ઊર્જા ક્ષેત્રે થાઈલેન્ડ માટે મોટો નિર્ણય: આયાતી LNG પર નિર્ભરતા ઘટાડવા અને વીજ બિલ અંકુશમાં લાવવા રૂફટોપ સોલાર નીતિઓમાં સુધારાની જરૂરિયાત

મોંઘા ઈંધણથી છુટકારો: થાઈલેન્ડે પાકિસ્તાનની આ સફળ સોલાર ફોર્મ્યુલા કેમ અપનાવવી જોઈએ?

એશિયાઈ દેશ થાઈલેન્ડ જો તેની વર્તમાન સોલાર નીતિઓમાં યોગ્ય સુધારા કરે, તો તે પોતાના દેશમાં છત પર સોલાર પેનલ (Rooftop Solar) લગાવવાની પ્રક્રિયાને અત્યંત ઝડપી બનાવી શકે છે. આનાથી દેશની આયાતી લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ (LNG) પરની નિર્ભરતા ઘટશે, ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત બનશે અને ભવિષ્યમાં વીજળીના ભાવમાં થતા વધારામાંથી સામાન્ય ગ્રાહકોને મોટી રાહત મળશે.

આ દાવો ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર એનર્જી ઇકોનોમિક્સ એન્ડ ફાઇનાન્શિયલ એનાલિસિસ (IEEFA) ના એક નવા સંશોધન અહેવાલમાં કરવામાં આવ્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, જો થાઈલેન્ડ પોતાના પાડોશી કે પ્રાદેશિક દેશોની સફળ નીતિઓમાંથી પાઠ શીખીને સુધારા કરશે, તો તે દેશના નાગરિકોને સસ્તી અને સતત વીજળી પૂરી પાડી શકશે.

કુદરતી ગેસ પર વધુ પડતી નિર્ભરતા અને આર્થિક બોજ

હાલમાં થાઈલેન્ડનું વીજ ઉત્પાદન ક્ષેત્ર મોટાપાયે નેચરલ ગેસ (કુદરતી ગેસ) પર નિર્ભર છે. દેશમાં ઉત્પન્ન થતી કુલ વીજળીમાંથી આશરે 66% વીજળી ગેસ આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સમાંથી આવે છે. જોકે, સમસ્યા એ છે કે થાઈલેન્ડનું સ્થાનિક ગેસ ઉત્પાદન વર્ષોવર્ષ ઘટી રહ્યું છે, જેના કારણે દેશે વિદેશથી મોંઘા ભાવે LNG આયાત કરવાની ફરજ પડી રહી છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઈંધણના ભાવમાં થતી વધ-ઘટ અને સપ્લાય ચેઈનની વિક્ષેપિત સ્થિતિને કારણે થાઈલેન્ડની સમગ્ર વીજ સિસ્ટમ પર ભારે નાણાકીય દબાણ આવી ગયું છે. દેશની સરકારી પાવર યુટિલિટી કંપની ઇલેક્ટ્રિસિટી જનરેટિંગ ઓથોરિટી ઓફ થાઇલેન્ડ (EGAT) પર ભૂતકાળના ઉર્જા સંકટોના કારણે માર્ચ 2026 સુધીમાં THB 36 અબજ (લગભગ 1 અબજ યુએસ ડોલર) થી વધુની ખોટ જમા થઈ ચૂકી છે.

થાઈલેન્ડમાં સોલાર ક્ષેત્રની વર્તમાન સ્થિતિ અને પડકારો

આંકડાઓ દર્શાવે છે કે વર્ષ 2026 ની શરૂઆત સુધીમાં થાઈલેન્ડમાં કુલ 11.8 GW (ગીગાવોટ) સોલાર કેપેસિટી સ્થાપિત થયેલી હતી. જેમાંથી:

• 8 GW: જમીન પર સ્થાપિત મોટા યુટિલિટી-સ્કેલ સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ.

• 3.6 GW: ઘરો અને વ્યવસાયિક મકાનોની છત પર સ્થાપિત રૂફટોપ સોલાર.

થાઈલેન્ડ પાસે વિપુલ પ્રમાણમાં સૂર્યપ્રકાશ ઉપલબ્ધ હોવા છતાં, રૂફટોપ સોલારનો વિકાસ અપેક્ષિત ઝડપે થઈ રહ્યો નથી. તેના માટે નીચે મુજબના મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે:

1. ઊંચો સ્થાપના ખર્ચ: થાઈલેન્ડમાં રૂફટોપ સોલાર સ્થાપિત કરવાનો ખર્ચ પ્રતિ કિલોવોટ આશરે 936 યુએસ ડોલર આવે છે, જે પાકિસ્તાન, મલેશિયા અને વિયેતનામ જેવા પ્રાદેશિક બજારો કરતાં લગભગ 50% વધુ છે.

2. ઓછો બાયબેક રેટ (Buyback Rate): સરકારની ‘સોલાર ફોર થાઈ પીપલ’ નેટ બિલિંગ સ્કીમ હેઠળ, ગ્રાહકો પાસેથી વધારાની વીજળી ખરીદવાનો દર પ્રતિ યુનિટ THB 2.2 (US$ 0.07) છે. આ દર સરેરાશ રિટેલ વીજ ટેરિફ (THB 3.88 અથવા US$ 0.12 પ્રતિ યુનિટ) કરતાં ઘણો ઓછો છે.

3. લાંબો પેબેક પીરિયડ: ઓછા બાયબેક રેટના કારણે રોકાણકારો કે મકાનમાલિકોને તેમનો રોકાણ કરાયેલો ખર્ચ પરત મેળવવામાં 6 થી 7 વર્ષ જેટલો લાંબો સમય લાગી જાય છે.

4. મર્યાદિત ક્વોટા: વર્ષ 2019 ની સ્કીમ હેઠળ રજૂ કરાયેલો 90 MW નો રેસિડેન્શિયલ ક્વોટા, જે 2030 સુધી ચાલવાનો હતો, તે વર્ષ 2024 સુધીમાં જ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ ગયો હતો.

પાકિસ્તાનનું ઉદાહરણ: થાઈલેન્ડ માટે એક સફળ મોડેલ

IEEFA એ પોતાના રિપોર્ટમાં રૂફટોપ સોલાર ક્ષેત્રે પાકિસ્તાને મેળવેલી ઝડપી સફળતાનો ઉદાહરણ તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો છે. પાકિસ્તાને વર્ષ 2018 થી અત્યાર સુધીમાં 38 GW જેટલી વિશાળ સોલાર ક્ષમતા ઉમેરી છે.

પાકિસ્તાને આ સફળતા નીચે મુજબના નિર્ણાયક પગલાં દ્વારા મેળવી છે:

• વેપાર અવરોધો (Customs and Import barriers) ઘટાડ્યા.

• કડક કેપેસિટી લિમિટ કે ક્વોટા સિસ્ટમ દૂર કરી.

• વધુ આકર્ષક નેટ મીટરિંગ (Net Metering) માળખું લાગુ કર્યું.

આ નીતિગત સુધારા, સોલાર મોડ્યુલના ઘટેલા ભાવ અને ઊંચા વીજ ટેરિફના કારણે પાકિસ્તાનમાં નેટ-મીટરવાળી સિસ્ટમ્સ માટેનો પેબેક પીરિયડ ઘટીને 2 વર્ષથી પણ ઓછો થઈ ગયો હતો. પરિણામે, વર્ષ 2025 ના અંત સુધીમાં દેશમાં 3.5 લાખથી વધુ રૂફટોપ સોલાર કનેક્શન્સ જોડાઈ ચૂક્યા હતા.

IEEFA ની મહત્વની ભલામણો

થાઈલેન્ડ પણ પાકિસ્તાનની જેમ પોતાના રૂફટોપ સોલાર સેક્ટરને ઝડપી વેગ આપી શકે તે માટે IEEFA એ કેટલીક મહત્વપૂર્ણ ભલામણો કરી છે:

1. નેટ બિલિંગથી નેટ મીટરિંગ તરફ સ્થળાંતર: થાઈલેન્ડે વર્તમાન નેટ બિલિંગ પ્રથા બંધ કરીને ગ્રાહક-હિતેચ્છુ ‘નેટ મીટરિંગ’ સિસ્ટમ અપનાવવી જોઈએ.

2. બાયબેક રેટમાં વધારો: ગ્રાહકો ગ્રીડમાં જે વીજળી આપે છે તેનો યોગ્ય અને આકર્ષક ભાવ મળવો જોઈએ.

3. કર રાહતો અને નીતિગત સુધારા: ટેક્સ પ્રોત્સાહનો સરળ બનાવવા જોઈએ અને સ્વ-વપરાશ (Self-consumption) પર મૂકેલી મર્યાદાઓ દૂર કરવી જોઈએ.

4. સોલાર પ્લસ બેટરી સ્ટોરેજ: વીજળીનો સંગ્રહ કરવા માટે સોલાર-પ્લસ-બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS) ને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ.

રિપોર્ટના અંદાજ મુજબ, જો થાઈલેન્ડ નેટ મીટરિંગ સિસ્ટમ અપનાવે, તો 5 kW ની રેસિડેન્શિયલ સિસ્ટમ માટેનો પેબેક પીરિયડ ઘટીને 5.5 વર્ષ અને 10 kW ની સિસ્ટમ માટે 4.5 વર્ષ થઈ શકે છે.

ગ્રાહકો અને દેશ માટે આ નિર્ણયના લાભો

IEEFA ના પાકિસ્તાન સ્થિત એનર્જી ફાઇનાન્સ સ્પેશિયાલિસ્ટ હનીયા ઈસાદ (Haneea Isaad) એ જણાવ્યું હતું કે:

“પાકિસ્તાનની જેમ તમામ નિયમનકારી અને નાણાકીય અવરોધો દૂર કરવાથી થાઈલેન્ડમાં રૂફટોપ સોલાર અપનાવવાનો દર ઝડપથી વધી શકે છે. આનાથી સ્થાનિક સોલાર ઈન્સ્ટોલેશન અને સર્વિસ ઈન્ડસ્ટ્રીનો વિકાસ થશે, વીજળીના દરો ઘટશે અને દેશના ગ્રાહકોને સાચા અર્થમાં ઊર્જા આત્મનિર્ભરતા મળશે.”

થાઈલેન્ડ માટે હવે સમય આવી ગયો છે કે તે પોતાના નીતિગત માળખામાં ફેરફાર કરે, જેથી પર્યાવરણની સુરક્ષા સાથે દેશના અર્થતંત્રને પણ મજબૂત બનાવી શકાય.