સરકારની આ યોજનાએ મચાવી ધૂમ! દર ૬ દિવસે ૧ લાખ લોકો લઈ રહ્યા છે આ મોટો ફાયદો, વિગતવાર જુઓ!
ભારત દેશ આજે ગ્રીન એનર્જી અને પર્યાવરણ મૈત્રીપૂર્ણ તકનીકો અપનાવવાની દિશામાં વિશ્વનું નેતૃત્વ કરી રહ્યો છે. આ કડીમાં એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરતા, કેન્દ્ર સરકારની મહત્વાકાંક્ષી યોજના ‘પીએમ સૂર્ય ઘર: મુફ્ત બિજલી યોજના’ (PM Surya Ghar: Muft Bijli Yojana) એ દેશભરમાં ૫૦ લાખથી વધુ ઘરોમાં રૂફટોપ સોલાર (છત પર સોલાર પેનલ) ઇન્સ્ટોલેશનનો એક અસાધારણ આંકડો પાર કરી લીધો છે.
નવીન અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલય (MNRE) ના નેજા હેઠળ ચાલી રહેલી આ યોજનાએ માત્ર બે વર્ષથી થોડા જ વધુ સમયગાળામાં જે ગતિ પકડી છે, તેનાથી ભારતનો સોલાર સેક્ટર એક નવા જ યુગમાં પ્રવેશી ચૂક્યો છે.
માત્ર બે વર્ષમાં દાયકાઓનું કામ: એક અભૂતપૂર્વ ઝડપ
જ્યારે આ યોજના શરૂ કરવામાં આવી નહોતી, તે પહેલાના આખા દાયકા પર નજર કરીએ તો ખ્યાલ આવે છે કે ૨૦૧૪ થી ૨૦૨૪ ના દસ વર્ષોમાં સમગ્ર દેશમાં માત્ર ૭.૯૪ લાખ ઘરો પર જ રૂફટોપ સોલાર પેનલ લાગી શકી હતી. પરંતુ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા રૂ. ૭૫,૦૨૧ કરોડના કુલ બજેટ સાથે શરૂ કરાયેલી પીએમ સૂર્ય ઘર યોજનાએ બજારનું ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યું છે.
છેલ્લા બે વર્ષમાં આ આંકડો સીધો ૫૦ લાખને પાર પહોંચી ગયો છે. સરકાર આ કાર્યક્રમને માત્ર ભારતનો જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વનો સૌથી મોટો અને સૌથી ઝડપથી વિકસતો ક્લીન એનર્જી પ્રોગ્રામ ગણાવી રહી છે.
જો છેલ્લા નવ મહિનાની વાત કરીએ તો સોલાર પેનલ લગાવવાની ઝડપમાં ૩.૨ ગણો તોતિંગ વધારો થયો છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૫માં જ્યાં દેશમાં રોજની સરેરાશ ૫,૦૩૮ પેનલ લાગતી હતી, તે જુલાઈ ૨૦૨૬માં વધીને રોજની ૧૬,૩૨૮ ઇન્સ્ટોલેશન સુધી પહોંચી ગઈ છે. અત્યારની પરિસ્થિતિ એવી છે કે દર છ દિવસે દેશમાં ૧ લાખ નવા પરિવારો આ યોજનાના સભ્યો બની રહ્યા છે. એકલા જુલાઈ ૨૦૨૬ના એક જ મહિનામાં રેકોર્ડબ્રેક ૫.૦૬ લાખ ઘરોમાં સોલાર સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે, જે આ યોજનાની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો માસિક આંકડો છે.
મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગને ડબલ ફાયદો: ‘ઝીરો લાઇટ બિલ’ અને વધારાની કમાણી
આ યોજના માત્ર પર્યાવરણ બચાવવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભારતીય પરિવારોના આર્થિક સશક્તિકરણનું માધ્યમ બની છે. સરકારે અત્યાર સુધીમાં રૂ. ૨૮,૦૨૪ કરોડની સબસિડી સીધી જ જનતાના બેન્ક ખાતામાં (Direct Benefit Transfer – DBT) જમા કરાવી દીધી છે.
આ સરકારી મદદના કારણે આજે દેશના અંદાજે ૧૯ લાખ પરિવારોનું વીજળી બિલ બિલકુલ શૂન્ય (Zero Electricity Bill) થઈ ગયું છે. આ ઉપરાંત, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન ૧૨ લાખથી વધુ પરિવારોએ પોતાના વપરાશ કરતાં વધુ બનેલી વીજળી સરકારી ગ્રીડને વેચીને કુલ રૂ. ૪૨૧ કરોડની કમાણી કરી છે. સરેરાશ ગણતરી કરીએ તો, દરેક પરિવારે વીજળી વેચીને વર્ષે અંદાજે રૂ. ૩,૫૦૦ ની વધારાની આવક મેળવી છે.
ગરીબ અને વંચિત પરિવારો પણ આ ટેકનોલોજીનો લાભ લઈ શકે તે માટે સરકારે ‘યુટિલિટી લેડ એગ્રીગેશન’ મોડેલ અપનાવ્યું છે. આ મોડેલ દ્વારા પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (PMAY) ના લાભાર્થીઓ, ગરીબી રેખા નીચે જીવતા (BPL) પરિવારો અને SC/ST કેટેગરીના પરિવારોને પણ સોલારનો લાભ મળી રહ્યો છે. હાલમાં ૪ રાજ્યોમાં આ અંતર્ગત ૧.૬ લાખ જોડાણો અપાઈ ચૂક્યા છે અને અન્ય ૧૨ રાજ્યોમાં મંજૂરી આપી દેવાઈ છે.
સસ્તી લોન અને પેપરલેસ ડિજિટલ પ્રક્રિયા
સામાન્ય પરિવારોને સોલાર પેનલ ખરીદવામાં આર્થિક તકલીફ ન પડે તે માટે સરકારે માત્ર ૫.૭૫ ટકાના રાહત દરે લોનની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવી છે. અત્યાર સુધીમાં ૨૧.૮૭ લાખ અરજદારોની લોન મંજૂર કરવામાં આવી છે, જેમાંથી ૧૭.૫ લાખ પરિવારોએ તો સોલાર પેનલ લગાવી પણ દીધી છે.
આ આખી પ્રક્રિયા ‘જન સમર્થ’ (Jan Samarth) પોર્ટલના માધ્યમથી સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ અને પેપરલેસ રાખવામાં આવી છે. ગ્રાહકોએ કોઈ સરકારી કચેરીના ધક્કા ખાવાની જરૂર નથી. અરજી કરવાથી લઈને, લોનની મંજૂરી, સબસિડી જમા થવી (PFMS દ્વારા ૧૫ દિવસમાં) અને નેટ મીટરિંગની ગોઠવણ બધું જ ઓનલાઈન થાય છે. આ પ્લેટફોર્મ સાથે દેશની ૮૦ થી વધુ વીજ કંપનીઓ (DISCOMs) સીધી કનેક્ટેડ છે.
સરકારે પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવતા ૧૦ કિલોવોટ (kW) સુધીની સિસ્ટમ માટેની ફિઝિબિલિટી સ્ટડીઝ (શક્યતા ચકાસણી) માફ કરી દીધી છે અને મંજૂરીઓને સ્વચાલિત (Deemed Approvals) બનાવી દીધી છે. આ ઉપરાંત, દેશના ૩૨ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ અરજી ફી અને નેટ મીટરિંગના ચાર્જિસ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દીધા છે.
રોજગારીની નવી તકો અને ગ્રીડ કેપેસિટી
આ યોજનાએ દેશમાં રોજગારી અને વેપારની નવી પાંખો આપી છે. અત્યાર સુધીમાં આ યોજના હેઠળ ૩૪,૨૧૯ વેન્ડર્સ (વિક્રેતાઓ) નોંધાયા છે, જેમાંથી ૨૯,૪૬૯ સક્રિયપણે ગ્રાહકોને સેવા આપી રહ્યા છે. આ આખી સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત કરવા માટે ૨.૩૨ લાખથી વધુ યુવાનોને ખાસ તાલીમ (Capacity Building) આપવામાં આવી છે.
ક્ષમતાની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો, અત્યાર સુધીમાં દેશભરની છતો પરથી કુલ ૧૪.૮ ગીગાવોટ (GW) ની સોલાર કેપેસિટી કાર્યરત થઈ ચૂકી છે, જે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે બહુ મોટી ઉપલબ્ધિ છે. ગુણવત્તા જળવાઈ રહે તે માટે ૨૩,૦૦૦ થી વધુ થર્ડ પાર્ટી ક્વોલિટી ઇન્સ્પેક્શન પણ કરવામાં આવ્યા છે.
સરકારી ઇમારતોનું પણ સોલારાઇઝેશન
આ યોજના માત્ર ખાનગી ઘરો પૂરતી મર્યાદિત નથી, સરકાર પોતાના સ્તરે પણ ઉદાહરણ પૂરું પાડી રહી છે. કેન્દ્રીય મંત્રાલયો દ્વારા દેશભરમાં ૪૧,૫૪૨ સરકારી ઇમારતોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી ૨૫,૨૫૫ ઇમારતો પર સોલાર પેનલ લગાવીને ૮૭૨ મેગાવોટ (MW) વીજળી ઉત્પન્ન કરવાનું શરૂ કરી દેવાયું છે.
તેવી જ રીતે, રાજ્યોની ઇમારતો પર પણ ઝડપથી કામ ચાલી રહ્યું છે. રાજ્યોની ૩.૨ લાખ ઇમારતોમાંથી ૮૧,૩૨૯ ઇમારતો પર સોલાર સિસ્ટમ લગાવી દેવામાં આવી છે. સમગ્ર દેશમાં અત્યાર સુધીમાં ૧.૦૬ લાખથી વધુ સરકારી ઇમારતો સોલાર પાવરથી સજ્જ થઈ ચૂકી છે.
