પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના: ગ્રાહકોની સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય ઊર્જા ડેટા માટે સરકારી મંત્રાલયનો મોટો નિર્ણય

ચીન કે વિદેશ નહીં, હવે તમારો સોલર ડેટા ભારતમાં જ રહેશે! MNRE નો હિસ્ટોરિક આદેશ

આજના આધુનિક યુગમાં ડિજિટલ ટેક્નોલોજી અને અક્ષય ઊર્જા (રિન્યુએબલ એનર્જી) નો સમન્વય ખૂબ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. ભારત સરકારની ‘પીએમ સૂર્ય ઘર: મફત વીજળી યોજના’ દેશના લાખો ઘરોને રોશની આપવાની સાથે સાથે લોકોને વીજ બિલમાંથી મુક્તિ અપાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે. જોકે, આ યોજના જેટલી ઝડપથી વ્યાપક બની રહી છે, તેટલી જ તેની સાથે જોડાયેલી સાયબર સુરક્ષા અને ડેટા પ્રાઈવસી પણ એક મહત્વનો વિષય બની ગઈ છે.

આ જ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારના નવીન અને નવીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલય (MNRE) દ્વારા એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને સુરક્ષાત્મક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. મંત્રાલયના રૂફટોપ સોલર ડિવિઝન દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા નવા આદેશ અનુસાર, પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના હેઠળ સ્થાપિત કરવામાં આવતા તમામ સોલર ઈન્વર્ટર દ્વારા જનરેટ થતો ડેટા હવેથી માત્ર અને માત્ર ભારતની સરહદોની અંદર જ સ્ટોર કરવાનો રહેશે.

નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ: ડેટા સુરક્ષા અને સાયબર જોખમો

સોલર પેનલ્સ દ્વારા ઉત્પાિદત થતી વીજળીને ઘરમાં વાપરી શકાય તેવા પ્રવાહમાં રૂપાંતરિત કરવાનું કામ સોલર ઈન્વર્ટર કરે છે. આજના સ્માર્ટ સોલર ઈન્વર્ટર ઈન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલા હોય છે, જે રીઅલ-ટાઇમમાં વીજ ઉત્પાદનનો ડેટા એકત્રિત કરીને સર્વર પર મોકલે છે.

પરંતુ આ વ્યવસ્થાની સાથે એક મોટું જોખમ પણ જોડાયેલું હતું. અત્યાર સુધી ઘણા ઈન્વર્ટર ઉત્પાદકો આ ડેટા ભારત બહાર આવેલા વિદેશી સર્વર્સ પર મોકલતા હતા. સરકારી વિશ્લેષણ મુજબ, જો ભારતનો ઊર્જા ડેટા વિદેશી દેશોના સર્વર પર જાય, તો તેનાથી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સામે મોટું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.

• રિમોટ હેકિંગનું જોખમ: જો સોલર સિસ્ટમ્સનો કંટ્રોલ અને ડેટા વિદેશી હાથોમાં હોય, તો અનધિકૃત વ્યક્તિઓ સિસ્ટમમાં ઘૂસણખોરી કરીને સોલર ઉપકરણોને દૂર બેઠા (રિમોટલી) કંટ્રોલ કરી શકે છે અથવા બંધ પણ કરી શકે છે.

• રાષ્ટ્રીય ગ્રીડની અસ્થિરતા: જો કોઈ મોટો સાયબર હુમલો થાય અને હજારો સોલર ઈન્વર્ટર એકસાથે હેક થઈ જાય, તો દેશના સમગ્ર પાવર ગ્રીડનું સંતુલન ખોરવાઈ શકે છે.

• સંવેદનશીલ માહિતીનું લીક થવું: દેશમાં કયા વિસ્તારમાં કેટલું વીજ ઉત્પાદન અને વપરાશ થઈ રહ્યો છે તેનો ચોક્કસ ડેટા બહાર જવાથી રાષ્ટ્રીય ઊર્જા પ્રોફાઈલ ખુલ્લી પડી જાય છે.

મંત્રાલયના નવા આદેશો અને ટેકનિકલ નિયમો

આ તમામ સાયબર જોખમોને નાબૂદ કરવા માટે MNRE એ ઈન્વર્ટર ઉત્પાદકો (OEMs) અને ઓરિજિનલ ઈક્વિપમેન્ટ મેન્યુફેક્ચરર્સ માટે કડક માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે. નવા નિર્દેશો અનુસાર:

1. સ્થાનિક ડેટા સેન્ટર્સ: ઈન્વર્ટરનું ઓપરેટિંગ સોફ્ટવેર, કંટ્રોલ સર્વર્સ અને રોજબરોજનો વીજ ઉત્પાદનનો ડેટા માત્ર ભારતમાં જ આવેલા સુરક્ષિત અને એન્ક્રિપ્ટેડ ડેટા સેન્ટર્સમાં હોસ્ટ કરવાનો રહેશે.

2. Standardized સ્માર્ટ મોનિટરિંગ: દરેક સિસ્ટમમાં ‘મશીન-ટુ-મશીન’ (M2M) સિમ કોમ્યુનિકેશન અને સ્ટાન્ડર્ડાઈઝ્ડ રીમોટ મોનિટરિંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવો ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો છે.

3. નેશનલ પોર્ટલ સાથે સીધું જોડાણ: તમામ સિસ્ટમ્સ તેમના યુનિક ઈન્વર્ટર સીરીયલ નંબર સાથે જોડાયેલી હોવી જોઈએ અને સ્ટાન્ડર્ડાઈઝ્ડ API દ્વારા દરરોજનો વીજ ઉત્પાદનનો ડેટા સીધો ‘નેશનલ પોર્ટલ’ પર અપલોડ થવો જોઈએ.

ગ્રાહકો અને વીજ કંપનીઓ માટે આ નિર્ણય શા માટે ફાયદાકારક છે?

સરકારનો આ નિર્ણય માત્ર દેશની સુરક્ષા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેનાથી સામાન્ય ગ્રાહકો અને સ્થાનિક વીજ વિતરણ કંપનીઓ (Discoms) ને પણ સીધો ફાયદો થશે.

• ગ્રાહકો માટે વધુ ભરોસો: સોલર સિસ્ટમ લગાવનાર સામાન્ય નાગરિકો હવે નિશ્ચિંત થઈને પોતાની સિસ્ટમનું પર્ફોર્મન્સ ટ્રેક કરી શકશે. તેમને ખાતરી રહેશે કે તેમનો અંગત વપરાશનો ડેટા દેશની બહાર સુરક્ષિત છે.

• ડેટા લોગર વોરંટીનો લાભ: મંત્રાલયે એક ગ્રાહક-લક્ષી મોટો નિર્ણય એ પણ લીધો છે કે ઈન્વર્ટર ઉત્પાદકોએ ‘ડેટા લોગર’ની વોરંટીને મુખ્ય ઈન્વર્ટરની વોરંટી સાથે જ સાંકળી લેવી પડશે. આનાથી ગ્રાહકોને લાંબા ગાળાની ગેરંટી અને મફત સર્વિસનો લાભ મળશે.

• વીજ કંપનીઓ માટે સરળ આયોજન: સ્થાનિક ડિસ્કોમ્સ પોતાના વિસ્તારમાં થઈ રહેલા સોલર વીજ ઉત્પાદનનો સચોટ આંકડો જોઈ શકશે, જેનાથી વીજળીના પુરવઠા અને માંગનું સંચાલન કરવું વધુ સરળ બનશે.

ઉત્પાદકો માટે સમયમર્યાદા અને અમલીકરણની પ્રક્રિયા

આ કડક અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શિકાનું પાલન કરાવવા માટે સરકારે તમામ ઈન્વર્ટર ઉત્પાદકોને આદેશ બહાર પાડ્યાની તારીખથી ૩૦ દિવસનો સમય આપ્યો છે.

આ સમયમર્યાદા અંદર તમામ ઉત્પાદકોએ પોતાની કંપની તરફથી એક લિખિત ખાતરીપત્ર અને બાંહેધરી (Undertaking) ‘આરઈસી લિમિટેડ’ (REC Limited) ને સુપ્રત કરવાની રહેશે, તેમજ તેની એક નકલ MNRE મંત્રાલયને મોકલવાની રહેશે. આ દસ્તાવેજમાં કંપનીઓએ સ્પષ્ટપણે જણાવવું પડશે કે:

• તેઓ તમામ સાયબર સુરક્ષા નિયમોનું સંપૂર્ણ પાલન કરે છે.

• ભારતમાં આવેલા તેમના ડેટા સેન્ટર્સનું ચોક્કસ ભૌતિક સરનામું (Physical Location) ક્યાં છે.

• કોઈપણ ટેકનિકલ કે સુરક્ષા સંબંધી ઈમરજન્સી માટે કંપનીના અધિકૃત સંપર્ક વ્યક્તિ (Point of Contact) ની વિગતો આપવાની રહેશે.

જ્યાં સુધી દરેક રાજ્ય સ્તરની સર્વર સિસ્ટમ્સ પૂર્ણપણે સક્રિય અને કાર્યરત ન થાય, ત્યાં સુધી તમામ ઉત્પાદકોએ પોતાના ગ્રાહકોનો દૈનિક વીજ ઉત્પાદન ડેટા સીધો નેશનલ પોર્ટલ પર જ મોકલવો પડશે.