાખ ચોરસ મીટરમાં ફેલાયેલી વિશાળ સુવિધા
આ નવો બાયોગેસ પ્લાન્ટ આશરે ૧,૯૫,૦૦૦ ચોરસ મીટરના વિશાળ બિલ્ટ-અપ વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. આ સુવિધા દર કલાકે ૪૦૦ ઘન મીટર સાઇટ્રસના ગંદા પાણીને પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. સંપૂર્ણ ક્ષમતા પર કામ કરતી વખતે, આ પ્લાન્ટમાંથી પ્રતિદિન ૫૦,૦૦૦ સામાન્ય ઘન મીટર (Nm³) થી વધુ બાયોગેસ ઉત્પન્ન થશે, જે લગભગ ૧.૭૭ મિલિયન ઘન ફૂટ બાયોગેસની સમકક્ષ છે.
ઉત્પાદિત બાયોગેસનો સીધો ઉપયોગ કંપનીની ઔદ્યોગિક કામગીરીમાં જ કરવામાં આવશે. આનાથી અશ્મિભૂત ઇંધણ (Fossil Fuels) પરની નિર્ભરતા ઘટે છે અને કંપનીના ઔદ્યોગિક પ્લાન્ટમાંથી નીકળતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO2) ઉત્સર્જનમાં ૨૦% થી વધુનો તીવ્ર ઘટાડો થવાની સંભાવના છે.
બાયોટેકનોલોજી અને વિશિષ્ટ ઇનોક્યુલમનો સફળ ઉપયોગ
સાઇટ્રસ પ્રોસેસિંગમાંથી નીકળતું ગંદુ પાણી ભારે કાર્બનિક ભાર ધરાવે છે, જેને તોડવું સામાન્ય પ્રક્રિયાઓથી મુશ્કેલ હોય છે. LDC એ લેટિન અમેરિકાના અગ્રણી વિજ્ઞાનીઓ અને નિષ્ણાતો સાથે મળીને એક પાયલોટ પ્રોજેક્ટ દ્વારા ખાસ બાયોટેકનોલોજી અને વિશિષ્ટ ઇનોક્યુલમ (Inoculum) વિકસાવ્યું છે.
સંશોધકોએ વિવિધ બેક્ટેરિયલ કલ્ચરનું પરીક્ષણ કર્યું અને નિરીક્ષણ કર્યું કે કયું સોલ્યુશન ગંદા પાણીના કાર્બનિક ઘટકોને અસરકારક રીતે વિઘટિત કરીને મહત્તમ બાયોગેસ આપે છે. આ પ્રારંભિક પરીક્ષણોમાં લક્ષ્યાંક કરતાં ૧૫% વધુ ઉત્પાદન મળ્યું હતું, જેણે કંપનીને આ પૂર્ણ-સ્તરની વિશાળ સુવિધા ઊભી કરવા માટે મજબૂત આત્મવિશ્વાસ આપ્યો.
૧૦૦% શુદ્ધ કરેલું પાણી પર્યાવરણને પરત અપાશે
ઉર્જા ઉત્પાદન ઉપરાંત આ પ્રોજેક્ટનો બીજો સૌથી મહત્વનો પાસું જળ વ્યવસ્થાપન છે. LDC ના જણાવ્યા અનુસાર, ગંદા પાણીમાંથી બાયોગેસ કાઢવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ ટ્રીટ કરવામાં આવેલું ૧૦૦% પાણી પુનઃ કુદરતી જળ સ્ત્રોતોમાં જવાબદારીપૂર્વક પાછું છોડવામાં આવશે.
આ પ્રક્રિયાથી જળ પ્રદૂષણ અટકે છે અને કુદરતી સંસાધનોની કાર્યક્ષમતામાં વધારો થાય છે. જ્યુસ પ્લેટફોર્મના વૈશ્વિક વડા પાઉલો હ્વાદયુકે નોંધ્યું હતું કે, આ ડિઝાઇનનો મુખ્ય હેતુ બ્રાઝિલના સાઇટ્રસ ક્ષેત્ર સાથે કંપનીના લાંબા ગાળાના જોડાણને મજબૂત બનાવવાની સાથે સાથે પર્યાવરણ પર સકારાત્મક અસરોને મહત્તમ બનાવવાનો છે.
અન્ય ખાદ્ય-પ્રક્રિયા ઉદ્યોગો માટે પ્રેરણાદાયી મોડેલ
બ્રાઝિલમાં LDC પાસે ૩૦,૦૦૦ હેક્ટરથી વધુ નારંગીના બગીચાઓ અને ત્રણ મોટા પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ્સ છે. આ બેબેદૌરો પ્લાન્ટની સફળતા માત્ર સાઇટ્રસ ઉદ્યોગ પુરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે એક સર્ક્યુલર સિસ્ટમ (Circular Economy Model) દર્શાવે છે.
જ્યારે મોટા પ્રમાણમાં કાર્બનિક ગંદુ પાણી ઉત્પન્ન કરતા અન્ય ડેરી, સુગર કે ફ્રૂટ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગો આ ટેકનોલોજી અપનાવશે, ત્યારે તે સમગ્ર વિશ્વમાં ઔદ્યોગિક કચરાના નિકાલની સમસ્યા ઉકેલવાની સાથે અશ્મિભૂત ઇંધણની જરૂરિયાત ઘટાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
