શ્રીલંકાના ગ્રીન એનર્જી મિશન સામે મન્નાર દ્વીપના સ્થાનિક સમુદાયોનો વિરોધ: પર્યાવરણ અને આજીવિકા પર તોળાતું મોટું સંકટ
શ્રીલંકા સરકાર દ્વારા ટાપુ દેશને હરિયાળી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા (Green and Renewable Energy) તરફ લઈ જવાના અવિરત પ્રયાસો વચ્ચે ઉત્તર-પશ્ચિમ કિનારે આવેલા મન્નાર જિલ્લામાં ભારે વિરોધ અને ચિંતાનું વાતાવરણ ઊભું થયું છે. મન્નારના દરિયાકાંઠાના મજબૂત પવનોનો ઉપયોગ કરીને દેશની વીજ જરૂરિયાતો સંતોષવા માટે અનેક સરકારી અને ખાનગી પ્રોજેક્ટો આકાર લઈ રહ્યા છે. જોકે, સ્થાનિક માછીમારો અને ગ્રામજનોનો આક્ષેપ છે કે આ નવીનીકરણીય ઉર્જા પ્રોજેક્ટો તેમના કુદરતી પર્યાવરણ, જમીન અને રોજીરોટીને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે.
દાયકાઓના યુદ્ધ પછી હવે પર્યાવરણીય સંઘર્ષ
મન્નાર જિલ્લો શ્રીલંકાની ઉત્તર-પશ્ચિમ મુખ્ય ભૂમિ અને એક નાના ડોલ્ફિન આકારના દ્વીપ સાથે જોડાયેલો છે, જ્યાં ભારતનું રામેશ્વરમ નજીકનું બિંદુ તાલાઈમન્નાર આવેલું છે. દાયકાઓ સુધી સિવિલ વોર (ગૃહયુદ્ધ) નો સામનો કરનારા મન્નારના વિસ્થાપિત નાગરિકો માટે યુદ્ધ પછીનો આ સમય ફરી એકવાર નવા સંઘર્ષ સમાન બન્યો છે.
સ્થાનિક રહેવાસીઓના જણાવ્યા મુજબ, તાજેતરના વર્ષોમાં ગામડાઓમાં વારંવાર આવતા પૂર, ખાનગી અને સરકારી કંપનીઓ દ્વારા થતું આક્રમક જમીન સંપાદન, ઘરોની સાવ નજીક પવન ટર્બાઈનનો સતત આવતો કાનફાડ અવાજ અને દરિયામાં માછલીઓની ઘટતી સંખ્યા તેમની દૈનિક જિંદગીને અસ્તવ્યસ્ત કરી રહી છે. રહેવાસીઓનું માનવું છે કે દરિયાકિનારે ઊભા કરાયેલા પવન ફાર્મ્સના કારણે દરિયાઈ ધોવાણ વધ્યું છે અને કુદરતી જળમાર્ગોના માર્ગ બદલાઈ ગયા છે.
“લોકોના રોજિંદા જીવનની વાસ્તવિકતા વિજ્ઞાન કરતાં વધુ બોલે છે”
સ્થાપિત પ્રોજેક્ટો સામે વૈજ્ઞાનિક પુરાવા માંગતા સત્તાવાળાઓને વળતો જવાબ આપતા મન્નારના કેથોલિક ડાયોસીસની સામાજિક શાખા ‘કેરિટાસ વાલ્વથયમ’ ના ડિરેક્ટર ફાધર જી.એ. અરુલરાજ ક્રૂસે જણાવ્યું હતું કે, “અમને અવારનવાર પૂછવામાં આવે છે કે શું આ બદલાવો પાછળ પવન ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ હોવાના વૈજ્ઞાનિક આધાર છે? પરંતુ ક્યારેક સામાન્ય લોકોની રોજિંદી વાસ્તવિકતાઓ અને અનુભવો વિજ્ઞાન કરતાં પણ વધુ બાબતો ઉજાગર કરે છે. આ માત્ર પર્યાવરણની જાળવણીનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ લોકોના અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાનો પ્રશ્ન છે.”
અરિપ્પુ ગામના એક સ્થાનિક માછીમાર નેતાએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે, વિન્ડ ટર્બાઇન સ્થાપવા માટે થયેલા મોટા પાયાના જમીન સંપાદન બાદ વરસાદી પાણીનો કુદરતી નિકાલ બંધ થઈ ગયો છે, જેના કારણે ગામડાઓ વારંવાર જળબંબાકાર થઈ જાય છે. સત્તાવાળાઓ સ્થાનિકોના વિરોધને નકારી રહ્યા છે પરંતુ કોઈ સંશોધન કે અભ્યાસ રજૂ કરતા નથી જે સાબિત કરે કે આ પ્રોજેક્ટો પર્યાવરણ માટે સુરક્ષિત છે.
થમ્બાપાવાની વિન્ડ ફાર્મથી લઈને અદાણી ગ્રુપ સુધીનું વિસ્તરણ
મન્નારમાં પવન ઉર્જાનો પાયો સિલોન ઇલેક્ટ્રિસિટી બોર્ડ (CEB) ના થમ્બાપાવાની વિન્ડ ફાર્મથી નંખાયો હતો. એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (ADB) ની $૨૦૦ મિલિયન ડોલરની લોનથી બનેલા આ પ્રોજેક્ટમાં ડેનિશ કંપની વેસ્ટાસના ૩૦ વિશાળ ટર્બાઈન લગાવવામાં આવ્યા હતા, જેનું ઉદ્ઘાટન ૨૦૨૦ માં કરાયું હતું.
ત્યારબાદ ઓક્ટોબર ૨૦૨૧ માં અદાણી ગ્રુપના ચેરમેન ગૌતમ અદાણીએ શ્રીલંકાના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ગોટાબાયા રાજપક્ષે સાથે મુલાકાત કરીને મન્નારમાં નવીનીકરણીય ઉર્જાના ક્ષેત્રે મોટા રોકાણની શક્યતાઓ ચકાસી હતી અને હેલિકોપ્ટર મારફતે આ વિસ્તારનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. આ પછી મન્નારમાં ખાનગી ક્ષેત્રના પ્રોજેક્ટો વધ્યા છે.
સરકારનું વલણ
સ્થાનિકોના વધતા આક્રોશ વચ્ચે શ્રીલંકાના ઉર્જા નાયબ મંત્રી અરકમ ઇલ્યાસે જણાવ્યું હતું કે, “અમે મન્નારના સ્થાનિક સમુદાયોની ચિંતાઓ અને ભયથી સંપૂર્ણપણે વાકેફ છીએ. સરકાર તેમની તમામ પર્યાવરણીય અને આજીવિકા સંબંધિત ફરિયાદોને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.”
જોકે, જ્યાં સુધી સ્થાનિક સંસાધનો અને માછીમારોની આજીવિકા સુરક્ષિત નહીં થાય, ત્યાં સુધી ગ્રીન એનર્જી તરફનું આ સંક્રમણ મન્નારના લોકો માટે મોટો સવાલ બની રહેશે.
