પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના: મહારાષ્ટ્રને પછાડીને ઉત્તર પ્રદેશ બન્યું દેશનું બીજા નંબરનું સૌથી મોટું રૂફટોપ સોલાર સ્ટેટ
ભારતમાં અક્ષય ઉર્જા (રીન્યુએબલ એનર્જી) ના ક્ષેત્રે એક મોટો સત્તાપલટો જોવા મળ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારની મહત્વાકાંક્ષી ‘પીએમ સૂર્ય ઘર: મફત વીજળી યોજના’ (PM Surya Ghar Muft Bijli Yojana) હેઠળ ઉત્તર પ્રદેશે (UP) ઉદ્યોગો અને ટેક્નોલોજીમાં આગળ ગણાતા મહારાષ્ટ્રને પાછળ છોડી દીધું છે. યુપી હવે રહેણાંક ઘરો પર સોલાર પેનલ લગાવવાની બાબતમાં દેશમાં બીજા ક્રમે આવી ગયું છે. આ યાદીમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું ગૃહરાજ્ય ગુજરાત હજુ પણ દેશમાં મજબૂત બહુમતી સાથે પ્રથમ સ્થાને યથાવત છે.
સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, ઉત્તર પ્રદેશે રાજ્યમાં ૬.૭૪ લાખથી વધુ રહેણાંક ઘરોની છત પર રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ્સ સફળતાપૂર્વક ઇન્સ્ટોલ કરી દીધી છે. આ સિદ્ધિ માત્ર પર્યાવરણના દ્રષ્ટિકોણથી જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સાના દ્રષ્ટિકોણથી પણ બહુ મોટી ક્રાંતિ સમાન છે. ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના અહેવાલ મુજબ, આ સોલાર પેનલ્સના કારણે રાજ્યના પરિવારો દરરોજ અંદાજે ₹૬.૫ કરોડની વીજ બચત કરી રહ્યા છે.
યુપીના આ ગ્રોથ પાછળનું ગણિત શું છે?
થોડા વર્ષો પહેલા સુધી ઉત્તર પ્રદેશ વીજળીની કટોકટી અને લાઈન લોસ (વીજ ચોરી) માટે જાણીતું હતું. પરંતુ પીએમ સૂર્ય ઘર યોજનાના આગમન પછી સ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ છે. રાજ્ય સરકારે કેન્દ્રની સબસિડી ઉપરાંત પોતાની તરફથી પણ વધારાનું પ્રોત્સાહન પૂરું પાડ્યું છે.
નાગરિકો માટે આ ડીલ ખૂબ ફાયદાકારક સાબિત થઈ રહી છે. ગ્રાહકોને બેવડો ફાયદો મળી રહ્યો છે:
૧. વીજળીનું બિલ ઝીરો: દર મહિને આવતા હજારો રૂપિયાના લાઈટ બિલમાંથી મુક્તિ મળી રહી છે.
૨. વધારાની કમાણી: જો ઘરમાં વપરાશ કરતાં વધુ વીજળી પેદા થાય, તો તે પાવર ગ્રીડને વેચીને લોકો નેટ-મીટરિંગ દ્વારા વધારાના પૈસા પણ કમાઈ રહ્યા છે.
આ જ કારણ છે કે મધ્યમ વર્ગીય પરિવારોમાં પોતાની છત પર ‘સોલાર પાવર પ્લાન્ટ’ લગાવવાનો ક્રેઝ રોકેટ ગતિએ વધ્યો છે. રોજની ૬.૫ કરોડ રૂપિયાની બચત દર્શાવે છે કે આ નાણાં હવે લોકોના બેંક ખાતામાં બચી રહ્યા છે, જે બજારમાં અન્ય ચીજો પાછળ ખર્ચાઈને અર્થતંત્રને ગતિ આપશે.
મહારાષ્ટ્ર કેમ પાછળ રહી ગયું અને ગુજરાત કેમ ટોપ પર છે?
મહારાષ્ટ્રમાં ભૌગોલિક સાનુકૂળતા અને આર્થિક સમૃદ્ધિ હોવા છતાં, ત્યાં સરકારી પ્રક્રિયાઓની ઢીલાશ, નેટ-મીટરિંગની મંજૂરીમાં થતો વિલંબ અને જાગૃતિનો અભાવ ક્યાંક ને ક્યાંક નડ્યો છે. બીજી તરફ, ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સ અને સ્થાનિક સોલાર વેન્ડર્સ (વિક્રેતાઓ) નું મોટું નેટવર્ક ઊભું કરીને મહારાષ્ટ્રને રેસમાં પાછળ રાખી દીધું.
જો કે, આ રેસમાં ગુજરાત હજી પણ ઘણું આગળ છે. ગુજરાતે વર્ષો પહેલા પોતાની ‘સૂર્ય ગુજરાત’ યોજના શરૂ કરી દીધી હતી, જેના કારણે ત્યાં પહેલેથી જ લાખો ઘરો સોલાર સજ્જ હતા. પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના આવ્યા પછી પણ દેશે જોયું કે ગુજરાતની સ્પીડ અજેય રહી છે. ગુજરાતમાં સોલાર પેનલ લગાવવાની પ્રોસેસ એટલી સરળ અને ડિજિટલ છે કે ગ્રાહકોને સબસિડી મેળવવામાં કે કનેક્શન લેવામાં બિલકુલ તકલીફ પડતી નથી.
પીએમ સૂર્ય ઘર યોજનાનો વ્યાપ
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલી આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશના ૧ કરોડ ઘરોને દર મહિને ૩૦૦ યુનિટ સુધી મફત વીજળી આપવાનો છે. આ માટે સરકાર ૩ કિલોવોટ (kW) સુધીની સિસ્ટમ પર મોટી સબસિડી આપી રહી છે.
ઉત્તર પ્રદેશના ઉર્જા મંત્રીના જણાવ્યા મુજબ, “અમારો ટાર્ગેટ માત્ર મહારાષ્ટ્રને પાછળ રાખવાનો નહોતો, પરંતુ યુપીના દરેક ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના ઘરને ઉર્જાના મામલામાં આત્મનિર્ભર બનાવવાનો છે. આગામી સમયમાં અમે ઇન્સ્ટોલેશનની સ્પીડ હજુ બમણી કરવા જઈ રહ્યા છીએ.”
ગ્રીડ અને ઉદ્યોગ માટે નવો પડકાર
જે ઝડપે યુપી અને ગુજરાત જેવા રાજ્યોમાં સોલાર પેનલ્સ વધી રહી છે, તેનાથી ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ (DISCOMs) પર ડિમાન્ડ મેનેજમેન્ટનું દબાણ વધશે. બપોરના સમયે જ્યારે કરોડો ઘરો પોતાની વીજળી જાતે પેદા કરશે, ત્યારે સરકારી પાવર પ્લાન્ટ્સની વીજળી કોણ ખરીદશે? આ માટે હવે સરકારે પણ સ્માર્ટ ગ્રીડ અને બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ તરફ આગળ વધવું પડશે.
