ચીને પવન અને સૌર ઉર્જા ક્ષમતાના લક્ષ્યો બમણા કર્યા: ૨૦૩૦ સુધીમાં ઉત્સર્જન પીક પર પહોંચાડવાની કવાયત
વિશ્વમાં સૌથી વધુ ઉર્જા વપરાશ ધરાવતા અને સૌથી મોટા ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જક દેશ ચીને પોતાના નવીનીકરણીય ઉર્જા લક્ષ્યાંકોને વધુ ઝડપી અને વ્યાપક બનાવવાની જાહેરાત કરી છે. દાયકાના અંત સુધીમાં પોતાના સૌર અને પવન ઉર્જા પોર્ટફોલિયોને બમણો કરીને ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે વિશ્વના અગ્રણી નેતા બનવાની ચીનની યોજના છે.
જોકે, આ મહત્વાકાંક્ષી હરિત યોજનાઓની સાથે જ ચીન પોતાના દેશમાં સ્થિર વીજ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે કોલસા આધારિત વીજ ઉત્પાદન અને ખાણકામનો પણ સતત વિસ્તાર કરી રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક પર્યાવરણ નિષ્ણાતો માટે ભારે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
પંચવર્ષીય યોજના હેઠળ ૫૩ ટકાનો સરપ્લસ ગ્રોથ
ચીન સરકારના રાષ્ટ્રીય વિકાસ અને સુધારણા આયોગ તથા રાષ્ટ્રીય ઉર્જા વહીવટ દ્વારા સંયુક્ત રીતે જારી કરાયેલા ૧૫મા પંચવર્ષીય યોજના (૨૦૨૬-૨૦૩૦) ના ડ્રાફ્ટ મુજબ, ૨૦૩૦ સુધીમાં દેશમાં સૌર અને પવન ઉર્જા ઉત્પાદનમાં ૫૩ ટકાનો મોટો વધારો કરવાનો લક્ષ્યાંક રખાયો છે.
આ નીતિ હેઠળ ૨૦૨૫ માં ૧.૧૮ અબજ ટન કોલસા સમકક્ષ (tce) નવીનીકરણીય ઉર્જા ઉત્પાદનને વધારીને ૨૦૩૦ સુધીમાં ૧.૮ અબજ ટન કોલસા સમકક્ષ સુધી લઈ જવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, પવન અને સૌર ઉર્જા ક્ષેત્રે સ્થાપિત ક્ષમતા દ્વારા દેશમાં પિક અવર્સ દરમિયાન વીજળીની માગનો ૮ થી ૨૦ ટકા હિસ્સો પૂરો કરવાનો નકશો તૈયાર કરાયો છે.
સરકાર માત્ર વીજળી ક્ષેત્ર પૂરતી મર્યાદિત ન રહેતાં, ગ્રીન હાઇડ્રોજન, હીટિંગ અને કૂલિંગ જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ ૧૫૦ મિલિયન ટન સૌર-પવન ઊર્જાનો ઉપયોગ વધારશે. ૨૦૩૦ સુધીમાં દેશમાં ૨ મિલિયન મેટ્રિક ટન ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને ૧૬૦ ગીગાવોટ પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ સહિત ૫૭૦ ગીગાવોટ હાઇડ્રોપાવર ક્ષમતા પણ સ્થાપિત કરાશે.
ઓફશોર વિન્ડ, અલ્ટ્રા-હાઇ વોલ્ટેજ અને પાયલોટ મેગાબેઝ
હાલમાં ચીન પાસે આશરે ૬૬૪ ગીગાવોટની સૌર ઉર્જા પાઇપલાઇન અને ૭૦૦ ગીગાવોટની પ્રસ્તાવિત પવન ઉર્જા ક્ષમતા નિર્માણાધીન છે, જે વૈશ્વિક ક્ષમતાના અનુક્રમે એક તૃતીયાંશ અને એક ચતુર્થાંશ હિસ્સા સમાન છે. ચીન હવે ઊંડા સમુદ્રમાં ઓફશોર પવન ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાપવા સાથે પાણીની અંદરના ડેટા સેન્ટરોને પવન ઊર્જા સાથે સાંકળી રહ્યું છે.
ઉત્તર અને ઉત્તર-પશ્ચિમી ભાગોમાં સ્થિત ૧૦ નવા ‘મેગાબેઝ’ માંથી ઉત્પાદિત ૧૦૦ ટકા ગ્રીન એનર્જીને દેશના પૂર્વીય ઔદ્યોગિક શહેરો સુધી પહોંચાડવા માટે ચીને અલ્ટ્રા-હાઇ વોલ્ટેજ (UHV) ટ્રાન્સમિશન લાઇનનું વિશાળ નેટવર્ક પથરાવ્યું છે.
કોલસા પર વધતી નિર્ભરતા: નિષ્ણાતોની ચિંતા
આટલી મોટી માત્રામાં ગ્રીન એનર્જી ઉમેરાઈ રહી હોવા છતાં, ચીનમાં કોલસા આધારિત પાવર ક્ષેત્રનો વિસ્તાર અટક્યો નથી. ૨૦૨૫ માં વૈશ્વિક સ્તરે શરૂ થયેલી કુલ નવી કોલસા વીજ ક્ષમતામાં ચીનનો હિસ્સો ૭૮ ટકા હતો. સમગ્ર વિશ્વમાં નિર્માણાધીન કોલસા પ્લાન્ટ્સમાંથી ૮૬ ટકાથી વધુ હિસ્સો એકલા ચીનમાં છે.
૨૦૨૬ ની શરૂઆતમાં ચીનના કોલસા ઉત્પાદનમાં થયેલા સતત વધારાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વીજ ક્ષેત્રે ઉત્સર્જનમાં થતો ઘટાડો માત્ર કામચલાઉ હોઈ શકે છે. સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એર (CREA) ના વિશ્લેષકો જણાવે છે કે, ચીને સૌર અને પવન ઉર્જામાં પ્રચંડ ક્ષમતા ઊભી કરી છે, પરંતુ મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે શું ગ્રીડ સિસ્ટમ આ બધી ઊર્જાનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરી શકે છે કે પછી કોલસો જ મુખ્ય બળતણ તરીકે ચાલુ રહેશે.
ચીનનું આંતરરાષ્ટ્રીય લક્ષ્ય ૨૦૩૦ સુધીમાં ઉત્સર્જનના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહોંચી ૨૦૬૦ સુધીમાં ‘કાર્બન ન્યુટ્રલ’ બનવાનું છે. પરંતુ કોલસા આધારિત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સતત વધારો દેશના આ ગ્રીન લક્ષ્યાંકો માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
