મેક્સિકોમાં ગ્રીન એનર્જી ક્રાંતિનો ઉદય: રાષ્ટ્રપતિ શેનબૌમનું $૪૩.૬ બિલિયનનું રોકાણ પેકેજ, ૨૦૩૦ સુધીમાં અક્ષય ઊર્જામાં મોટો ઉછાળો લાવવાનું લક્ષ્ય
પાછલી સરકારના કડક નિયંત્રણો અને ધીમી શરૂઆત બાદ હવે મેક્સિકો ગ્રીન એનર્જી સંક્રમણ (Green Transition) ના માર્ગે ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. દેશના નવા રાષ્ટ્રપતિ ક્લાઉડિયા શેનબૌમે એક વ્યાપક ઊર્જા સુધારણા કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે, જે મેક્સિકોના ઊર્જા ક્ષેત્રને ખાનગી રોકાણકારો માટે ખોલે છે અને દેશમાં નવીનીકરણીય ઊર્જાના ઝડપી વિસ્તરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તાજેતરમાં અનેક સોલાર અને વિન્ડ પ્રોજેક્ટ્સને આપેલી ઝડપી મંજૂરીઓ દર્શાવે છે કે નવી સરકાર સ્વચ્છ ઊર્જાના ઉપયોગ માટે કેટલી ગંભીર છે.
વ્યૂહાત્મક રોડમેપ અને ૨૦૩૦ના લક્ષ્યાંકો
મેક્સિકો સરકારે દેશ માટે એક વ્યૂહાત્મક ઊર્જા રોડમેપ જાહેર કર્યો છે. આ યોજના હેઠળ પ્રતિદિન ૧.૮ મિલિયન બેરલ તેલ ઉત્પાદન જાળવી રાખવાની સાથે ૪૩.૬ બિલિયન ડોલરનું વિશાળ રોકાણ પેકેજ તૈનાત કરવામાં આવી રહ્યું છે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં દેશમાં ૩૨ ગીગાવોટ (GW) થી વધુ નવી વીજળી ઉત્પાદન ક્ષમતા ઉમેરવાનો છે, જેમાંથી ઓછામાં ઓછો ૭૦ ટકા હિસ્સો સૌર, પવન અને ભૂ-ઉષ્મીય જેવા નવીનીકરણીય સ્ત્રોતોમાંથી આવશે.
પોતાની જાહેરાતમાં રાષ્ટ્રપતિ શેનબૌમે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, “મેક્સિકો પાસે માત્ર ખનિજ તેલ જ નથી, પરંતુ વિપુલ પ્રમાણમાં સૂર્યપ્રકાશ અને પવન પણ છે. આ એવી સ્વચ્છ ઊર્જા છે જે પર્યાવરણીય નુકસાનને ન્યૂનતમ કરે છે. અમે વપરાશમાં લેવાતી વીજળીમાં ગ્રીન એનર્જીનો હિસ્સો વધારવા પર કામ કરી રહ્યા છીએ અને ૨૦૩૦ સુધીમાં આ અમારો સૌથી મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્યાંક છે.”
રોડમેપ મુજબ, ફોટોવોલ્ટેઇક (સોલાર) ઉત્પાદનમાં ૧૪૦ ટકા, ભૂ-ઉષ્મીય ઊર્જામાં ૯૦ ટકા અને પવન ઊર્જામાં ૭૦ ટકાનો વધારો કરવાનો લક્ષ્યાંક છે, જ્યારે વર્તમાન પ્લાન્ટ્સના રિનોવેશન દ્વારા જળવિદ્યુતમાં ૧૮ ટકાનો વધારો કરાશે. આ યોજનાથી વીજ મિશ્રણમાં નવીનીકરણીય ઊર્જાનો હિસ્સો ૨૪ ટકાથી વધીને ૩૮ ટકા થઈ જશે.
રાષ્ટ્રીયકરણની નીતિથી દૂર: ખાનગી રોકાણોને લીલી ઝંડી
અગાઉ ૨૦૧૮ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એન્ડ્રેસ મેન્યુઅલ લોપેઝ ઓબ્રાડોર (AMLO) ના કાર્યકાળમાં ઊર્જા ક્ષેત્રના અતિ-રાષ્ટ્રીયકરણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. વિદેશી કંપનીઓ અને ભ્રષ્ટાચારના બહાને ખાનગી રોકાણ પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે મેક્સિકોના ગ્રીન ટ્રાન્ઝિશનમાં વિલંબ થયો હતો અને વૈશ્વિક સ્તરે તેની આકરી ટીકા થઈ હતી.
જોકે, રાષ્ટ્રપતિ શેનબૌમે આ નીતિ બદલી નાખી છે. તેમણે નવીનીકરણીય ઊર્જા પર ઓછામાં ઓછા ૧૩.૬ બિલિયન ડોલર ખર્ચવાની યોજના બનાવી છે. નવા માળખા મુજબ, ૨૦૩૦ સુધીમાં ખાનગી કંપનીઓને ૯.૬ GW સુધીની નવી ગ્રીન ક્ષમતા ઉમેરવાની છૂટ આપવામાં આવશે. દેશના કુલ વીજ ઉત્પાદનમાં ૪૬ ટકા હિસ્સો ખાનગી રોકાણમાંથી આવશે, જ્યારે બાકીનો ૫૪ ટકા હિસ્સો રાજ્યની માલિકીની કંપની CFE દ્વારા સંચાલિત થશે.
સૌર ઊર્જાનું પ્રભુત્વ અને અમેરિકા ખંડનો સૌથી મોટો પ્લાન્ટ
મેક્સિકોમાં સોલાર પાવર માટે અદ્ભુત કુદરતી અનુકૂળતા છે. થિંકટેન્ક એમ્બર એનર્જીના રિપોર્ટ અનુસાર, મેક્સિકો પોતાની સૌર ક્ષમતાનો પૂર્ણ ઉપયોગ કરે તો રાષ્ટ્રીય વીજ માંગના ૯૦ ટકા ભાગને પૂરો કરી શકે છે. ૨૦૨૩માં સોલારનો હિસ્સો માત્ર ૬.૬ ટકા હતો, પરંતુ ૨૦૩૫ સુધીમાં સ્થાપિત ફોટોવોલ્ટેઇક ક્ષમતા ૩૭.૮ GW સુધી પહોંચવાની ધારણા છે.
આ દિશામાં મેક્સિકોનો સૌથી મોટો પ્રોજેક્ટ સોનોરા રાજ્યના પ્યુઅર્ટો પેનાસ્કો ખાતે આકાર લઈ રહ્યો છે. એપ્રિલ ૨૦૨૩માં ૧૨૦ MW અને સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪માં ૩૦૦ MW ક્ષમતાના પ્રથમ બે તબક્કા કાર્યરત થઈ ચૂક્યા છે. જ્યારે આ પ્લાન્ટ ૧ GW ક્ષમતા અને ૨૪૬ MW બેટરી સ્ટોરેજ સાથે પૂર્ણ થશે, ત્યારે તે સમગ્ર અમેરિકા ખંડનો સૌથી મોટો અને વિશ્વનો પાંચમો સૌથી મોટો સોલાર પ્લાન્ટ બનશે.
આ ઉપરાંત, ડેનિશ કંપની ‘કોપનહેગન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાર્ટનર્સ’ (CIP) એ પણ ઓગસ્ટમાં ૪૨૦ MW ક્ષમતાના ‘લા એસ્પેરાન્ઝા’ સોલાર-પ્લસ-સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટમાં અંતિમ નાણાકીય રોકાણની જાહેરાત કરી છે, જે દર્શાવે છે કે મેક્સિકો હવે ગ્લોબલ ક્લીન એનર્જી ઇન્વેસ્ટમેન્ટનું નવું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.
