ભારતના ગ્રીન એનર્જી અભિયાનને મળી અભૂતપૂર્વ સફળતા

દેશમાં સ્વચ્છ ઊર્જાની મોટી છલાંગ: પવન, સૌર અને બાયોમાસ ઉત્પાદનમાં વાર્ષિક ૩૦%થી વધુનો ઉછાળો

હવામાન પરિવર્તન સામેની લડાઈ અને પર્યાવરણની સુરક્ષા તરફ ભારતના વધતા મજબૂત કદમોનો પુરાવો તાજેતરમાં સામે આવ્યો છે. દેશમાં સ્વચ્છ અને ગ્રીન એનર્જીના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાના સરકારના પ્રયાસો હવે જમીની સ્તરે રંગ લાવતા દેખાઈ રહ્યા છે. જુલાઈ મહિનામાં દેશમાં કુલ વીજ ઉત્પાદનમાં નવીનીકરણીય ઊર્જા (Renewable Energy) નો ફાળો લગભગ ૨૦ ટકાના સ્તરે પહોંચી ગયો છે. વાર્ષિક ધોરણે સરખામણી કરવામાં આવે તો રિન્યુએબલ એનર્જીના ઉત્પાદનમાં ૩૦ ટકાથી પણ વધુનો જબરદસ્ત વધારો નોંધાયો છે.

ગ્રીડ ઈન્ડિયાના આંકડા અને વીજ ઉત્પાદનની સ્થિતિ

ગ્રીડ ઈન્ડિયા (Grid India) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, જુલાઈ મહિનામાં દેશભરમાં કુલ ૧,૮૧,૭૯૦ મેગાવોટ વીજળીનું ઉત્પાદન થયું હતું. આમાંથી ૩૬,૩૫૫ મેગાવોટ વીજળી માત્ર સૌર ઉર્જા (Solar), પવન ઉર્જા (Wind) અને બાયોમાસ જેવા અક્ષય ઊર્જાના સ્ત્રોતોમાંથી મેળવવામાં આવી હતી. આ આંકડો દેશના કુલ વીજ ઉત્પાદનના ૧૯.૯ ટકા જેટલો થાય છે.

ગયા વર્ષની સરખામણી કરીએ તો, જુલાઈ ૨૦૨૫ દરમિયાન દેશમાં કુલ ૧,૬૪,૩૯૩ મેગાવોટ વીજળી ઉત્પન્ન થઈ હતી, જેમાં રિન્યુએબલ સ્ત્રોતોનો હિસ્સો ૨૭,૮૩૫ મેગાવોટ એટલે કે ૧૬.૯ ટકા હતો. આમ, એક જ વર્ષના ગાળામાં હરિત ઊર્જાના હિસ્સામાં નોંધપાત્ર અને પ્રોત્સાહક સુધારો જોવા મળ્યો છે.

અશ્મિભૂત ઇંધણથી સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ ઝડપી પ્રયાણ

કેન્દ્રીય ઊર્જા મંત્રાલયના એક ઉચ્ચ અધિકારીએ આ સફળતા અંગે માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારત હવે કોલસા અને થર્મલ પાવર જેવા પારંપરિક અશ્મિભૂત ઇંધણ (Fossil Fuels) પર નિર્ભર રહેવાને બદલે સ્વચ્છ ઊર્જાના સ્ત્રોતો તરફ સફળતાપૂર્વક આગળ વધી રહ્યું છે.

અધિકારીએ ઉમેર્યું હતું કે, “અમારું આંતરરાષ્ટ્રીય લક્ષ્યાંક વર્ષ ૨૦૭૦ સુધીમાં શુદ્ધ-શૂન્ય કાર્બન ઉત્સર્જન (Net-Zero Carbon Emission) પ્રાપ્ત કરવાનું છે. હાલમાં દેશની કુલ સ્થાપિત વીજ ક્ષમતા (Installed Capacity) લગભગ ૫૫૨ ગીગાવોટ થઈ ગઈ છે, જેમાં નવીનીકરણીય ઊર્જાનો હિસ્સો ૪૨ ટકાથી વધુ છે. જો આપણે તેમાં પરમાણુ (Nuclear) અને હાઇડ્રોપાવર (Hydropower) નો પણ સમાવેશ કરીએ, તો ભારતની બિન-અશ્મિભૂત ક્ષમતા આશરે ૨૯૫ ગીગાવોટ સુધી પહોંચી ચૂકી છે.”

અલ નીનો અને આકરા હવામાન વચ્ચે વીજળીની ટોચની માંગ

ચાલુ વર્ષે જુલાઈ મહિનામાં દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં આકરી ગરમી અને અસહ્ય ભેજવાળું વાતાવરણ જોવા મળ્યું હતું. આ ઉપરાંત અલ નીનો (El Nino) ની અસરોને કારણે વીજળીની વપરાશમાં ભયાનક ઉછાળો આવ્યો હતો. જુલાઈ મહિના દરમિયાન બીજી વખત દેશમાં પીક પાવર ડિમાન્ડ (ટોચની માંગ) ૨૭૦ ગીગાવોટનો અતિ મહત્વનો આંકડો વટાવી ગઈ હતી.

હવામાનના આ ફેરફારોની અસર હાઇડ્રોપાવર ક્ષેત્ર પર જોવા મળી હતી. જુલાઈ ૨૦૨૬ માં કુલ વીજ ઉત્પાદનમાં જળવિદ્યુતનો હિસ્સો ૧૦.૨ ટકા રહ્યો હતો, જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં નોંધાયેલા ૧૪.૫ ટકાના હિસ્સા કરતાં ઓછો છે. જોકે, કુદરતી ગેસ અને હાઇડ્રોપાવર સિવાય, ભારતના તમામ મુખ્ય ઇંધણ અને ઊર્જા સ્ત્રોતોમાં વાર્ષિક ધોરણે વીજ ઉત્પાદનમાં સ્થિર વધારો નોંધાયો છે, જે દર્શાવે છે કે ભારતીય વીજ ગ્રીડ હવે અતિશય માંગ વચ્ચે પણ સ્વચ્છ ઊર્જાના દમ પર સ્થિરતા જાળવવા સક્ષમ બની રહી છે.