વીજળી બિલની ઝંઝટ ખતમ! બિહારની ૭૮ હજાર શાળાઓમાં સોલર પેનલ લગાવવાની યોજનાને મંજૂરી
બિહારની સરકારી શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ખૂબ જ સારા અને આવકારદાયક સમાચાર સામે આવ્યા છે. રાજ્ય સરકારે આ શાળાઓના કાયાકલ્પ અને તેમને વીજળીની બાબતમાં સંપૂર્ણપણે આત્મનિર્ભર બનાવવા તરફ એક ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે. ઘણીવાર જોવા મળે છે કે ગ્રામીણ અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં વીજળી કાપને કારણે બાળકોના અભ્યાસ પર વિપરીત અસર પડે છે; સ્માર્ટ ક્લાસમાં અવરોધ આવે છે અને કોમ્પ્યુટર લેબ ઘણીવાર બંધ રહે છે. આ ઉપરાંત, વીજળીના ભારે માસિક બિલ શાળાના બજેટ પર મોટો બોજ બની રહ્યા હતા. આ સમસ્યાઓના કાયમી ઉકેલ માટે, બિહાર શિક્ષણ વિભાગે રાજ્યભરની અંદાજે 78,000 સરકારી શાળાઓની છત પર સોલર પેનલ લગાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે. સરકાર આ મહત્વાકાંક્ષી યોજના પાછળ ₹800 કરોડથી વધુની મોટી રકમ ખર્ચવાની યોજના ધરાવે છે. ચાલો આ યોજનાની વિગતો, શાળાઓને થતા ફાયદા અને તે કેવી રીતે કાર્ય કરશે તે વિશે જાણીએ.
દર વર્ષે વીજળી અને મેન્ટેનન્સ પર ખર્ચ થાય છે કરોડો રૂપિયા
જો વર્તમાન પરિસ્થિતિની વાત કરીએ, તો રાજ્યની સરકારી શાળાઓમાં વીજળી બિલનો ખર્ચ દર વર્ષે લાખો-કરોડોમાં પહોંચી જાય છે. આંકડાઓ મુજબ, હાલમાં બિહારની સરકારી શાળાઓમાં વીજળી બિલની ચૂકવણી પર દર વર્ષે આશરે ૬૦ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, વીજળીના સાધનોની જાળવણી અને મેન્ટેનન્સ પર આશરે ૮ કરોડ રૂપિયા અલગથી ખર્ચ થાય છે. આ એક બહુ મોટો સરકારી ખર્ચ છે, જેની સીધી અસર શિક્ષણના અન્ય વિકાસ કાર્યો પર પડે છે. સરકારનું માનવું છે કે જો શાળાઓમાં સોલર એનર્જીનો ઉપયોગ શરૂ કરી દેવામાં આવે, તો આ ખર્ચને ઘણે અંશે શૂન્ય અથવા નહિવત્ કરી શકાય છે. આ જ વિચાર સાથે આ યોજનાનો ખાકો તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, જેથી વીજળીના મોરચે શાળાઓ સંપૂર્ણપણે પોતાના પગ પર ઊભી થઈ શકે.
ત્રણ તબક્કામાં પૂરી થશે આ મોટી યોજના, ૬૯ હજાર પ્રાયમરી શાળાઓ થશે કવર
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટને ખૂબ જ સુનિયોજિત રીતે ત્રણ તબક્કામાં પૂરો કરવામાં આવશે. જલ-જીવન-હરિયાલી અભિયાન અને નવીન ઉર્જા સંવર્ધન નીતિ હેઠળ સૌથી પહેલા રાજ્યની પ્રાથમિક અને મધ્ય શાળાઓને સામેલ કરવામાં આવી છે. આવી આશરે ૬૯ હજાર શાળાઓ છે, જ્યાં બાળકોની પાયાની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને ૨ કિલોવોટ ક્ષમતાના સોલર પેનલ લગાવવામાં આવશે. જાણકારોના મતે, એક શાળાની છત પર સોલર પેનલ લગાવવામાં આશરે ૫૦ હજારથી ૮૦ હજાર રૂપિયા સુધીનો ખર્ચ થશે. આટલી ક્ષમતાવાળા સોલર પેનલથી શાળાઓમાં પંખા, ટ્યુબલાઇટ અને પાણીના મોટર પંપ સરળતાથી ચલાવી શકાશે, જેથી બાળકોને ઉનાળામાં મુશ્કેલી નહીં પડે.
૯ હજાર હાઇ સ્કૂલોને પ્રાથમિકતા, ચાલશે સ્માર્ટ ક્લાસ અને સાયન્સ લેબ
યોજનાના પહેલા તબક્કામાં રાજ્યની આશરે ૯ હજાર ઉચ્ચ માધ્યમિક (હાઇ અને પ્લસ ટુ) શાળાઓને વિશેષ रूपથી પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. આ મોટી શાળાઓમાં વીજળીનો વપરાશ વધારે હોય છે, તેથી ત્યાં ૩ થી ૫ કિલોવોટ ક્ષમતાના મોટા સોલર પેનલ લગાવવામાં આવશે. તેના પર પ્રતિ શાળા ૧ લાખથી ૨.૫૦ લાખ રૂપિયા સુધીનો ખર્ચ થશે. આ પહેલ પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે શાળાઓમાં ચાલી રહેલા સ્માર્ટ ક્લાસ, કોમ્પ્યુટર લેબ અને સાયન્સ લેબ વગર વીજળી કાપે અવિરતપણે ચાલુ રહે. આજના ડિજિટલ યુગમાં બાળકોને કોમ્પ્યુટર અને ઇન્ટરનેટનું શિક્ષણ આપવું ખૂબ જ જરૂરી છે, અને સોલર પેનલ લાગી જવાથી પાવર કટની સમસ્યા વચ્ચે નહીં આવે.
રોજ પેદા થશે ૧૦ થી ૨૫ યુનિટ વીજળી, ગ્રીડમાં જશે વધારાની ઊર્જા
વિશેષજ્ಞોનું અનુમાન છે કે સોલર પેનલ લાગી ગયા પછી દરેક શાળામાં દરરોજ સરેરાશ ૧૦ થી ૨૫ યુનિટ સુધી વીજળીનું ઉત્પાદન થશે. આ વીજળી શાળાની દૈનિક જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે પૂરતી હશે. આ ઉપરાંત, સૌથી રસપ્રદ બાબત ‘નેટ મીટરિંગ’ની વ્યવસ્થા છે. જ્યારે ઉનાળા કે શિયાળાનું લાંબું વેકેશન હશે અને શાળાઓમાં વીજળીનો વપરાશ ખૂબ ઓછો કે નહિવત્ હશે, ત્યારે સોલર પેનલથી બનતી વધારાની વીજળી સીધી પાવર ગ્રીડને મોકલી આપવામાં આવશે. આ મોકલેલી વીજળીનો વાર્ષિક હિસાબ દર વર્ષે માર્ચ મહિનામાં કરવામાં આવશે. તેનાથી શાળાઓનું ઊર્જા શુલ્ક લગભગ શૂન્ય થઈ જશે અને તેમને માત્ર મંજૂર કરેલા લોડના આધારે જ ન્યૂનતમ ફિક્સ્ડ ચાર્જ આપવો પડશે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોની શાળાઓને મળશે અણગણ્યા ફાયદા
બિહારના ગામડાઓમાં આજે પણ ઘણી જગ્યાએ વીજળીની આંખમિચામણી સામાન્ય વાત છે. પરંતુ સોલર પેનલ લાગી ગયા પછી ગ્રામીણ વિસ્તારોની શાળાઓમાં વીજળી કાપ છતાં ઇન્ટરનેટ રાઉટર, સ્માર્ટ ટીવી અને કોમ્પ્યુટર વગર કોઈ અડચણે ચાલતા રહેશે. આની સાથે જ, શાળાઓમાં લાગેલા સમરસેબલ પંપ પણ સંપૂર્ણપણે સૌર ઉર્જા પર કામ કરશે, જેનાથી ‘નલ-જલ યોજના’ હેઠળ શાળાઓના શૌચાલયો અને પરિસરમાં પાણીની સમસ્યા કાયમ માટે દૂર થઈ જશે. વેકેશનના દિવસોમાં જ્યારે ગ્રીડને વીજળી પાછી મળશે, ત્યારે શાળાની કમાણી જેવી સ્થિતિ બનશે અને વીજળીનો ખર્ચ નામમાત્રનો રહી જશે.
પર્યાવરણની રક્ષા સાથે બાળકોને મળશે સ્વચ્છ ઉર્જાનો સંદેશ
આ આખી યોજનાને લઈને શિક્ષણ મંત્રી મિથિલેશ તિવારીએ પણ પોતાની વાત રજૂ કરી છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે સરકાર સરકારી શાળાઓને વીજળીના ક્ષેત્રમાં સંપૂર્ણપણે આત્મનિર્ભર બનાવી રહી છે. સોલર પેનલની મદદથી શાળાઓમાં જરૂરિયાત મુજબ ગ્રીન એનર્જી પેદા થશે. આ પગલું માત્ર આર્થિક દૃષ્ટિએ સરકાર અને શાળાઓ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થશે નહીં, પરંતુ પર્યાવરણની રક્ષામાં પણ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. તેનાથી કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થશે અને શાળાએ આવતા ન્હાના બાળકોને પર્યાવરણ અને સ્વચ્છ ઉર્જાનું મહત્ત્વ ખૂબ નાની ઉંમરમાં જ શીખવા મળી જશે. કુલ મળીને જોવામાં આવે, તો આ યોજના બિહારની શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં એક સીમાચિહ્ન સાબિત થવા જઈ રહી છે.
