PM-KUSUM Scheme: રાજસ્થાન ઈલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશને ટેરિફ અને CUF ઘટાડવાની માંગ રદ્દ કરી
રાજસ્થાન ઈલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (RERC) દ્વારા પ્રધાનમંત્રી કિસાન ઊર્જા સુરક્ષા એવમ્ ઉત્થાન મહાઅભિયાન (PM-KUSUM) યોજના હેઠળ કાર્યરત અક્ષય ઊર્જા ઉત્પાદકોને આંચકો આપતો એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો સંભળાવવામાં આવ્યો છે. કમિશને ‘મેસર્સ કિશાન ઊર્જા હિતકારી સમિતિ’ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી રિવ્યૂ પિટિશનને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી છે. આ સમિતિ PM-KUSUM યોજનાના ઘટક-A (Component-A) હેઠળ સોલર પાવર પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાપનારા પાવર જનરેટર્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
અરજીકર્તા સમિતિએ કમિશનના ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦ના મૂળ ટેરિફ ઓર્ડરમાં સુધારો કરવાની માંગ કરી હતી. તેઓ ઈચ્છતા હતા કે કમિશન ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં યોજનાના બીજા તબક્કા માટે બહાર પાડવામાં આવેલા આદેશને ધ્યાનમાં રાખીને, ટેરિફ ગણતરી માટે ઉપયોગમાં લેવાતા કેપેસિટી યુટિલાઈઝેશન ફેક્ટર (CUF)ને ૨૦% થી ઘટાડીને ૧૭% કરે. જોકે, નિયામક આયોગે આ અરજીને ગ્રાહ્ય રાખવાનો અસ્વીકાર કરી દીધો છે.
અરજીકર્તા સમિતિની મુખ્ય રજૂઆતો અને પડકારો
કિશાન ઊર્જા હિતકારી સમિતિએ આયોગ સમક્ષ રજૂઆત કરતા જણાવ્યું હતું કે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આવેલા ૧૧ કેવી (11 kV) ફીડર્સ સાથે જોડાયેલા સોલર પાવર પ્રોજેક્ટ્સ માટે ૨૦% જેટલો CUF પ્રાપ્ત કરવો વ્યવહારિક રીતે ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. સમિતિના જણાવ્યા અનુસાર, ગ્રામીણ વીજળી નેટવર્કની વાસ્તવિકતા અને સ્થાનિક સ્થિતિ શહેર કે ઔદ્યોગિક વિસ્તારો કરતાં તદ્દન ભિન્ન હોય છે.
ઉત્પાદકોએ મુખ્યત્વે નીચે મુજબના ઓપરેશનલ પડકારો રજૂ કર્યા હતા:
-
ગ્રીડની અસ્થિરતા: ગ્રામીણ ફીડરોમાં વારંવાર વીજ પુરવઠો ખોરવાઈ જવો અને વોલ્ટેજમાં ઉતાર-ચડાવ થવો.
-
લોડ શેડિંગ: વીજ વિતરણ કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવતું બિન-આયોજિત લોડ શેડિંગ, જેના કારણે સોલર પેનલ્સ તૈયાર હોવા છતાં વીજળી ગ્રીડમાં મોકલી શકાતી નથી.
-
ઓપરેશનલ મર્યાદાઓ: સ્થાનિક વાતાવરણ અને મેન્ટેનન્સને કારણે ઉત્પાદન ક્ષમતા પર પડતી વિપરીત અસરો.
સમિતિએ એવી પણ દલીલ કરી હતી કે PM-KUSUM યોજનાના ફેઝ-૧ (Phase-I) અને ફેઝ-૨ (Phase-II) હેઠળ વીજળી ઉત્પાદન કરતા તમામ જનરેટર્સ માટે CUFના ધોરણો સમાન હોવા જોઈએ. બે અલગ-અલગ તબક્કાઓ માટે અલગ-અલગ માપદંડો રાખવા તે વ્યાજબી નથી. આ ઉપરાંત, અરજીમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે સૌર ઊર્જાનું વાસ્તવિક ઉત્પાદન કરારબદ્ધ એસી (AC) ક્ષમતા પર નહીં, પરંતુ સ્થાપિત ડીસી (DC) મોડ્યુલ ક્ષમતા પર આધારિત હોય છે. તેથી ગ્રામીણ ક્ષેત્રોના પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને જૂના ટેરિફ ઓર્ડરમાં સુધારો કરવો જરૂરી હતો.
RUVITLનો સખત વિરોધ અને કાનૂની દલીલો
આ કેસમાં સામાપક્ષે રહેલી રાજ્યની વીજ વિતરણ કંપનીઓની મધ્યસ્થ સંસ્થા ‘રાજસ્થાન ઊર્જા વિકાસ એન્ડ આઈટી સર્વિસિસ લિમિટેડ’ (RUVITL) દ્વારા આ પિટિશનનો સખત વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો. RUVITL એ કમિશન સમક્ષ કાનૂની અને આર્થિક પાસાઓ રજૂ કરતા આ પિટિશનને રદ્દ કરવાની માંગ કરી હતી.
RUVITL ની દલીલોના મુખ્ય મુદ્દા નીચે મુજબ હતા:
-
સમયમર્યાદાનો ભંગ (Limitation): રિવ્યૂ અરજી નક્કી કરેલી કાનૂની સમયમર્યાદા પૂરી થયા પછી દાખલ કરવામાં આવી છે, તેથી તે ગ્રાહ્ય રાખી શકાય નહીં.
-
PPAની પવિત્રતા: યોજના હેઠળ ૨૫ વર્ષના લાંબા ગાળા માટે પાવર પર્ચેઝ એગ્રીમેન્ટ (PPA) અગાઉથી જ સહી થઈ ચૂક્યા છે. પાછળથી કોઈ નવો રેગ્યુલેટરી આદેશ આવે તેના આધારે જૂના કરારોને ફરીથી ખોલી શકાય નહીં.
-
ટેરિફ દરમાં તફાવત: બંને તબક્કાઓ માટે નક્કી કરવામાં આવેલી મહત્તમ ટેરિફ મર્યાદા (Ceiling Tariff) અલગ-અલગ હતી. ફેઝ-૧ ના પ્રોજેક્ટ્સને પ્રતિ યુનિટ ₹૩.૧૪ નો ઊંચો ટેરિફ રેટ મળ્યો હતો, જ્યારે ફેઝ-૨ ના પ્રોજેક્ટ્સ માટે આ દર ઘટીને પ્રતિ યુનિટ ₹૩.૦૪ થયો હતો.
RUVITL એ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે અરજીકર્તા પોતાની મરજી મુજબ લાભો પસંદ કરી શકે નહીં. જો તેઓ ફેઝ-૧ હેઠળ મળતો વધુ ટેરિફ દર જાળવી રાખવા માંગતા હોય, તો તેઓ પાછળથી ફેઝ-૨ માટે જાહેર થયેલા સાનુકૂળ નિયમો કે નીચા CUF નો લાભ મેળવવાની માંગણી કરી શકે નહીં.
રેગ્યુલેટરી કમિશનનો આદેશ અને તેનું મહત્વ
RERC એ બંને પક્ષોની દલીલો અને કાનૂની જોગવાઈઓને વિગતવાર ધ્યાનમાં લીધી હતી. કમિશને નોંધ્યું કે એકવાર નક્કી થયેલા ટેરિફ અને ૨૫ વર્ષ માટે સાઈન થયેલા કાનૂની કરારોને બાદમાં બહાર પાડવામાં આવેલા આદેશોના આધારે બદલવા યોગ્ય નથી. દરેક તબક્કાના નિયમો, સીલિંગ ટેરિફ અને ઓપરેશનલ શરતો એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે.
આથી, કમિશને સ્પષ્ટ કર્યું કે ફેઝ-૧ ના જનરેટર્સ માટે ૨૦% CUF ના આધારે જ ટેરિફ લાગુ રહેશે. આ નિર્ણયથી વીજ વિતરણ કંપનીઓને કાનૂની રાહત મળી છે, જ્યારે અક્ષય ઊર્જા ઉત્પાદકોએ હવે મૂળ PPA ની શરતો મુજબ જ કામગીરી ચાલુ રાખવી પડશે. RERC નો આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે ઊર્જા ક્ષેત્રે દ્વિપક્ષીય કરારો અને નિયમનકારી આદેશોની સ્થિરતા જાળવી રાખવી કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે.
