જયપુરથી કેલિફોર્નિયા સુધી વિસ્તરી સ્વચ્છ ઉર્જાની ભાગીદારી: સ્માર્ટ ગ્રીડ અને બેટરી સ્ટોરેજ માટે રાજસ્થાનનો મોટો સીમાચિહ્નરૂપ નિર્ણય
ભારતના નકશા પર નવીનીકરણીય ઉર્જા (રિન્યુએબલ એનર્જી) ક્ષેત્રે અગ્રેસર ગણાતા રાજસ્થાન રાજ્યે ઉર્જા ઉત્પાદન અને વ્યવસ્થાપનમાં એક સાથે બે મોટી ઐતિહાસિક સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે. શુક્રવારે સરકારી અધિકારીઓ દ્વારા સત્તાવાર રીતે જાહેર કરાયેલી આ વિગતો અનુસાર, રાજસ્થાને પરંપરાગત અને સ્વચ્છ (ક્લીન) એનર્જી બંને મોરચે વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની મજબૂત સ્થિતિ સાબિત કરી દીધી છે. એક તરફ રાજ્યના થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સે તેમની સ્થાપિત ક્ષમતાના સર્વોચ્ચ સ્તરે કામ કરીને અત્યાર સુધીનું રેકોર્ડબ્રેક ઉત્પાદન નોંધાવ્યું છે, તો બીજી તરફ ભવિષ્યની ટકાઉ પાવર ઇકોસિસ્ટમ તરફ આગળ વધવા માટે રાજસ્થાન સરકારે અમેરિકાના આધુનિક રાજ્ય કેલિફોર્નિયા સાથે એક સીમાચિહ્નરૂપ સ્વચ્છ ઊર્જા કરાર કર્યો છે.
જયપુરમાં આયોજિત એક વિશેષ વર્ચ્યુઅલ કાર્યક્રમ દરમિયાન રાજ્યના ઉર્જા મંત્રી હીરાલાલ નાગરે આ બંને મોટી સફળતાઓની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, રાજ્ય સરકારની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા પ્રજાને સસ્તી, અવિરત અને વિશ્વસનીય ૨૪×૭ વીજળી પૂરી પાડવાની છે. આ સાથે જ રાજસ્થાનને આગામી પેઢીની અદ્યતન ગ્રીન ટેકનોલોજી માટે સજ્જ કરવાનો રોડમેપ તૈયાર કરી દેવામાં આવ્યો છે.
થર્મલ પાવર ક્ષેત્રે RVUNL નો ઐતિહાસિક બેન્ચમાર્ક
રાજસ્થાન રાજ્ય વિદ્યુત ઉત્પાદન નિગમ લિમિટેડ (RVUNL) એ શાસકીય અને તકનીકી સ્તરે એક નવો ઇતિહાસ રચ્યો છે. નિગમે તેના તમામ થર્મલ પાવર સ્ટેશનોને તેમની કુલ સ્થાપિત ક્ષમતાના રેકોર્ડ ૯૪.૬ ટકાના સ્તર પર સંચાલિત કર્યા છે, જે દેશની કોઈપણ સરકારી થર્મલ પાવર યુટિલિટી દ્વારા નોંધાયેલા સર્વોચ્ચ ઉપયોગ સ્તરો (PLF) માંનો એક છે.
ઉર્જા મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્યમાં કાર્યરત તમામ ૨૩ જનરેટિંગ યુનિટ્સે અદભુત તકનીકી સંકલન સાધીને એક જ દિવસમાં સામૂહિક રીતે ૭,૧૭૧ મેગાવોટ વીજળીનું બમ્પર ઉત્પાદન કર્યું છે, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો આંકડો છે. મંત્રી નાગરે સ્વીકાર્યું હતું કે, ભૂતકાળમાં તકનીકી ખામીઓ અને મશીનરીની મર્યાદાઓના કારણે આ સ્તરે પહોંચવું અશક્ય હતું. પરંતુ હવે સરકારનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર એક દિવસનો રેકોર્ડ બનાવવાનો નથી, બલ્કે આખા વર્ષ દરમિયાન આ જ ગતિ જાળવી રાખીને વાર્ષિક વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં નવા માપદંડો સ્થાપિત કરવાનો છે.
રાજસ્થાન અને કેલિફોર્નિયા વચ્ચે ગ્લોબલ પાર્ટનરશિપ
બીજી એક મોટી અને ભવિષ્યવાદી જીતમાં, રાજસ્થાન વીજળી નિયમનકારી આયોગ (RERC) એ કેલિફોર્નિયા ઉર્જા આયોગ (California Energy Commission) સાથે સત્તાવાર સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ પાવર ગ્રીડ વ્યવસ્થાપન અને રિન્યુએબલ એનર્જીના ક્ષેત્રમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કરશે. હજારો કિલોમીટર દૂર હોવા છતાં, બંને પ્રદેશો ગ્રીન એનર્જી અને ટકાઉ ભવિષ્યના સમાન વિઝન સાથે એક તાંતણે બંધાયા છે.
આ કરાર અંતર્ગત મુખ્યત્વે ‘બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ’ (BESS) જેવી અદ્યતન બેટરી ટેકનોલોજી પર કામ કરવામાં આવશે. આ ટેકનોલોજીની મદદથી રાજસ્થાનમાં દિવસ દરમિયાન પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉત્પન્ન થતી વધારાની સૌર (સોલર) ઉર્જાનો સંગ્રહ કરી શકાશે અને સાંજની પીક-અવર્સ (જ્યારે વીજળીની માંગ સૌથી વધુ હોય છે) દરમિયાન તેનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરી શકાશે. આનાથી ગ્રીન એનર્જી પરની વિશ્વસનીયતામાં બહુ મોટો સુધારો થશે.
સ્માર્ટ ગ્રીડ અને ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ પર ફોકસ
આ વૈશ્વિક ભાગીદારી માત્ર ઉર્જા સંગ્રહ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે સ્માર્ટ ગ્રીડ, અદ્યતન મીટરિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડિજિટલ પાવર મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ્સના વિકાસમાં પણ મદદરૂપ બનશે. આનાથી રાજ્યમાં થતો ટ્રાન્સમિશન લોસ (વહન દરમિયાન થતો વીજ બગાડ) નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે, પાવર ડિસ્ટ્રિબ્યુશનની કાર્યક્ષમતા વધશે અને સૌથી મહત્વનું એટલે કે વીજળી ચોરીની પ્રવૃત્તિઓ પર કાયમી બ્રેક લાગશે.
આ ઉપરાંત, બંને દેશોના નિષ્ણાતો સંયુક્ત સંશોધન દ્વારા રાજસ્થાનમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) માટે એક મજબૂત અને વ્યાપક ચાર્જિંગ સ્ટેશન નેટવર્ક ઊભું કરવા માટે હાઈ-ટેક પાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવશે. રાજ્ય સરકાર મક્કમપણે માને છે કે આ કરારથી ભારતના અગ્રણી રિન્યુએબલ એનર્જી રાજ્યોમાં રાજસ્થાનનો દબદબો વધુ મજબૂત બનશે. વર્તમાન સમયમાં રેકોર્ડ થર્મલ ઉત્પાદન રાજ્યની ત્વરિત ઉર્જા સુરક્ષાની ખાતરી આપે છે, જ્યારે આ આંતરરાષ્ટ્રીય જોડાણ આગામી પેઢીની સ્વચ્છ ટેકનોલોજી માટેનો રસ્તો સરળ બનાવી રહ્યું છે.
