ગ્રીન એનર્જી ક્રાંતિ: બ્રાઝિલ વેસ્ટ પામ ઓઇલમાંથી બનાવી રહ્યું છે ઈંધણ, પ્રદૂષણ રોકવાનો અનોખો પ્રયોગ
બ્રાઝિલના સૌથી લોકપ્રિય અને પ્રવાસીઓથી ધમધમતા શહેરોના દરિયાકિનારે અવારનવાર લાલ-નારંગી રંગનું ઘાટુ પ્રવાહી વહેતું જોવા મળે છે. આ તેલયુક્ત પ્રવાહી દરિયા કિનારે ફરવા આવતા લોકો, કાયકિંગ કરનારાઓ અને સમુદ્રી કાચબાઓ માટે ભારે મુશ્કેલી ઊભી કરતું રહ્યું છે. પરંતુ હવે આ પ્રદૂષણ અટકાવવા અને પર્યાવરણને બચાવવા માટે એક નવીન રિસાયક્લિંગ પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે. સાલ્વાડોર સિટી હોલ, રાજ્ય સંચાલિત ઓઇલ કંપની પેટ્રોબ્રાસ (Petrobras) અને સ્થાનિક સ્ટ્રીટ ફૂડ વિક્રેતાઓ સાથે મળીને આ પરિસ્થિતિને કાયમી ધોરણે બદલવા માટે આગળ આવ્યા છે.
બાહિયા (Bahia) રાજ્યની રાજધાની સાલ્વાડોરમાં સ્થાનિક લોકો અને પ્રવાસીઓમાં અત્યંત લોકપ્રિય એવા ‘અકારાજે’ (Acaraje) ભજિયા બનાવ્યા પછી વધતા પામ તેલના પુનઃઉપયોગ (Recycling) ને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. અકારાજે એ આફ્રિકન સંસ્કૃતિથી પ્રભાવિત, ઝીંગાથી ભરેલા ડમ્પલિંગ છે, જે છોલેલા કાળા આંખવાળા વટાણા (ચોળી) અને ડુંગળીના મિશ્રણમાંથી બનાવીને તળવામાં આવે છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દર વર્ષે લગભગ ૬૦ લાખ (6 Million) લીટર જેટલા કચરાના પામ તેલને ગ્રીન એનર્જી અને બાયોફ્યુઅલમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે.
ઐતિહાસિક વારસો અને પામ તેલનું મહત્વ
ઈતિહાસકારોના જણાવ્યા અનુસાર, બ્રાઝિલમાં ‘એઝેઇટ દે ડેન્ડે’ (Azeite de Dende) તરીકે ઓળખાતું આ ઘાટું પામ તેલ ૧૫૩૦ ના દાયકામાં આફ્રિકાથી ગુલામ બનાવીને લાવવામાં આવેલા લોકો સાથે બાહિયાના કિનારે પહોંચ્યું હતું. ત્યારથી લઈને આજ સુધી આ તેલ માત્ર અકારાજે બનાવવામાં જ નહીં, પરંતુ અન્ય પરંપરાગત સ્થાનિક વાનગીઓમાં પણ મુખ્ય ઘટક બની ગયું છે. માછલીની વાનગી ‘મોક્વેકા’ (Moqueca) અને બ્રેડ, ઝીંગા, નારિયેળના દૂધ તેમજ પીસેલી મગફળીથી બનતી પેસ્ટ ‘વટાપા’ (Vatapa) માં પણ આ તેલનો પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપયોગ થાય છે.
સાલ્વાડોર શહેરને “આફ્રિકા બહારનું સૌથી મોટું કાળું શહેર” (Blackest City outside Africa) પણ કહેવામાં આવે છે. અહીં ૩,૫૦૦ થી વધુ મહિલાઓ, જેમને સ્થાનિક ભાષામાં ‘બાહિયાના’ (Baianas) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેઓ શેરીઓમાં પોતાના સ્ટોલ પર આ પરંપરાગત નાસ્તો વેચે છે. આ મહિલા વિક્રેતાઓ જ આ ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્ટની સપ્લાય ચેઈનની મુખ્ય કડી છે.
પર્યાવરણ સુરક્ષા અને આર્થિક પ્રોત્સાહન
અગાઉના સમયમાં વિક્રેતાઓ પોતાના ગાડા અને વાસણો હળવા કરવા માટે વપરાયેલું પામ તેલ ખુલ્લામાં, ગટરમાં અથવા દરિયાકિનારે જ ફેંકી દેતા હતા. આ કારણે સ્થાનિક ગટર વ્યવસ્થા વારંવાર બ્લોક થઈ જતી હતી અને દરિયાકિનારાઓ ભયાનક રીતે પ્રદૂષિત થતા હતા.
આ સમસ્યામાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે સાલ્વાડોર સિટી હોલે આ બધી મહિલાઓને પર્યાવરણલક્ષી વ્યવસાય પદ્ધતિઓ અપનાવવા માટે ખાસ પ્રોત્સાહનો અને સ્પેશિયલ લાયસન્સ આપવાનું શરૂ કર્યું છે. આ યોજના હેઠળ, બાહિયાના મહિલાઓ જ્યારે પોતાનું વપરાયેલું તેલ એકત્રિત કરીને રિસાયક્લિંગ પ્રોજેક્ટને આપે છે, ત્યારે તેમને પ્રતિ લીટર ૩ બ્રાઝિલિયન રિયાસ (લગભગ ૬૦ સેન્ટ) ની ચૂકવણી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, કેટલીક સહકારી સંસ્થાઓ તેમને એકત્રિત કરેલા તેલના બદલામાં રિસાયકલ પામ તેલમાંથી બનાવેલો સાબુ પણ પૂરો પાડે છે.
વપરાયેલા તેલને યોગ્ય રીતે રિસાયકલ કરીને બ્રાઝિલ એક તરફ ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે નવી દિશા કંડારી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ પોતાના ઐતિહાસિક દરિયાકિનારા, સુએઝ નેટવર્ક અને સમુદ્રી જીવોને ભારે પ્રદૂષણમાંથી ઉગારી રહ્યું છે. આ પ્રયોગ સમગ્ર વિશ્વ માટે વેસ્ટ-ટુ-એનર્જી (Waste-to-Energy) ક્ષેત્રે એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.
