ત્રિપુરાનો ગ્રીન એનર્જી સંકલ્પ: ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫૦૦ મેગાવોટ અક્ષય ઊર્જા ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાનો લક્ષ્યાંક
ભારતના ઉત્તર-પૂર્વ ક્ષેત્રમાં સ્થિત ત્રિપુરા રાજ્યએ પર્યાવરણ અનુકૂળ અને ટકાઉ વિકાસ તરફ એક મોટું કદમ ઉઠાવ્યું છે. ત્રિપુરા સરકારે ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫૦૦ મેગાવોટ (MW) નવીનીકરણીય ઊર્જા (રિન્યુએબલ એનર્જી) ક્ષમતા હાસિલ કરવાનો મહત્ત્વકાંક્ષી લક્ષ્યાંક નિર્ધારિત કર્યો છે. આ લક્ષ્યાંકમાં ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ તેમજ ગ્રામીણ વિસ્તારો માટે ઓફ-ગ્રીડ સોલ્યુશન્સનો સમાવેશ થાય છે.
રાજ્યના ઊર્જા મંત્રી રતન લાલ નાથે ‘ત્રિપુરા ક્લીન એનર્જી રોડમેપ’, ‘ગ્રીન સ્કિલિંગ પ્રોગ્રામ’ અને નવીન પહેલોના શુભારંભ બાદ આ અંગે સત્તાવાર જાહેરાત કરી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે અક્ષય ઊર્જા, ખાસ કરીને સૌર ઊર્જા, હવે માત્ર વીજળી મેળવવાનું સાધન નથી રહી પરંતુ તે રાજ્યના આર્થિક વિકાસ, ટેકનોલોજીકલ નવીનતા, સ્થાનિક રોજગાર સર્જન અને ટકાઉ ભવિષ્ય માટે મુખ્ય ઉત્પ્રેરક બની ગઈ છે.
માનવસંસાધન વિકાસ અને ‘UTSA’ પહેલ
વધતા જતાં સૌર ઉદ્યોગની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા અને સ્થાનિક યુવાનોને રોજગારીક્ષમ બનાવવા માટે ત્રિપુરા સરકારે ‘ઉન્નયન થ્રુ ટ્રાન્સફોર્મેટિવ સોલર એપ્લિકેશન્સ’ (UTSA) નામની વિશેષ પહેલ શરૂ કરી છે. આ કાર્યક્રમ ‘ત્રિપુરા એનર્જી વિઝન ૨૦૩૦’ અને ‘૬Ds ક્લીન એનર્જી રોડમેપ ૨૦૨૫-૨૦૩૫’ ને સીધું સમર્થન આપે છે.
આ આયોજન હેઠળ ત્રિપુરા રિન્યુએબલ એનર્જી ડેવલપમેન્ટ એજન્સી (TREDA), ત્રિપુરા રૂરલ લાઇવલીહૂડ મિશન (TRLM) અને ત્રિપુરા સ્ટેટ ઇલેક્ટ્રિસિટી કોર્પોરેશન લિમિટેડ (TSECL) ના સંયુક્ત ઉપક્રમે યુવાનો માટે ‘સૂર્યમિત્ર’ અને ‘સોલાર પીવી ટેકનિશિયન’ જેવા કૌશલ્ય તાલીમ કાર્યક્રમો ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે. કેન્દ્રીય નવા અને અક્ષય ઊર્જા મંત્રાલયના સમર્થનથી ચાલતી આ યોજનાઓને એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (ADB) ના સહયોગી પ્રોજેક્ટ્સ સાથે પણ સાંકળવામાં આવી છે.
વિવિધ સરકારી યોજનાઓનો વ્યાપ અને ઉપલબ્ધિઓ
રાજ્યમાં પીએમ-કુસુમ, પીએમ-દેવીન, પીએમ સૂર્ય ઘર મુફત બિજલી યોજના, પીએમ-જનમન અને ગ્રામીણ બજાર આલોક જ્યોતિ પ્રકલ્પ જેવી યોજનાઓ દ્વારા છેવાડાના ખેડૂતો, ઘરો અને જાહેર સંસ્થાઓ સુધી સ્વચ્છ ઊર્જા પહોંચાડવામાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત, ભવિષ્યમાં બેટરી સ્ટોરેજ, ગ્રીન હાઇડ્રોજન, સ્મોલ હાઇડ્રો અને બાયોગેસ પ્રોજેક્ટ્સ પર પણ કામગીરી હાથ ધરવામાં આવશે.
હાલની સ્થિતિએ ત્રિપુરાએ આશરે ૫૮.૭૬ મેગાવોટ નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી લીધી છે. પીએમ-કુસુમ યોજના હેઠળ સ્થાપિત કરાયેલા સોલર પંપોએ રાજ્યની નોંધપાત્ર ખેતીલાયક જમીનને સિંચાઈ ક્ષમતા પૂરી પાડી છે. ગ્રીડ-કનેક્ટેડ પંપોના સોલરાઇઝેશનથી વીજળી ઉત્પાદન થવાની સાથે ખેડૂતોનો સિંચાઈ ખર્ચ પણ ઘટ્યો છે. દુરગમ વિસ્તારોમાં સ્થાપિત સોલર માઇક્રો-ગ્રીડ્સની સરાહના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પોતાના લોકપ્રિય કાર્યક્રમ ‘મન કી બાત’ માં પણ કરી હતી.
રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ પ્રશંસા અને એવોર્ડ
ત્રિપુરાના આ હરિત ઊર્જા અભિયાનને રાષ્ટ્રીય સ્તરે સન્માનિત કરવામાં આવ્યું છે. પીએમ-કુસુમ હેઠળ ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યોમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં સોલાર પંપ સ્થાપિત કરવા બદલ ત્રિપુરાને ‘શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરનાર રાજ્ય’ નો દર્જો મળ્યો છે. આ સિવાય, તેના સોલાર માઇક્રો-ગ્રીડ મોડેલ માટે ‘સ્કોચ પાવર એન્ડ એનર્જી સિલ્વર એવોર્ડ ૨૦૨૫’ થી પણ સન્માનિત કરવામાં આવ્યું છે, જે ત્રિપુરાની ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે આગળ વધવાની દ્રઢ યોજના દર્શાવે છે.
