સોલાર પેનલ એક કલાકમાં કેટલી વીજળી પેદા કરે છે? જાણો સૂર્યપ્રકાશમાંથી લાઈટ બનવાની આખી પ્રક્રિયા

૪૦૦ વોટની સોલર પેનલ આખો દિવસમાં કેટલા યુનિટ આપે? ઘરે સોલર લગાવતા પહેલાં આટલું ખાસ જાણો

વર્તમાન સમયમાં મોંઘી વીજળી અને મોંઘા લાઈટ બિલથી સામાન્ય જનતા ત્રાહિમામ પોકારી ગઈ છે. આ જ કારણે હવે પરંપરાગત વીજળીના વિકલ્પ તરીકે દેશભરમાં સોલાર એનર્જી (સૌર ઊર્જા)નો વ્યાપ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. લોકો હવે પોતાના ઘરો, ઓફિસો અને કારખાનાઓમાં વીજળી સપ્લાય માટે સોલાર પેનલ લગાવી રહ્યા છે. સોલાર એનર્જી પ્રદૂષણમુક્ત અને પર્યાવરણને અનુકૂળ હોવાને કારણે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો પણ સબસિડી આપીને આ ટેકનોલોજીના વપરાશને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.

આજે માર્કેટમાં ગ્રાહકોની જરૂરિયાત મુજબ અલગ-અલગ ક્ષમતાની સોલાર પેનલ ઉપલબ્ધ છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ધાબા પર લાગેલી એક સોલાર પેનલ માત્ર એક કલાકમાં કેટલી વીજળી પેદા કરી શકે છે? અને સૂર્યના તડકામાંથી ઘરમાં વપરાતી લાઈટ કેવી રીતે બને છે? ચાલો આ રસપ્રદ પ્રક્રિયા અને ગણિતને વિગતવાર સમજીએ.

સૂર્યના તડકામાંથી વીજળી બનવાની વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા

સોલાર પેનલ કામ કેવી રીતે કરે છે, તે જાણવું ખૂબ જ રસપ્રદ છે. સોલાર પેનલની અંદર સિલિકોન ધાતુમાંથી બનેલા નાના-નાના કોષો આવેલા હોય છે, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં ફોટોવોલ્ટેઇક સેલ્સ (Photovoltaic Cells) કહેવામાં આવે છે.

જ્યારે સૂર્યના કિરણો (તડકો) આ સિલિકોન સેલ્સ પર સીધા પડે છે, ત્યારે સેલ્સની અંદર રહેલા ઇલેક્ટ્રોન્સ ઉત્તેજિત (એક્ટિવ) થઈ જાય છે. ઇલેક્ટ્રોન્સ એક્ટિવ થતાંની સાથે જ પેનલની અંદર તેમનો પ્રવાહ એટલે કે વહેણ શરૂ થાય છે. ઇલેક્ટ્રોન્સનો આ પ્રવાહ ડાયરેક્ટ કરંટ (DC – Direct Current) વીજળીના રૂપમાં બહાર આવે છે.

જો કે, આપણા ઘરમાં વપરાતા ઉપકરણો ડીસી કરંટ પર નથી ચાલતા. તેથી આ ડીસી વીજળીને વાયર દ્વારા ઘરમાં લગાવેલા સોલાર ઇન્વર્ટરમાં મોકલવામાં આવે છે. આ ઇન્વર્ટર ડીસી વીજળીને અલ્ટરનેટિંગ કરંટ (AC – Alternating Current) માં રૂપાંતરિત કરે છે. બસ, આ એસી વીજળીની મદદથી જ તમારા ઘરના પંખા, ટીવી, ફ્રિજ, એસી, ટ્યુબલાઈટ અને અન્ય તમામ ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો એકદમ મફતમાં ચાલે છે.

એક કલાકમાં કેટલી વીજળી પેદા થાય છે?

સોલાર પેનલ એક કલાકમાં કેટલી વીજળી બનાવશે, તેનો આધાર મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતો પર રહેલો છે: પેનલની ક્ષમતા (વૉટ – Watt), સૂર્યપ્રકાશની તીવ્રતા અને તે દિવસનું હવામાન.

વીજળીની ભાષામાં ૧૦૦૦ વૉટ એટલે કે ૧ કિલોવોટ (1 kW) વીજળી જ્યારે એક કલાક સુધી વપરાય કે બને, ત્યારે તેને ૧ યુનિટ (1 kWh) કહેવામાં આવે છે. આ ગણતરી મુજબ અલગ-અલગ પેનલની ઉત્પાદન ક્ષમતા નીચે મુજબ છે:

• ૧૦૦ વૉટ (100W) ની પેનલ: જો એક કલાક સારો તડકો મળે તો આશરે ૦.૧ યુનિટ વીજળી પેદા કરે છે.
• ૨૫૦ વૉટ (250W) ની પેનલ: એક કલાકની સીધી ધૂપમાં લગભગ ૦.૨૫ યુનિટ વીજળી બનાવે છે.
• ૪૦૦ વૉટ (400W) ની પેનલ: આ આજકાલ વધુ વપરાતી આધુનિક પેનલ છે, જે એક કલાકમાં અંદાજે ૦.૪ યુનિટ વીજળી આપવા સક્ષમ છે.
• ૫૦૦ વૉટ (500W) ની પેનલ: આ હાઈ-કેપેસિટી પેનલ એક કલાકના સારા તડકામાં અડધો યુનિટ એટલે કે ૦.૫ યુનિટ વીજળી પેદા કરી શકે છે.

નોંધ: જો સોલાર પેનલનું ફિટિંગ (ઇન્સ્ટોલેશન) યોગ્ય દિશામાં ન થયું હોય, પેનલ પર કચરો કે ધૂળ જામી ગઈ હોય, અથવા આકાશમાં વાદળછાયું વાતાવરણ હોય, તો વીજળી ઉત્પાદનની આ ક્ષમતામાં ઘટાડો થઈ શકે છે.

આખા દિવસમાં ઘરમાં કેટલી વીજળી જનરેટ થાય?

ભારતીય હવામાનની સ્થિતિ અનુસાર, દેશના મોટાભાગના રાજ્યોમાં દરરોજ સરેરાશ ૪ થી ૬ કલાક સુધીનો સારો અને સીધો સૂર્યપ્રકાશ સરળતાથી મળી રહે છે.

આ સ્થિતિમાં જો તમારા ઘરે ૪૦૦ વૉટની માત્ર એક જ પેનલ લગાવેલી હોય, તો તે આખા દિવસમાં અંદાજે ૧.૬ થી ૨.૪ યુનિટ સુધીની વીજળી બનાવી આપે છે.

હવે જો મોટા પાયે વાત કરીએ, તો સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય પરિવારના ઘર માટે ૩ કિલોવોટ (3kW) ની સોલાર સિસ્ટમ પૂરતી માનવામાં આવે છે. ૩ કિલોવોટની આખી સિસ્ટમ જો ઘરે લગાવેલી હોય, તો તે હવામાન અને તડકાના આધારે દરરોજ અંદાજે ૧૨ થી ૧૮ યુનિટ વીજળી પેદા કરી શકે છે. આનો અર્થ એ થયો કે મહિનાના આશરે ૩૬૦ થી ૫૪૦ યુનિટ વીજળી ઘરમાં જ પેદા થાય છે, જે સામાન્ય ઘરના લાઈટ બિલને સીધું ‘ઝીરો’ (શૂન્ય) કરવા માટે પૂરતી છે.