ઓગસ્ટમાં ભારતમાં સોલાર ક્ષમતા ઉમેરવામાં ઘટાડો, રૂફટોપ સોલારનો હિસ્સો વધીને 54%
ભારતમાં સોલાર એનર્જી ક્ષેત્રે વૃદ્ધિનો એક મહત્વપૂર્ણ બદલાવ ઓગસ્ટમાં જોવા મળ્યો છે. દેશમાં ઓગસ્ટ દરમિયાન કુલ 3,445 મેગાવોટ સોલાર ક્ષમતા ઉમેરાઈ હતી, જે ગયા વર્ષના સમાન મહિનામાં ઉમેરાયેલી 4,114 મેગાવોટ ક્ષમતા કરતાં ઓછી છે. આ આંકડો યુટિલિટી-સ્કેલ સોલાર પ્રોજેક્ટ્સની ગતિમાં ધીમાપણાના સંકેત આપે છે. જોકે, બીજી તરફ રૂફટોપ સોલાર સ્થાપનમાં લગભગ બમણી વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. પરિણામે કુલ નવા સોલાર ઉમેરામાં રૂફટોપ સોલારનો હિસ્સો વધીને 54 ટકા થયો છે.
આ પરિસ્થિતિ ભારતના સોલાર બજારમાં બદલાતી ગતિ તરફ ધ્યાન દોરે છે. મોટા સોલાર પાર્ક અને યુટિલિટી પ્રોજેક્ટ્સની સરખામણીએ ઘર, સંસ્થા અને અન્ય ઇમારતો પર લગાવવામાં આવતા રૂફટોપ સોલારની ભૂમિકા સતત વધી રહી છે.
કુલ સોલાર ઉમેરામાં ઘટાડો
ઓગસ્ટમાં 3,445 મેગાવોટ નવી સોલાર ક્ષમતા ઉમેરાઈ હતી. ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં આ આંકડો 4,114 મેગાવોટ હતો. એટલે કે એક વર્ષમાં ઓગસ્ટના માસિક ઉમેરામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
આ ઘટાડો મુખ્યત્વે મોટા કદના યુટિલિટી સોલાર પ્રોજેક્ટ્સની વૃદ્ધિની ગતિ અંગે સંકેત આપે છે. આવા પ્રોજેક્ટ્સમાં મોટી જમીન, ગ્રીડ કનેક્ટિવિટી, પ્રોજેક્ટ મંજૂરીઓ અને બાંધકામ જેવી બાબતો મહત્વપૂર્ણ હોય છે. તેથી તેમની સ્થાપનાની ગતિમાં ફેરફાર થવાથી એક જ મહિનાના કુલ સોલાર ઉમેરાના આંકડા પર મોટી અસર થઈ શકે છે.જોકે, એક મહિનાના આંકડાને આધારે સમગ્ર સોલાર ઉદ્યોગમાં લાંબા ગાળાનો ઘટાડો થયો છે એવું કહેવું યોગ્ય નહીં બને. ઓગસ્ટના આંકડા ખાસ કરીને એ દર્શાવે છે કે કુલ ક્ષમતા ઉમેરવામાં યુટિલિટી સેગમેન્ટની ગતિ અગાઉની સરખામણીએ ધીમી રહી છે.
રૂફટોપ સોલારની તેજી
મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાં ધીમી ગતિ વચ્ચે રૂફટોપ સોલાર ક્ષેત્રે અલગ જ તસવીર જોવા મળી છે. ઓગસ્ટમાં રૂફટોપ સોલાર ઉમેરો લગભગ બમણો થયો હતો. તેના કારણે કુલ નવા સોલાર ઉમેરામાં રૂફટોપ સોલારનો હિસ્સો 54 ટકા સુધી પહોંચી ગયો.
આ બદલાવ ખાસ મહત્વનો છે, કારણ કે તે સોલાર પાવરની માંગ અને સ્થાપનાના સ્વરૂપમાં થઈ રહેલા પરિવર્તનને દર્શાવે છે. પહેલાં મોટા પાયાના સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ દેશની નવી ક્ષમતા ઉમેરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવતા હતા. હવે છત પર સોલાર પેનલ લગાવવાની પ્રવૃત્તિ પણ ઝડપથી વધી રહી છે.રૂફટોપ સોલારનો વધતો હિસ્સો વીજળીના ઉત્પાદનને વધુ વિકેન્દ્રિત બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે. એક જ મોટા પ્રોજેક્ટમાંથી વીજળી મેળવવાને બદલે અનેક ઇમારતો અને ગ્રાહકો પોતાની છત પર સોલાર સિસ્ટમ સ્થાપિત કરી શકે છે. જોકે, આ ક્ષેત્રની વૃદ્ધિનો સાચો પ્રભાવ લાંબા ગાળાના સ્થાપન આંકડા અને સતત વધતી ક્ષમતા પરથી વધુ સ્પષ્ટ થશે.
સોલાર ક્ષેત્રમાં બદલાતું સંતુલન
ઓગસ્ટના આંકડા ભારતના સોલાર બજારમાં બે વિપરીત પ્રવાહ એકસાથે દેખાડે છે. એક તરફ કુલ સોલાર ક્ષમતા ઉમેરો ગયા વર્ષના ઓગસ્ટની સરખામણીએ ઘટ્યો છે, જ્યારે બીજી તરફ રૂફટોપ સોલાર ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે. એટલે સોલાર ક્ષેત્રની વૃદ્ધિ હવે માત્ર મોટા યુટિલિટી પ્રોજેક્ટ્સ પર આધારિત રહી નથી.
રૂફટોપ સોલારનો 54 ટકાનો હિસ્સો આ બદલાવની સ્પષ્ટ નિશાની છે. ખાસ કરીને લગભગ બમણો થયેલો રૂફટોપ ઉમેરો દર્શાવે છે કે સોલાર પાવર સ્થાપનામાં નાના અને વિકેન્દ્રિત પ્રોજેક્ટ્સનું મહત્વ વધી રહ્યું છે.આ સ્થિતિમાં આગામી મહિનાઓના આંકડા મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો યુટિલિટી-સ્કેલ પ્રોજેક્ટ્સની ગતિ ફરી વધે અને રૂફટોપ સોલારનો ઝડપી વિકાસ પણ ચાલુ રહે, તો કુલ સોલાર ક્ષમતા ઉમેરવામાં ફરી તેજી આવી શકે છે. બીજી તરફ, જો મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાં ધીમાપણું લાંબું ચાલે, તો સોલાર ક્ષેત્રની કુલ વૃદ્ધિ પર તેની અસર પડી શકે છે.
