સોલર પેનલ માટે છતની જરૂર નહીં! હવે ઘરની બાલ્કનીમાં જ બનશે વીજળી, જાણો નવી વર્ટિકલ ટેક્નોલોજી

ધાબું ન હોય તો પણ સોલર પેનલ લગાવી શકાશે! દીવાલ અને બાલ્કની પર ઊભી પેનલથી બનશે વીજળી

ભારતમાં સોલર એનર્જીનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. વીજળીના વધતા બિલ અને પરંપરાગત ઊર્જા સ્ત્રોતો પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે હવે લોકો સોલર પેનલ તરફ વળી રહ્યા છે. જોકે સોલર પેનલ લગાવવાની વાત આવે ત્યારે સૌથી મોટી સમસ્યા શહેરોમાં રહેતા લોકો માટે ઊભી થાય છે—જગ્યાની.

ઘણા ફ્લેટ અને એપાર્ટમેન્ટમાં રહેતા લોકો પાસે પોતાની અલગ છત કે ધાબું હોતું નથી. આવી સ્થિતિમાં તેઓ ઇચ્છા હોવા છતાં રૂફટોપ સોલર સિસ્ટમ લગાવી શકતા નથી. હવે આવી સમસ્યા માટે વર્ટિકલ સોલર પેનલ એક રસપ્રદ વિકલ્પ બની રહી છે. આ પેનલને પરંપરાગત રીતે છત પર આડી મૂકવાને બદલે દીવાલ, બાઉન્ડ્રી વોલ અથવા બાલ્કનીની રેલિંગ પર ઊભી સ્થિતિમાં લગાવી શકાય છે.

ખાસ વાત એ છે કે યોગ્ય ડિઝાઇન અને બાઇફેશિયલ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો આવી સિસ્ટમ દિવસના અલગ-અલગ સમયે સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરી શકે છે. કેટલાક સેટઅપમાં પરંપરાગત સિસ્ટમની સરખામણીમાં વધારાનું ઉત્પાદન પણ મળી શકે છે, જોકે વાસ્તવિક આઉટપુટ સ્થળ, દિશા, છાંયો અને પેનલની ટેક્નોલોજી પર નિર્ભર રહેશે.

વર્ટિકલ સોલર પેનલ એટલે શું?

સામાન્ય સોલર પેનલ આપણે મોટાભાગે છત પર ઢાળવાળી સ્થિતિમાં જોઈએ છીએ. આ પેનલ સૂર્ય તરફ યોગ્ય દિશામાં રાખવામાં આવે છે જેથી દિવસ દરમિયાન વધુમાં વધુ સૂર્યપ્રકાશ મેળવી શકાય.

વર્ટિકલ સોલર પેનલમાં મૂળભૂત ટેક્નોલોજી લગભગ એ જ રહે છે, પરંતુ પેનલને ઊભી અથવા લગભગ ઊભી સ્થિતિમાં ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે તેને દીવાલ સાથે 75થી 90 ડિગ્રી જેવા ખૂણા પર ફિટ કરી શકાય છે.

આ પદ્ધતિ ખાસ કરીને એવી જગ્યાઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે જ્યાં છત પર જગ્યા ઉપલબ્ધ નથી અથવા રૂફટોપ સોલર લગાવવું શક્ય નથી. શહેરોમાં બિલ્ડિંગની બહારની દીવાલો, બાલ્કની અને કમ્પાઉન્ડ વોલ જેવી જગ્યાઓનો ઉપયોગ વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે કરી શકાય છે.

સોલર પેનલ વીજળી કેવી રીતે બનાવે છે?

વર્ટિકલ પેનલનું કામ પણ સામાન્ય સોલર પેનલ જેવું જ છે. તેમાં રહેલા ફોટોવોલ્ટેઇક સેલ્સ સૂર્યપ્રકાશને સીધી એટલે કે DC વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરે છે.

આ વીજળીને સોલર ઇન્વર્ટર દ્વારા AC વીજળીમાં ફેરવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેનો ઉપયોગ ઘરમાં ટીવી, પંખા, લાઇટ, ફ્રિજ અને અન્ય ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણો ચલાવવા માટે થઈ શકે છે.

જો સિસ્ટમ ગ્રીડ સાથે જોડાયેલી હોય તો નિયમો અને સિસ્ટમની રચના પ્રમાણે વધારાની વીજળી ગ્રીડમાં મોકલવાની વ્યવસ્થા પણ થઈ શકે છે. બીજી તરફ બેટરી આધારિત સિસ્ટમમાં વીજળી સ્ટોર કરીને સૂર્યપ્રકાશ ન હોય ત્યારે તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

બાઇફેશિયલ ટેક્નોલોજી કેમ મહત્વની છે?

વર્ટિકલ સોલર પેનલની ચર્ચામાં બાઇફેશિયલ ટેક્નોલોજીનું નામ વારંવાર સામે આવે છે. બાઇફેશિયલ પેનલ એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે કે તેના બંને ભાગમાંથી પ્રકાશ મેળવવાની ક્ષમતા હોય.

સામાન્ય પેનલ મુખ્યત્વે આગળની સપાટી પરથી સૂર્યપ્રકાશ મેળવે છે. પરંતુ બાઇફેશિયલ પેનલ આગળથી આવતા સીધા પ્રકાશ ઉપરાંત પાછળથી પરાવર્તિત થતો પ્રકાશ પણ ઉપયોગમાં લઈ શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે પેનલની પાછળ સફેદ દીવાલ, તેજસ્વી સપાટી અથવા સૂર્યપ્રકાશ પરાવર્તિત કરતી જમીન હોય તો પાછળની બાજુના સેલ્સને વધારાનો પ્રકાશ મળી શકે છે. પરિણામે કુલ વીજ ઉત્પાદન વધવાની સંભાવના રહે છે.

કેટલાક પરિસ્થિતિઓમાં બાઇફેશિયલ સિસ્ટમથી 10થી 30 ટકા સુધી વધારાનું ઉત્પાદન મળતું હોવાનું ઉદ્યોગમાં જણાવવામાં આવે છે. જોકે આ આંકડો દરેક ઘર માટે સરખો રહેતો નથી. પેનલની દિશા, પાછળની સપાટીનો રંગ અને પ્રતિબિંબ, સૂર્યપ્રકાશ, છાંયો અને ઇન્સ્ટોલેશનની ઊંચાઈ જેવા પરિબળો પરિણામ પર સીધી અસર કરે છે.

સવાર અને સાંજના સમયમાં પણ ઉપયોગી

વર્ટિકલ પેનલનો બીજો રસપ્રદ ફાયદો તેની ઊભી સ્થિતિ સાથે જોડાયેલો છે. સૂર્ય દિવસ દરમિયાન સીધો માથા ઉપર હોય ત્યારે રૂફટોપ પેનલને સામાન્ય રીતે વધુ સારો પ્રકાશ મળે છે.

પરંતુ સવાર અને સાંજના સમયે સૂર્ય ક્ષિતિજની નજીક હોય છે. આવા સમયે ઊભી સપાટી પર સૂર્યપ્રકાશ પડવાનો કોણ કેટલાક સ્થળોએ અનુકૂળ બની શકે છે.

આ કારણે વર્ટિકલ પેનલ દિવસના શરૂઆતના અને અંતિમ કલાકોમાં પણ ઉપયોગી ઉત્પાદન આપી શકે છે. ખાસ કરીને એવા ગ્રાહકો માટે આ બાબત મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે જેમના ઘરમાં સવારે અને સાંજે વીજળીની જરૂરિયાત વધારે હોય.

શહેરના ફ્લેટ માટે બની શકે છે વિકલ્પ

વર્ટિકલ સોલર સિસ્ટમનો સૌથી મોટો ફાયદો શહેરી વિસ્તારોમાં જોવા મળી શકે છે. મોટા શહેરોમાં જમીનની કિંમત અને બિલ્ડિંગની ઊંચાઈને કારણે રૂફટોપ જગ્યા મર્યાદિત હોય છે.

ઘણા એપાર્ટમેન્ટમાં વ્યક્તિગત ધાબું ઉપલબ્ધ હોતું નથી. આવા કિસ્સામાં બાલ્કનીની બહારની રેલિંગ અથવા યોગ્ય પરવાનગી સાથે બિલ્ડિંગની દીવાલ પર સોલર પેનલ લગાવવાનો વિકલ્પ વિચારવામાં આવી શકે છે.

જોકે ફ્લેટમાં રહેતા લોકોએ પોતાની રીતે બિલ્ડિંગની બહાર પેનલ લગાવી દેવી યોગ્ય નથી. સોસાયટીના નિયમો, સ્ટ્રક્ચરલ સેફ્ટી, સ્થાનિક મંજૂરી અને બિલ્ડિંગ મેનેજમેન્ટની પરવાનગી જેવી બાબતો તપાસવી જરૂરી છે.

બાઉન્ડ્રી વોલને પણ બનાવી શકાય પાવર જનરેટર

જ્યાં મોટી બાઉન્ડ્રી વોલ હોય ત્યાં પણ વર્ટિકલ સોલર પેનલનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. ઘર, ફાર્મહાઉસ, ગોડાઉન, ફેક્ટરી અથવા અન્ય કોમર્શિયલ પ્રોપર્ટીની યોગ્ય દિશામાં આવેલી દિવાલ પર પેનલ ઇન્સ્ટોલ કરી શકાય છે.

આ રીતે એવી જગ્યા જે સામાન્ય રીતે માત્ર બાઉન્ડ્રી અથવા ફેન્સિંગ માટે વપરાય છે, તેનો ઊર્જા ઉત્પાદન માટે પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે.

પરંતુ અહીં પણ દિવાલની મજબૂતાઈ મહત્વપૂર્ણ છે. પેનલનું વજન, પવનનું દબાણ અને માઉન્ટિંગ સિસ્ટમ યોગ્ય રીતે ડિઝાઇન કરવી જરૂરી છે.

મેન્ટેનન્સમાં પણ મળી શકે છે ફાયદો

સોલર પેનલની કાર્યક્ષમતા જાળવવા માટે તેની સફાઈ મહત્વની છે. ધૂળ, પાંદડા, પક્ષીઓની ગંદકી અને અન્ય કચરો પેનલની સપાટી પર જમા થાય તો સૂર્યપ્રકાશ સેલ્સ સુધી પહોંચવામાં અવરોધ ઊભો થઈ શકે છે.

વર્ટિકલ પેનલ ઊભી હોવાથી તેની સપાટી પર ધૂળ અને કચરો આડી સપાટી કરતાં અલગ રીતે વર્તે છે. વરસાદ પડે ત્યારે પાણી નીચેની તરફ વહેતું હોવાથી કેટલીક ગંદકી આપોઆપ દૂર થઈ શકે છે.

આનો અર્થ એવો નથી કે વર્ટિકલ પેનલને ક્યારેય સાફ કરવાની જરૂર પડતી નથી. લાંબા સમય સુધી સારી કામગીરી માટે સમયાંતરે નિરીક્ષણ અને જરૂર મુજબ સફાઈ કરવી જરૂરી રહેશે.

પેનલ લગાવતાં પહેલાં દિશા તપાસવી જરૂરી

વર્ટિકલ સોલર સિસ્ટમમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબતોમાંની એક છે પેનલની દિશા. માત્ર દીવાલ ઉપલબ્ધ છે એટલે ત્યાં પેનલ લગાવી દેવી યોગ્ય નથી.

જે દીવાલ પર દિવસના મોટા ભાગના સમયે છાંયો રહેતો હોય ત્યાં સોલર પેનલનું ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે ઘટી શકે છે. સામેની ઊંચી બિલ્ડિંગ, ઝાડ, પાણીની ટાંકી અથવા અન્ય માળખું પણ સૂર્યપ્રકાશને રોકી શકે છે.

એટલે ઇન્સ્ટોલેશન પહેલાં સોલર નિષ્ણાત દ્વારા સાઇટ સર્વે કરાવવો યોગ્ય છે. દિવસ દરમિયાન સૂર્યની દિશા અને છાંયાની સ્થિતિ તપાસ્યા બાદ જ યોગ્ય જગ્યા પસંદ કરવી જોઈએ.

ભારતમાં કેટલો ખર્ચ થઈ શકે?

વર્ટિકલ સોલર સિસ્ટમનો ખર્ચ એક જ નક્કી રકમમાં કહી શકાય નહીં. પેનલની બ્રાન્ડ, ક્ષમતા, બાઇફેશિયલ ટેક્નોલોજી, ઇન્વર્ટર, માઉન્ટિંગ સ્ટ્રક્ચર, વાયરિંગ, ઇન્સ્ટોલેશન અને બેટરીનો સમાવેશ થાય છે કે નહીં તેના આધારે કુલ કિંમત બદલાઈ શકે છે.

એક અંદાજ પ્રમાણે બજારમાં 1 kW સિસ્ટમ માટે આશરે ₹65,000, 2 kW માટે ₹1.15 લાખ, 3 kW માટે ₹1.65 લાખ અને 5 kW સિસ્ટમ માટે લગભગ ₹2.75 લાખ સુધીનો ખર્ચ જોવા મળી શકે છે.

પરંતુ આ આંકડાને ફિક્સ કિંમત માનવી જોઈએ નહીં. વાસ્તવિક કોટેશન સ્થળ અને સિસ્ટમની સ્પેસિફિકેશન પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને બાલ્કની અથવા દીવાલ પર ઇન્સ્ટોલેશન માટે વધારાનું માઉન્ટિંગ કામ જરૂરી હોય તો ખર્ચ વધી શકે છે.

સબસિડી મળશે કે નહીં?

સોલર સિસ્ટમ ખરીદતા પહેલાં કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકારની હાલની સબસિડી અને યોજનાઓ અંગે માહિતી મેળવવી જરૂરી છે. દરેક પ્રકારની વર્ટિકલ સિસ્ટમને આપમેળે સબસિડી મળે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

સબસિડીની પાત્રતા સિસ્ટમના પ્રકાર, ઇન્સ્ટોલેશન, ગ્રાહક કેટેગરી અને લાગુ પડતી સરકારી યોજના પર આધારિત હોઈ શકે છે. તેથી અધિકૃત પોર્ટલ અથવા માન્ય સોલર ઇન્સ્ટોલર પાસેથી વર્તમાન નિયમોની પુષ્ટિ કરવી વધુ સુરક્ષિત છે.

શું વર્ટિકલ સોલર દરેક ઘર માટે યોગ્ય છે?

વર્ટિકલ સોલર પેનલ એક ઉપયોગી વિકલ્પ બની શકે છે, પરંતુ તે દરેક ઘરની સમસ્યાનો સીધો ઉકેલ નથી. રૂફટોપ પર પૂરતી જગ્યા અને યોગ્ય સૂર્યપ્રકાશ ઉપલબ્ધ હોય તો પરંપરાગત રૂફટોપ સિસ્ટમ કેટલાક કિસ્સામાં વધુ યોગ્ય રહી શકે છે.

વર્ટિકલ સિસ્ટમ ખાસ કરીને એવા સ્થળોએ વધુ ઉપયોગી બની શકે છે જ્યાં છત ઉપલબ્ધ નથી, છત પર જગ્યા મર્યાદિત છે અથવા બિલ્ડિંગની અન્ય ઊભી સપાટીનો ઉપયોગ કરવાની તક છે.

આ ઉપરાંત પેનલની દિશા, છાંયો, બિલ્ડિંગની રચના અને સ્થાનિક હવામાનનો પણ વિચાર કરવો જરૂરી છે.

ભવિષ્યમાં શહેરોની ઊર્જા જરૂરિયાત માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે

ભારતના શહેરોમાં બિલ્ડિંગ્સ સતત વધી રહ્યાં છે અને ખુલ્લી જમીન તથા છતની જગ્યા મર્યાદિત બની રહી છે. આવી સ્થિતિમાં માત્ર રૂફટોપ સોલર પર નિર્ભર રહેવાને બદલે બિલ્ડિંગની અન્ય સપાટીઓનો ઉપયોગ કરવાનો વિચાર મહત્વનો બની શકે છે.

બાલ્કની, ફેસાડ, બાઉન્ડ્રી વોલ અને અન્ય યોગ્ય ઊભી સપાટીઓને ઊર્જા ઉત્પાદન માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે તો એક જ બિલ્ડિંગમાંથી વધુ સોલર પાવર મેળવવાની સંભાવના ઊભી થાય છે.

આ કારણે વર્ટિકલ સોલર પેનલને ભવિષ્યની અર્બન સોલર ટેક્નોલોજીના એક મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને એવા શહેરોમાં જ્યાં જગ્યાની અછત મોટી સમસ્યા છે, ત્યાં આ ટેક્નોલોજી ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.