ગ્રીડ કનેક્શન ખાલી કરો નહીંતર દંડ ભરો: ભારત સરકારનો નવીનીકરણીય ઉર્જા કંપનીઓ સામે અત્યાર સુધીનો સૌથી કડક આદેશ
ભારતમાં રિન્યુએબલ એનર્જી એટલે કે સ્વચ્છ અને નવીનીકરણીય ઉર્જાના નામે માત્ર કાગળ પર અથવા અધૂરી તૈયારીઓ સાથે જગ્યા રોકીને બેઠેલી કંપનીઓ સામે દેશે કડક વલણ અખત્યાર કર્યું છે. કેન્દ્રીય વીજ નિયમનકાર, સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (CERC) દ્વારા તાજેતરમાં ૧૧ જુલાઈના રોજ એક મહત્વપૂર્ણ અને ખૂબ જ કડક નિયમનકારી આદેશ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ આદેશ હેઠળ, એવી તમામ નવીનીકરણીય ઉર્જા કંપનીઓને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે, જો તેઓ વાસ્તવમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો તેમણે તેમના ટ્રાન્સમિશન (વીજ વહન) અધિકારો છોડી દેવા પડશે, અથવા તો તેના બદલામાં અત્યંત ઊંચી બેંક ગેરંટી જમા કરાવવી પડશે. આ નિર્ણય પાછળ સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એવા સક્રિય પ્રોજેક્ટ્સ માટે ગ્રીડની ક્ષમતા મુક્ત કરવાનો છે જે ખરેખર વીજ ઉત્પાદન કરવા માટે તૈયાર ઊભા છે પરંતુ ગ્રીડ જોડાણના અભાવે અટકેલા છે.
વાસ્તવિક સ્થિતિ: પ્રોજેક્ટ્સ ઘણા છે, પણ ગ્રાહકો નથી!
સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (CERC) ના સત્તાવાર આદેશમાં ચોંકાવનારી બાબતો સામે આવી છે. કમિશને નોંધ્યું છે કે વર્ષ ૨૦૧૯ થી ૨૦૨૫ ના સમયગાળા દરમિયાન દેશમાં નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતાનો એક બહુ મોટો હિસ્સો વિવિધ પાવર ડેવલપર્સ અને ઉત્પાદકોને ફાળવવામાં આવ્યો હતો. આ કંપનીઓએ નેશનલ ગ્રીડ સાથે કનેક્શન મેળવી લીધા છે, પરંતુ તેમાંથી મોટાભાગની કંપનીઓ પાસે હજુ સુધી વીજળી ખરીદનારા કોઈ ગ્રાહકો (PPA – પાવર પર્ચેઝ એગ્રીમેન્ટ્સ) ઉપલબ્ધ નથી.
પરિણામે, પાવર ટ્રાન્સમિશન લાઈનોની એક્સેસ એવી કંપનીઓ અથવા પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા રોકી રાખવામાં આવી છે જેઓ આગળ વધી શકતા નથી અથવા કામગીરી શરૂ કરવામાં અસમર્થ છે. CERC ના અંદાજ મુજબ, આ આદેશથી નેશનલ ગ્રીડ નેટવર્કમાંથી આશરે ૧૫.૭ GW (ગીગાવોટ) જેટલી જંગી ટ્રાન્સમિશન કનેક્ટિવિટી ક્ષમતા મુક્ત થઈ શકે છે, જે હાલમાં નિષ્ક્રિય પડી છે અને તેને અન્ય લાયક અને સક્રિય ડેવલપર્સને ટ્રાન્સફર કરી શકાશે.
કંપનીઓ પાસે બચવા માટે હવે કયા વિકલ્પો છે?
આ નવા આદેશ હેઠળ પાવર ડેવલપર્સને સાવ નિરાશ થવાની જરૂર નથી, પરંતુ તેમણે પોતાની ગંભીરતા સાબિત કરવી પડશે. CERC ના આદેશ અનુસાર કંપનીઓ પાસે મુખ્યત્વે ત્રણ રસ્તા બચ્યા છે:
પહેલો વિકલ્પ એ છે કે જો તેઓ ગ્રીડ કનેક્ટિવિટી જાળવી રાખવા માગતા હોય, તો તેમણે ખૂબ જ ઊંચી રકમની વધારાની બેંક ગેરંટી જમા કરાવવી પડશે અને વહેલી તકે પોતાના સ્વતંત્ર પ્રોજેક્ટ પર કામ શરૂ કરવું પડશે. બીજો વિકલ્પ એ છે કે જો તેમની પોતાની કોઈ પેરન્ટ કે ગ્રુપ યુટિલિટી કંપની હોય જે ખરેખર પાવર જનરેટ કરી રહી છે પરંતુ તેની પાસે ગ્રીડ જોડાણ નથી, તો તેઓ આ ટ્રાન્સમિશન રાઇટ્સ તેને ટ્રાન્સફર કરી શકે છે. ત્રીજો વિકલ્પ કનેક્શન સરેન્ડર કરવાનો છે.
મુક્ત થયેલી કનેક્ટિવિટીની ફાળવણી કેવી રીતે થશે?
આ આદેશમાં એ પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે જો કોઈ કંપની પોતાની કનેક્ટિવિટી સરેન્ડર કરે છે અથવા તેની પાસેથી અધિકારો પાછા લેવામાં આવે છે, તો તે ક્ષમતા સીધી બજારમાં નહીં જાય. સૌથી પહેલા આ સરેન્ડર કરાયેલી કનેક્ટિવિટી તે જ સબસ્ટેશન ક્લસ્ટરમાં કનેક્શન મેળવવા માટે અગાઉથી લાઈનમાં ઊભેલા એટલે કે પ્રતીક્ષા કરી રહેલા વર્તમાન અરજદારોને ઓફર કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા પૂરી થયા બાદ પણ જો કોઈ ક્ષમતા કે કનેક્ટિવિટી લિમિટ બચશે, તો તેની ખુલ્લી હરાજી (ઓક્શન) કરવામાં આવશે જેથી માત્ર સક્ષમ પ્લેયર્સ જ ગ્રીડનો ઉપયોગ કરી શકે.
બજારના વિશ્લેષકોના મતે, આ નિર્ણય ભારતના ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫૦૦ ગીગાવોટ બિન-અશ્મિભૂત ઈંધણ આધારિત વીજ ક્ષમતા સ્થાપિત કરવાના લક્ષ્યાંકને પ્રાપ્ત કરવા માટે અત્યંત મહત્વનો સાબિત થશે. તેનાથી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વેડફાતું અટકશે અને ગ્રીન એનર્જી સેક્ટરમાં માત્ર વાસ્તવિક કામ કરનારી કંપનીઓને જ પ્રોત્સાહન મળશે.
