વિયેતનામની ઉર્જા ક્રાંતિ: વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન અને ગ્રીન મેન્યુફેક્ચરિંગનું નવું હબ
વર્તમાન સમયમાં જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ ‘ચાઈના પ્લસ વન’ (China+1) વ્યૂહરચના તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાનો એક દેશ ખૂબ જ ઝડપથી વિશ્વના ઉત્પાદન કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી રહ્યો છે—તે છે વિયેતનામ. તાજેતરમાં વિયેતનામની સરકારે તેના ઉર્જા ક્ષેત્રમાં એવા મોટા સુધારા કર્યા છે, જેણે માત્ર સ્થાનિક જ નહીં, પરંતુ એપલ અને ફોક્સકોન (Foxconn) જેવી વૈશ્વિક દિગ્ગજ કંપનીઓનું પણ ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ સુધારા મુખ્યત્વે ગ્રીન એનર્જી (Renewable Energy) ના સીધા વેચાણને લગતા છે, જે વિયેતનામના ઔદ્યોગિક ભવિષ્ય માટે એક ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ રહ્યા છે.
શું છે આ નવો ઉર્જા સુધારો?
દાયકાઓથી વિયેતનામમાં વીજળીનો તમામ વહીવટ સરકારી માલિકીની ‘વિયેતનામ ઇલેક્ટ્રિસિટી’ (EVN) હસ્તક હતો. તમામ કંપનીઓએ વીજળી માટે આ સંસ્થા પર જ નિર્ભર રહેવું પડતું હતું. પરંતુ નવી નીતિ મુજબ, હવે કંપનીઓ ગ્રીન એનર્જી ઉત્પાદકો પાસેથી સીધી વીજળી ખરીદી શકશે. આને ‘ડાયરેક્ટ પાવર પર્ચેઝ એગ્રીમેન્ટ’ (DPPA) કહેવામાં આવે છે. આ ફેરફાર એટલા માટે મહત્વનો છે કારણ કે હવે મોટી કંપનીઓ તેમની જરૂરિયાત મુજબ સૌર ઊર્જા અથવા પવન ઊર્જા સીધી રીતે મેળવી શકશે, જે તેમને તેમના કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ ઘટાડવામાં મદદ કરશે.
વૈશ્વિક કંપનીઓ માટે આ કેમ આટલું મહત્વનું છે?
આજે વિશ્વની કોઈપણ મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપની માટે માત્ર પ્રોફિટ મહત્વનો નથી, પરંતુ તેઓ કેવી રીતે ઉત્પાદન કરે છે તે પણ મહત્વનું છે. એપલ, સેમસંગ, ઇન્ટેલ અને એલજી જેવી કંપનીઓ પર તેમના રોકાણકારો અને ગ્રાહકોનું ભારે દબાણ છે કે તેઓ પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર ઉત્પાદન કરે.
વિયેતનામમાં અગાઉ વીજળી માટે અશ્મિભૂત ઇંધણ (કોલસા) પર વધુ આધાર રાખવો પડતો હતો. હવે, જ્યારે કંપનીઓ સીધી ગ્રીન પાવર ખરીદી શકે છે, ત્યારે તેઓ તેમના ઉત્પાદન પ્લાન્ટને ‘નેટ-ઝીરો’ બનાવવાની નજીક પહોંચી શકે છે. ફોક્સકોન જેવી કંપનીઓ માટે જેઓ મોટા પાયે ઈલેક્ટ્રોનિક્સ એસેમ્બલ કરે છે, આ નીતિ તેમના માટે એક મજબૂત બિઝનેસ કેસ બની ગઈ છે.
‘ચાઈના પ્લસ વન’ વ્યૂહરચના અને વિયેતનામનો ઉદય
ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને સપ્લાય ચેઈનમાં આવતી અડચણોને કારણે ઘણી કંપનીઓ હવે ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડી રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં વિયેતનામ એક સુરક્ષિત અને સ્થિર વિકલ્પ તરીકે સામે આવ્યું છે. મલેશિયા અને થાઈલેન્ડ જેવા પાડોશી દેશો પહેલેથી જ ઉર્જા બજારને ઉદાર બનાવી ચૂક્યા હતા, પરંતુ વિયેતનામના આ સુધારાએ તેને આ દેશોની સામે એક મોટી સ્પર્ધા આપી છે. આ સુધારા વિયેતનામને માત્ર સસ્તું મજૂર બજાર જ નહીં, પરંતુ એક સસ્ટેનેબલ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરશે.
આર્થિક પ્રભાવ: કરોડો ડોલરનું વિદેશી રોકાણ (FDI)
આ નીતિ માત્ર વીજળીના વપરાશ પૂરતી મર્યાદિત નથી. આનાથી વિયેતનામમાં વિન્ડ પાવર (પવન ઊર્જા) અને સોલર પ્રોજેક્ટ્સમાં મોટા પાયે વિદેશી રોકાણ આવશે. જ્યારે સ્વતંત્ર ઉર્જા ઉત્પાદકોને ખબર પડશે કે તેઓ સીધા એપલ કે ફોક્સકોન જેવા મોટા ગ્રાહકોને વીજળી વેચી શકે છે, ત્યારે તેઓ મોટા પાયે પ્લાન્ટ્સ સ્થાપશે. આ પ્રક્રિયાથી વિયેતનામની અર્થવ્યવસ્થામાં કરોડો ડોલરનું નવું મૂડીરોકાણ આવશે, જે લાખો રોજગારીનું સર્જન કરશે અને દેશને ટેકનોલોજીની દ્રષ્ટિએ ઉપર લઈ જશે.
પર્યાવરણીય પ્રતિબદ્ધતા અને COP26 ના લક્ષ્યાંકો
વિયેતનામે 2050 સુધીમાં નેટ-ઝીરો ઉત્સર્જન હાંસલ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. આ એક ખૂબ જ મહત્વકાંક્ષી લક્ષ્યાંક છે, જેને પૂર્ણ કરવા માટે ઉર્જા ક્ષેત્રનું આધુનિકીકરણ અનિવાર્ય હતું. ગ્રીન એનર્જી તરફનું આ પગલું માત્ર ઉદ્યોગો માટે જ નહીં, પણ દેશના પર્યાવરણ માટે પણ જરૂરી છે. વધતું પ્રદૂષણ અને ક્લાઈમેટ ચેન્જ સામે લડવા માટે વિયેતનામ હવે સાચી દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
પડકારો અને ભવિષ્યની રાહ
જોકે, આ માર્ગ સરળ નથી. નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર નીતિ બદલવાથી કામ નહીં ચાલે. વિયેતનામ સામે હજુ પણ કેટલાક પડકારો છે:
-
ગ્રીડ સ્થિરતા: વધતી જતી ગ્રીન એનર્જીને પહોંચી વળવા માટે ગ્રીડને વધુ મજબૂત બનાવવી પડશે.
-
રેગ્યુલેટરી સ્પષ્ટતા: આ નવી નીતિના અમલીકરણમાં કોઈ અડચણ ન આવે તે માટે સરકારને પારદર્શક નિયમો બનાવવા પડશે.
-
ટ્રાન્સમિશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: નવી એનર્જી ઉત્પાદન થાય તે પછી તેને ફેક્ટરીઓ સુધી પહોંચાડવા માટે આધુનિક પાવર લાઈનો અને સબસ્ટેશન્સની જરૂર પડશે.
સરકાર આગામી મહિનાઓમાં આ અંગે વધુ વિગતો જાહેર કરશે તેવી અપેક્ષા છે. ઉદ્યોગ જગત આશા રાખી રહ્યું છે કે નિયમો એવા હશે જે સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બંને રોકાણકારોને સમાન તકો પૂરી પાડશે.
શું ભારત માટે કોઈ બોધપાઠ છે?
વિયેતનામનું આ મોડેલ ભારત જેવા વિકસતા દેશો માટે પણ એક શીખ સમાન છે. ભારત પણ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે આગળ વધી રહ્યું છે. જો ભારત પણ તેના ઉર્જા બજારને વધુ ઉદાર બનાવે અને કંપનીઓને ગ્રીન એનર્જી મેળવવામાં વધુ સરળતા પૂરી પાડે, તો તે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં વધુ મજબૂત પકડ જમાવી શકે છે.
વિયેતનામની આ ઉર્જા ક્રાંતિ માત્ર એક આર્થિક નીતિ નથી, પરંતુ તે દેશના આધુનિકીકરણની એક નવી ગાથા છે. જે રીતે વિયેતનામે પોતાની ઉર્જા નીતિમાં પરિવર્તન કર્યું છે, તે દર્શાવે છે કે તેઓ ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને પારખી ગયા છે. આવનારા વર્ષોમાં જ્યારે વિશ્વ ‘ગ્રીન મેન્યુફેક્ચરિંગ’ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે, ત્યારે વિયેતનામ એક અગ્રેસર દેશ તરીકે ઉભરી આવશે. આ પ્રગતિ માત્ર ઉદ્યોગો માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે એક સકારાત્મક સંકેત છે કે વિકાસ અને પર્યાવરણ બંને એકસાથે ચાલી શકે છે.
વિયેતનામ હવે એક એવા વળાંક પર છે જ્યાંથી તેની સફર વધુ ઝડપી અને વધુ ગ્રીન બનવાની છે. જો તે તેના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના પડકારોને સફળતાપૂર્વક પાર કરી લેશે, તો તે ચોક્કસપણે આવનારા દાયકાનું સૌથી મોટું ટેક-મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનશે.
