ભારતીય ઉર્જા મંત્રાલયનો ક્રાંતિકારી નિર્ણય: નવીનીકરણીય ઉર્જા કંપનીઓને ઓન-સાઇટ બેટરી સ્ટોરેજ અને મુક્ત વીજ વેચાણની મળી મંજૂરી
ભારતના ઉર્જા મંત્રાલય (Ministry of Power) દ્વારા દેશમાં અક્ષય ઉર્જા એટલે કે નવીનીકરણીય ઉર્જા (Renewable Energy) ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત અને નફાકારક બનાવવા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સુધારાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. નવા નીતિગત નિર્ણય મુજબ, હવે નવીનીકરણીય ઉર્જા ઉત્પાદક કંપનીઓ પોતાના પ્રોજેક્ટ સ્થળ પર જ બેટરી સ્ટોરેજ (On-Site Battery Storage) સિસ્ટમ સ્થાપી શકશે. આ સિસ્ટમ દ્વારા ગ્રીડની મર્યાદાઓને કારણે ન વપરાયેલી (કર્ટેલ્ડ) વધારાની વીજળીનો સંગ્રહ કરી શકાશે. આ ઉપરાંત, કંપનીઓ આ સંગ્રહિત વીજળીને પાવર એક્સચેન્જ અથવા અન્ય કોઈ પણ વ્યવસ્થા દ્વારા મુક્ત બજારમાં કોઈપણ ગ્રાહક કે એન્ટિટીને વેચી શકશે.
NOC ની ઝંઝટમાંથી મુક્તિ અને સક્ષમ પ્રક્રિયા
આ નવા નીતિગત ફેરફારમાં સૌથી રાહતની વાત એ છે કે કંપનીઓએ સંગ્રહિત વીજળી વેચવા માટે હાલના પાવર સેલ એગ્રીમેન્ટ (PPA) હેઠળના મૂળ ખરીદદાર પાસેથી હવે કોઈપણ પ્રકારના નો-ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ (NOC) ની રાહ જોવી પડશે નહીં. અગાઉ આ જટિલ પ્રક્રિયાના કારણે ઘણીવાર વીજળીનો સંગ્રહ અને વેચાણ સમયસર થઈ શકતું નહોતું અને કાનૂની અડચણો ઊભી થતી હતી.
સરકારના આ ક્રાંતિકારી પગલાનો મુખ્ય ધ્યેય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે દેશમાં ઉત્પાદિત થતી ગ્રીન એનર્જી (ગ્રીન પાવર) નો એક પણ યુનિટ નકામો ન જાય. આ સુધારાથી પાવર પ્રોજેક્ટ ડેવલપર્સને તેમના ઉત્પાદનનું યોગ્ય મૂલ્ય મળશે અને તેમની કમાણીમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.
ગ્રીડ મર્યાદાઓ અને વીજળીના બગાડની મોટી સમસ્યાનો ઉકેલ
ઉર્જા મંત્રાલય દ્વારા આ ફેરફાર એવા સમયે કરવામાં આવ્યો છે જ્યારે દેશના ઉત્તરીય ક્ષેત્ર (Northern Region) માં T-GNA (ટેમ્પરરી જનરલ નેટવર્ક એક્સેસ) હેઠળ સુનિશ્ચિત થયેલી આશરે ૯૦ ટકા જેટલી વીજળી વેડફાઈ જવાની ગંભીર ચિંતા પાવર ડેવલપર્સ દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. સ્થાનિક પાવર ગ્રીડ આટલી મોટી માત્રામાં ઉત્પાદિત વીજળીને એકસાથે સંભાળવામાં અસમર્થ હતું, જેના કારણે હજારો યુનિટ વીજળીનો બગાડ થતો હતો.
હવે, મર્ચન્ટ બેટરી સ્ટોરેજ (Merchant Battery Storage) નો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ થતાં જ કંપનીઓ આ નકામી જતી ઉર્જાને પોતાની બેટરી સિસ્ટમમાં સુરક્ષિત રાખી શકશે. આ ટેકનોલોજીથી ગ્રીડ પરનો બોજ ઓછો થશે અને ખોવાયેલી ઉર્જાને વાસ્તવિક નાણાકીય મૂલ્યમાં ફેરવી શકાશે.
નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષેત્ર થશે વધુ આકર્ષક અને વ્યવહારુ
સરકારના આ નિર્ણયથી સમગ્ર ભારતમાં નવીનીકરણીય ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ (જેવા કે સોલર અને વિન્ડ પાવર પ્લાન્ટ્સ) વધુ વ્યવહારુ, ટકાઉ અને નફાકારક બનશે. જ્યારે પાવર ગ્રીડમાં માંગ ઓછી હોય ત્યારે વીજળી સ્ટોર કરીને, જ્યારે માંગ અને ભાવ બંને ઊંચા હોય ત્યારે પાવર એક્સચેન્જમાં વેચી શકાશે.
આ નીતિગત સુધારાથી દેશમાં એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (ESS) માં ખાનગી રોકાણ વધશે અને ભારતના ૨૦૩૦ સુધીના ગ્રીન એનર્જી લક્ષ્યાંકોને પ્રાપ્ત કરવામાં મોટી મદદ મળશે. ઉર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો આ નિર્ણયને ભારતીય વીજ ક્ષેત્રના ઈતિહાસમાં એક માઇલસ્ટોન ગણાવી રહ્યા છે.
