રાજસ્થાનના રણમાં બનશે મોટો રસ્તો: 6,000 મેગાવોટ વીજળી મોકલવા માટે POWERGRID એ કરી આ મોટી ડીલ
ભારતના પાવર ટ્રાન્સમિશન ક્ષેત્રે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થવા જઈ રહી છે. પાવર ગ્રિડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (POWERGRID) દ્વારા દેશના વીજ નેટવર્કને વધુ મજબૂત કરવા અને મોટા પાયે નિર્માણ પામી રહેલી રિન્યૂએબલ એનર્જી (અક્ષય ઉર્જા) ને રાષ્ટ્રીય ગ્રિડ સાથે જોડવા માટે એક વિશાળ પ્રોજેક્ટ ટેન્ડર બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. આ સ્પર્ધાત્મક બોલી પ્રક્રિયામાં GE વર્નોવા T&D ઇન્ડિયા લિમિટેડ (GE Vernova T&D India Limited) સૌથી નીચી બોલી લગાવીને (Lowest Bidder) સફળ વિજેતા તરીકે ઉભરી આવી છે.
આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશમાં રિન્યૂએબલ એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વ્યાપ વધારવાનો, વીજ વહન ક્ષમતામાં વધારો કરવાનો અને દુરસુદૂરના વિસ્તારોમાંથી ઉત્પન્ન થતી વીજળીને જ્યાં જરૂરિયાત વધારે છે તેવા વિસ્તારો સુધી સુરક્ષિત અને કાર્યક્ષમ રીતે પહોંચાડવાનો છે.
પ્રોજેક્ટની મુખ્ય વિશેષતાઓ અને તકનીકી રૂપરેખા
આ કરાર હેઠળ GE વર્નોવા T&D ઇન્ડિયાને અત્યાધુનિક હાઇ વોલ્ટેજ ડાયરેક્ટ કરંટ (HVDC) ટેકનોલોજી પર આધારિત વિશાળ ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમ તૈયાર કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. આ પ્રોજેક્ટની મુખ્ય તકનીકી વિગતો નીચે મુજબ છે:
-
કુલ વહન ક્ષમતા: આ સિસ્ટમ કુલ 6,000 મેગાવોટ (MW) વીજળીનું વહન કરવાની ક્ષમતા ધરાવશે, જે દેશના સૌથી મોટા HVDC પ્રોજેક્ટ્સમાંથી એક બનશે.
-
વોલ્ટેજ ક્ષમતા: આ પ્રોજેક્ટ ±800 કિલોવોલ્ટ (kV) ની અત્યંત ઊંચી વોલ્ટેજ ક્ષમતા ધરાવતા HVDC લાઇન કમ્યુટેટેડ કન્વર્ટર (LCC) ટર્મિનલ સ્ટેશન પર આધારિત રહેશે.
-
બે બેઝિક યુનિટ્સ: આ સમગ્ર ટર્મિનલ સ્ટેશનને બે અલગ-અલગ યુનિટ્સમાં વહેંચવામાં આવશે, જેમાં પ્રત્યેક યુનિટની ક્ષમતા 3,000 MW ની રહેશે.
-
મુખ્ય કામગીરી: GE વર્નોવા આ સ્ટેશનની સંપૂર્ણ ડિઝાઇનની જવાબદારીથી લઈને જરૂરી તમામ સાધન-સામગ્રી અને ઉપકરણોનો પુરવઠો પૂરો પાડશે તેમજ તેને સ્થાપિત કરીને કાર્યરત (Operational Setup) કરવાની ક્ષમતા પૂરી પાડશે.
રાજસ્થાનથી દક્ષિણ ભારત સુધી વીજળી પહોંચાડવાનો બૃહદ માર્ગ
આ ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક રાજસ્થાનના બાડમેર-II (Barmer II) વિસ્તારમાંથી ઉત્પન્ન થનારી વિશાળ માત્રાની સોલાર અને વિન્ડ એનર્જીને દક્ષિણ કળંબ (South Kalamb) સુધી પહોંચાડવા માટે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.
રાજસ્થાનમાં અક્ષય ઉર્જા ઉત્પાદનની ક્ષમતા ખૂબ ઝડપથી વધી રહી છે, પરંતુ ઉત્પન્ન થતી આ વીજળીનો ઉપયોગ સ્થાનિક સ્તરે મર્યાદિત હોવાથી તેને લાંબા અંતર સુધી મોકલવી જરૂરી બને છે. HVDC ટેકનોલોજીનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તેના દ્વારા લાંબા અંતર સુધી વીજળી વહન કરતી વખતે પાવર લોસ (ઉર્જાનો વ્યય) નહિવત થાય છે. આ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દેશના વીજ ગ્રીડને વધુ સ્થિર બનાવશે અને સ્વચ્છ વીજળીનો ઉપયોગ દેશના ખૂણે-ખૂણે પહોંચાડવામાં મદદ કરશે.
કાર્યક્ષેત્ર, સમયમર્યાદા અને વ્યવસાયિક સુચિતા
આ પ્રોજેક્ટ અત્યંત જટિલ અને ઉચ્ચ સ્તરની ઇજનેરી ટેકનોલોજી માંગતો હોવાથી તેની અમલીકરણ પ્રક્રિયા બહુ-વર્ષીય (Multi-year) રહેશે. એટલે કે, ડિઝાઇનિંગથી લઈને અંતિમ કમિશનિંગ સુધીની તમામ કામગીરી તબક્કાવાર રીતે પૂર્ણ કરવામાં આવશે.
સુચિતા અને નિયમનકારી વિગતો:
-
આ પ્રોજેક્ટ એક સંપૂર્ણ સ્થાનિક (Domestic) કોન્ટ્રાક્ટ છે.
-
GE વર્નોવા T&D ઇન્ડિયાએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ ઓર્ડર આપનાર સંસ્થા (POWERGRID) સાથે કંપનીના કોઈ પણ પ્રમોટર, પ્રમોટર ગ્રુપ કે ગ્રુપ કંપનીઓનો કોઈ હિતસંબંધ નથી.
-
આ ટ્રાન્ઝેક્શન સંબંધિત પક્ષકારો વચ્ચેનો સંબંધ (Related Party Transaction) ધરાવતું નથી અને તમામ પ્રક્રિયા મુક્ત અને વ્યાજબી ધોરણે (Arm’s Length Basis) હાથ ધરવામાં આવી છે.
ભારતની ગ્રીન એનર્જી યાત્રામાં આ પ્રોજેક્ટનું મહત્વ
ભારત સરકારે વર્ષ 2030 સુધીમાં 500 ગીગાવોટ (GW) રિન્યૂએબલ એનર્જી સ્થાપિત કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. આ લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે માત્ર સોલાર પેનલ્સ કે પવનચક્કીઓ લગાવવી પૂરતી નથી, પરંતુ ઉત્પન્ન થયેલી વીજળીને સુરક્ષિત રીતે ગ્રીડમાં જોડવી અને તેનો યોગ્ય પુરવઠો જાળવવો તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે.
POWERGRID તરફથી મળેલો આ ઓર્ડર GE વર્નોવા T&D ઇન્ડિયાની હાઇ-કેપેસિટી ટ્રાન્સમિશન સેક્ટરમાં સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરે છે. આ પ્રોજેક્ટ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થવાથી ભારતના ઉર્જા ક્ષેત્રે કાર્બનનું ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં મોટી મદદ મળશે અને સાથે સાથે દેશના વીજ નેટવર્કને આધુનિક અને સુરક્ષિત બનાવવાની દિશામાં આ એક ઐતિહાસિક પગલું સાબિત થશે.
