બાંગ્લાદેશમાં ૨,૮૦૦ મેગાવોટ સૌર ઊર્જાની સંભાવના, છતાં ૬૯% ફેક્ટરીઓ સોલાર ટેકનોલોજીથી વંચિત
વિશ્વના બીજા ક્રમના સૌથી મોટા ગાર્મેન્ટ નિકાસકાર દેશ બાંગ્લાદેશમાં હાલમાં ગંભીર ઇંધણ સંકટ અને વીજળીના આસમાને પહોંચતા બિલોને કારણે સમગ્ર ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર ભારે દબાણ હેઠળ છે. દેશમાં પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ અને હજારો ગાર્મેન્ટ ફેક્ટરીઓની વિશાળ છતો ઉપલબ્ધ હોવા છતાં, નવીનીકરણીય ઊર્જા (મુખ્યત્વે રૂફટોપ સોલાર) અપનાવવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ધીમી જોવા મળી રહી છે.
ઇન્ટરનેશનલ ગ્રોથ સેન્ટર (IGC), ઢાકા યુનિવર્સિટી અને બ્રેક (BRAC) યુનિવર્સિટીના સંશોધકો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા તાજેતરના અભ્યાસ મુજબ, બાંગ્લાદેશની બે તૃતીયાંશથી વધુ એટલે કે ૬૯% ગાર્મેન્ટ ફેક્ટરીઓએ હજુ સુધી સૌર ઊર્જા જેવી નવીનીકરણીય તકનીકો અપનાવી નથી. માત્ર ૩૧% ફેક્ટરીઓએ જ રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ લગાવી છે, અને તેમાંથી પણ અડધોઅડધ સોલાર ઊર્જાનો ઉપયોગ ઉત્પાદન પ્રક્રિયાઓમાં થતો નથી.
નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (SMEs) માટે સોલાર રોકાણ અઘરું
સેન્ટર ફોર પોલિસી ડાયલોગ (CPD) ના અહેવાલ અનુસાર, માત્ર મોટી અને પર્યાવરણીય રીતે પ્રમાણિત (LEED-Certified) ફેક્ટરીઓ જ સૌર ઊર્જામાં રોકાણ કરી શકી છે. મોટી ફેક્ટરીઓ તેમની વીજ જરૂરિયાતનો ૬૫% હિસ્સો ગ્રીડમાંથી મેળવે છે, જ્યારે બાકીનો હિસ્સો સોલાર અને અન્ય માધ્યમોથી પૂરો કરે છે.
બીજી તરફ, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (SMEs) પોતાની ૮૭% વીજળી માટે ગ્રીડ પર નિર્ભર છે અને સૂક્ષ્મ-કારખાનાઓ ૯૩% થી વધુ ગ્રીડ વીજળી વાપરે છે. આ નાના કારખાનાઓ પાસે પ્રારંભિક મૂડીનો સખત અભાવ છે અને તેમની પાસે ટેકનિકલ માર્ગદર્શન પણ ઉપલબ્ધ નથી. પરિણામે, દેશની કુલ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાનો હિસ્સો માત્ર ૫.૬૧% જેટલો જ છે.
લાલ ફીતાશાહી અને ઊંચો ટેક્સ માળખાકીય અવરોધ
ગાર્મેન્ટ ઉત્પાદકોના જણાવ્યા મુજબ, સૌર ઊર્જા અપનાવવા માટે સસ્તા ધિરાણ (Green Financing) ની અછત અને અમલદારશાહી સૌથી મોટી અડચણ છે. બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી લોન મેળવવાની પ્રક્રિયા એટલી જટિલ છે કે ઘણા ઉત્પાદકો સમયસર ફંડ મેળવવામાં નિષ્ફળ રહે છે.
આ ઉપરાંત, સરકારે સોલાર પેનલ્સ પરની આયાત જકાતમાં ઘટાડો કર્યો છે, પરંતુ સોલાર સિસ્ટમ ચલાવવા માટે જરૂરી એવા સપોર્ટિંગ ઇક્વિપમેન્ટ્સ જેવા કે માઉન્ટિંગ સ્ટ્રક્ચર્સ, વાયરિંગ, ઇન્વર્ટર અને બેટરી સ્ટોરેજ પર હજુ પણ ઊંચો કર લાગુ પડે છે. તેનાથી પ્રારંભિક રોકાણનો ખર્ચ ખૂબ વધી જાય છે. સાથે જ, જૂની ફેક્ટરીઓની પતરા વાળી છતો સોલાર પેનલનો ભાર સહન કરી શકશે કે કેમ તે અંગેનો માળખાકીય ડર પણ ફેક્ટરી માલિકોને રોકે છે.
સૌર ઊર્જા અપનાવનારા મોટા ગ્રુપ્સનો અનુભવ અને ભવિષ્યની તકો
જે મોટી ફેક્ટરીઓએ સોલાર સિસ્ટમ અપનાવી છે તેમને મોટો આર્થિક ફાયદો થયો છે. બાંગ્લાદેશના અગ્રણી ‘હા-મીમ ગ્રુપ’ એ ૨૯.૨ મેગાવોટ ક્ષમતાની રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ સ્થાપી છે, જેનાથી તેમના ડીઝલ જનરેટરના વપરાશમાં ૬૦% નો ઘટાડો થયો છે. તે જ રીતે, ‘પ્લમી ફેશન્સ’ જેવી LEED પ્લેટિનમ પ્રમાણિત ફેક્ટરી પોતાની ૧૩% વીજળી સોલારથી મેળવીને લાખો રૂપિયાની બચત કરી રહી છે.
સરકારી સંસ્થા IDCOL ના અંદાજ મુજબ, બાંગ્લાદેશના ગાર્મેન્ટ અને ટેક્સટાઇલ ક્ષેત્રમાં ૨,૮૦૦ મેગાવોટથી વધુ રૂફટોપ સોલાર ક્ષમતા સ્થાપિત કરવાની ક્ષમતા છે, જેના માટે આશરે ૧૨૬.૭ બિલિયન બાંગ્લાદેશી ટાકા ($૧.૦૩ બિલિયન) ના રોકાણની જરૂર છે. જો સરકાર નીતિગત અવરોધો દૂર કરે, આયાત ટેક્સ તર્કસંગત બનાવે અને સરળ લોન પૂરી પાડે, તો બાંગ્લાદેશનો ગાર્મેન્ટ ઉદ્યોગ આ મોંઘા ઇંધણ સંકટમાંથી મુક્તિ મેળવીને ગ્રીન એનર્જી તરફ ઝડપથી આગળ વધી શકે છે.
