જેની રાહ જોવાતી હતી એ જ ના થયું! ગ્રીન એનર્જી ટ્રેડિંગ લાયસન્સ પર કેમ અટકી પ્રક્રિયા?
દક્ષિણ આફ્રિકાના નેશનલ એનર્જી રેગ્યુલેટર (NERSA) દ્વારા ‘સેરીટી ગ્રીન એનર્જી’ (Seriti Green Energy Pty Ltd) ની વીજળી વેપાર (Electricity Trading) લાયસન્સ અરજી સંદર્ભે યોજાનારી જાહેર સુનાવણી (Public Hearing) રદ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ આયોજિત કરવાનો પ્રસ્તાવ હતો. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ કોઈ નોંધપાત્ર જાહેર પ્રતિસાદ કે ભાગીદારી ન મળવી હોવાનું સામે આવ્યું છે.
દક્ષિણ આફ્રિકાના ઉર્જા ક્ષેત્રમાં ખાનગી કંપનીઓની ભાગીદારી અને ગ્રીન એનર્જીના વિકાસને લઈને આ બેઠક ખૂબ મહત્વની માનવામાં આવતી હતી. મપુમાલાંગા (Mpumalanga) પ્રાંતમાં વીજ વિતરણ અને ટ્રેડિંગ પ્રક્રિયામાં સુધારા લાવવાની દિશામાં આ એક મોટું પગલું હતું, પરંતુ અંતિમ ક્ષણે જરૂરી ભાગીદારીના અભાવે આ કાર્યક્રમ મુલતવી રાખવાને બદલે સંપૂર્ણપણે રદ કરવો પડ્યો છે.
સુનાવણી રદ કરવા પાછળનું મુખ્ય કારણ અને મપુમાલાંગા ક્ષેત્રની સ્થિતિ
આ જાહેર સુનાવણીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મપુમાલાંગા પ્રાંતમાં વીજળીનો વેપાર કરવા માટે સેરીટી ગ્રીન એનર્જી દ્વારા કરવામાં આવેલી લાયસન્સ અરજી પર વિચારણા કરવાનો હતો. હાલમાં આ સમગ્ર પ્રાંતમાં રાજ્ય સંચાલિત મુખ્ય વીજ વિતરણ કંપની ‘એસ્કોમ’ (Eskom) દ્વારા વીજ પુરવઠો અને વિતરણ સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે. ખાનગી ક્ષેત્રની ગ્રીન એનર્જી કંપની આ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરે તો તેનાથી ગ્રાહકોને વધુ વિકલ્પો અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા (Renewable Energy) પ્રાપ્ત થઈ શકે તેમ હતું.
જોકે, NERSA ને આ સુનાવણીમાં ભાગ લેવા અથવા પોતાની રજૂઆતો સબમિટ કરવા માટે સામાન્ય જનતા, ઉદ્યોગ સાહસિકો કે અન્ય હિતધારકો (Stakeholders) તરફથી એક પણ નોંધણી (Registration) પ્રાપ્ત થઈ ન હતી. જ્યારે કોઈપણ સત્તાવાર સુનાવણીમાં પોતાના વિચારો કે વાંધા રજૂ કરવા માટે કોઈ સહભાગી ઉપસ્થિત ન હોય, ત્યારે નિયમ મુજબ આવી બેઠક ચાલુ રાખવાનો કોઈ ઔચિત્ય રહેતો નથી. આ કારણોસર રેગ્યુલેટરે ૧૦ સપ્ટેમ્બરના રોજ યોજાનારી આ સેશન રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
લાયસન્સ પ્રક્રિયામાં જાહેર સુનાવણીનું મહત્વ
દક્ષિણ આફ્રિકાના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં નવી લાયસન્સિંગ પ્રક્રિયામાં જાહેર સુનાવણીઓ અત્યંત નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. કોઈપણ નવી કંપનીને વીજળીનું ઉત્પાદન, વિતરણ કે વેપાર કરવાની મંજૂરી આપતા પહેલા સામાન્ય નાગરિકો અને પર્યાવરણીય જૂથોના મંતવ્યો જાણવા કાનૂની રીતે જરૂરી હોય છે.
આ સુનાવણીના મુખ્ય પાસાંઓ નીચે મુજબ છે:
-
પારદર્શક પ્રક્રિયા: જાહેર સુનાવણીના માધ્યમથી લાયસન્સ આપવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા અત્યંત પારદર્શી રહે છે, જેથી કોઈ ચોક્કસ કંપનીને ખોટી રીતે લાભ ન મળે.
-
હિતધારકોનો અવાજ: સ્થાનિક રહીશો, વેપારી મંડળો અને ઉદ્યોગોને પોતાના દરો, વીજ પુરવઠાની ગુણવત્તા કે પર્યાવરણીય બાબતો અંગે પોતાના વિચારો રજૂ કરવાની સીધી તક મળે છે.
-
સહભાગિતાનો અભાવ: આ કિસ્સામાં, રજિસ્ટર્ડ સહભાગીઓની ગેરહાજરીનો અર્થ એ થયો કે આ પ્રસ્તાવિત લાયસન્સ સામે જાહેર જનતા કે અન્ય હિતધારકો તરફથી કોઈ વિરોધ, સૂચન કે વિશિષ્ટ રજૂઆત કરવામાં આવી ન હતી.
NERSA ની રચના અને કાનૂની માળખું
‘નેશનલ એનર્જી રેગ્યુલેટર ઓફ સાઉથ આફ્રિકા’ (NERSA) એ દક્ષિણ આફ્રિકાની એક વૈધાનિક ઊર્જા નિયામક સંસ્થા (Statutory Energy Regulator) છે. દેશના ઊર્જા ક્ષેત્રનું નિયમન કરવા માટે ‘નેશનલ એનર્જી રેગ્યુલેટર એક્ટ ૨૦૦૪’ હેઠળ આ સંસ્થાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.
NERSA ની મુખ્ય જવાબદારીઓ અને તેના કાનૂની માળખામાં નીચેના ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે:
-
ઇલેક્ટ્રિસીટી ઉદ્યોગ: ‘ઇલેક્ટ્રિસીટી રેગ્યુલેશન એક્ટ ૨૦૦૬’ હેઠળ વીજળીનું ઉત્પાદન, ટ્રાન્સમિશન, વિતરણ અને ટ્રેડિંગ સંબંધિત લાયસન્સ આપવા અને દરો (Tariffs) નક્કી કરવાનું કામ કરે છે.
-
ગૅસ ઉદ્યોગ: ‘ગૅસ એક્ટ ૨૦૦૧’ હેઠળ પાઇપલાઇન દ્વારા પૂર પૂરા પાડવામાં આવતા ગૅસ ક્ષેત્રનું સંચાલન અને દેખરેખ રાખે છે.
-
પેટ્રોલિયમ પાઇપલાઇન: ‘પેટ્રોલિયમ પાઇપલાઇન્સ એક્ટ ૨૦૦૩’ હેઠળ દેશભરમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના વહન માટેની પાઇપલાઇન સિસ્ટમનું નિયમન કરે છે.
દક્ષિણ આફ્રિકાના ઉર્જા ક્ષેત્ર પર આ નિર્ણયની અસર
સેરીટી ગ્રીન એનર્જી માટે આ સુનાવણીનું રદ થવું એ લાયસન્સની નકારાત્મકતા દર્શાવતું નથી, પરંતુ તે દર્શાવે છે કે આ તબક્કે જાહેર સ્તરે કોઈ પ્રત્યક્ષ વિરોધ ન હતો. હવે NERSA પોતાના આંતરિક નિયમો અને કાનૂની જોગવાઈઓ મુજબ આ લાયસન્સ અરજી અંગે આગળનો નિર્ણય લઈ શકે છે.
સાઉથ આફ્રિકા હાલમાં ઊર્જા સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે અને સરકારી કંપની એસ્કોમ પરનું ભારણ ઘટાડવા માટે ખાનગી ગ્રીન એનર્જી ટ્રેડર્સની ભૂમિકા મહત્વની બની રહી છે. મપુમાલાંગા પ્રાંત, જે પરંપરાગત રીતે કોલસા આધારિત વીજ ઉત્પાદનનું કેન્દ્ર રહ્યું છે, ત્યાં સેરીટી ગ્રીન એનર્જી જેવી કંપનીઓનો પ્રવેશ ભવિષ્યમાં સ્વચ્છ અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા તરફના સંક્રમણને વધુ ઝડપી બનાવી શકે છે.
