પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્રે ભંડોળ મેળવવા ખાનગી કંપનીઓએ કરી ‘ગ્રીન એનર્જી’ સ્ટેટસની માંગ

ગ્રીન બોન્ડ્સ અને ગ્રીન લોન મેળવવા પરમાણુ ક્ષેત્રને નાણાકીય માળખામાં ઉમેરવાની ભલામણ

ભારતના સ્વચ્છ અને ટકાઉ ઊર્જા ક્ષેત્રે પરમાણુ ઊર્જા (Nuclear Power) એક મહત્વપૂર્ણ આધારસ્તંભ તરીકે ઉભરી રહી છે. વર્ષ ૨૦૪૭ સુધીમાં દેશમાં ૧૦૦ ગીગાવોટ-ઇલેક્ટ્રિક (GWe) પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા હાસિલ કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે. આ વિશાળ લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે મોટા પાયે નાણાકીય ભંડોળ અને ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી અત્યંત જરૂરી છે. આ સંદર્ભમાં, દેશની ખાનગી કંપનીઓએ પરમાણુ ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ માટે ‘ગ્રીન એનર્જી’ નો દરજ્જો મેળવવાની સશક્ત માંગ કરી છે, જેથી ગ્રીન બોન્ડ્સ, ગ્રીન લોન અને મિશ્રિત ધિરાણ (Blended Financing) ની સરળ સુલભતા મળી શકે.

નીતિ આયોગ દ્વારા આયોજિત હિસ્સેદારોની પરામર્શ બેઠક દરમિયાન ખાનગી ક્ષેત્રના પ્રતિનિધિઓએ હાલના ગ્રીન ફાઇનાન્સિંગ ફ્રેમવર્કની સમીક્ષા કરવાની માંગ કરી હતી. આ બેઠકમાં નાણા મંત્રાલયના સાર્વભૌમ ગ્રીન બોન્ડ ફ્રેમવર્ક, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની ગ્રીન ડિપોઝિટ સ્વીકારવા માટેની માર્ગદર્શિકા અને સેબી (SEBI) ના ગ્રીન ડેટ સિક્યોરિટીઝ માળખાની પુનઃસમીક્ષા કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

ગ્રીન ફાઇનાન્સિંગ અને માળખાકીય સુવિધાના દરજ્જાની ભલામણ

POWERGEN ઇન્ડિયાના ‘ન્યુક્લિયર X’ કાર્યક્રમના ઉદ્ઘાટન સત્ર દરમિયાન નીતિ આયોગના સભ્ય અભય કરંદીકરે આ અંગે વિગતવાર માહિતી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, વર્તમાન સમયે નાણા મંત્રાલયના સાર્વભૌમ ગ્રીન બોન્ડ ફ્રેમવર્કમાં પરમાણુ ઊર્જાનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી. ઉદ્યોગ જગતના ઘણા સહભાગીઓએ સૂચવ્યું છે કે આ માળખામાં ફેરફાર કરીને પરમાણુ ઊર્જાને સ્થાન આપવું જોઈએ. તેનાથી ખાનગી રોકાણકારો માટે સસ્તા અને લાંબા ગાળાના નાણાકીય સંસાધનો મેળવવાનું સરળ બનશે.

તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે વિશ્વ બેંક (World Bank) અને એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (ADB) સહિત વૈશ્વિક નાણાકીય સંસ્થાઓ પણ પરમાણુ રોકાણો પરના પરંપરાગત પ્રતિબંધોની સમીક્ષા કરી રહી છે, તેથી ભારતમાં પણ આવા ફેરફારો સમયની માંગ છે. ખાનગી કંપનીઓએ પરમાણુ પ્રોજેક્ટ્સને માળખાગત સુવિધા (Infrastructure) નો દરજ્જો આપવાની પણ રજૂઆત કરી હતી. જોકે, નીતિ આયોગ અનુસાર આર્થિક બાબતોના વિભાગની હાર્મોનાઇઝ્ડ માસ્ટર લિસ્ટમાં વીજ ઉત્પાદન અગાઉથી જ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હેઠળ આવે છે, પરંતુ પરમાણુ ક્ષેત્ર માટે આ અંગે વધુ સ્પષ્ટતાની જરૂર હોઈ શકે છે. આ બેઠકમાં ૬૦ થી વધુ સંસ્થાઓના ૧૫૦ થી વધુ પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો.

૧૦૦ GWe લક્ષ્યાંક માટે ૨૨૮ અબજ ડોલરના બંગી ભંડોળની જરૂર

ભારતે ગયા વર્ષે નાગરિક પરમાણુ ક્ષેત્રને ખાનગી રોકાણકારો માટે ખુલ્લું મૂકીને ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો હતો. આ જ કાર્યક્રમમાં બોલતા ‘ઇન્વેસ્ટ ઇન્ડિયા’ ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને સીઈઓ નિવૃત્તિ રાયે જણાવ્યું હતું કે ૨૦૪૭ સુધીમાં ૧૦૦ GWe પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા સ્થાપિત કરવાના લક્ષ્યાંકને પહોંચી વળવા માટે ભારતને ઓછામાં ઓછા ૨૨૮ અબજ યુએસ ડોલરના વિશાળ રોકાણની જરૂર પડશે. આટલી મોટી રકમ એકત્ર કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક ગ્રીન ફંડ્સ સુધી પહોંચ બનાવવી અનિવાર્ય બની જાય છે.

શાંતિ કાયદો અને નિયમનકારી સુધારા

સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) ના અધ્યક્ષ ઘનશ્યામ પ્રસાદે જણાવ્યું હતું કે પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્રે ‘શાંતિ કાયદા’ (SHANTI Act) હેઠળના અંતિમ નિયમો આગામી ૨ થી ૩ મહિનામાં તૈયાર થઈ જશે. હાલમાં તેના મુસદ્દા (Draft Rules) પર વિવિધ હિસ્સેદારો સાથે સલાહ-મશવરો ચાલી રહ્યો છે.

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે પરમાણુ પ્રોજેક્ટ્સના નિર્માણ અને ગર્ભાધાન સમયગાળા (Gestation Period) ને ઘટાડવો એ વર્તમાન સમયનો સૌથી મોટો પડકાર છે. આ ઉપરાંત, જેમ જેમ ક્ષમતાનો વિસ્તાર થશે તેમ યોગ્ય સ્થળ પસંદગી (Site Selection) એક જટિલ પ્રક્રિયા બની રહેશે. આ માટે કેન્દ્ર સરકાર તમામ રાજ્યો અને સ્થળ પસંદગી સમિતિઓ સાથે મળીને તીવ્રતાથી કામ કરી રહી છે.

થોરિયમ ટેકનોલોજી અને માનકીકરણ પર ભાર

ઉર્જા સુરક્ષાને લાંબા ગાળા સુધી જાળવી રાખવા માટે CEA અધ્યક્ષે થોરિયમ આધારિત ટેકનોલોજી વિકસાવવાની ભલામણ કરી હતી. ભારત પાસે થોરિયમનો વિપુલ ભંડાર હોવાથી ભવિષ્યમાં પરમાણુ બળતણની સુરક્ષા માટે તે રામબાણ સાબિત થઈ શકે છે. હાલમાં થોરિયમ આધારિત નાના મોડ્યુલર રિએક્ટર (Small Modular Reactors – SMR) વિકસાવવાની દિશામાં કામગીરી ચાલી રહી છે.

તેમણે પરમાણુ રિએક્ટર ટેકનોલોજીના માનકીકરણ (Standardisation) ની હાકલ કરી હતી જેથી નવી સ્થાપનાઓ ઝડપી બને અને નીતિવિષયક અડચણો ઘટે. ભારતમાં ૭૦૦ મેગાવોટ-ઇલેક્ટ્રિક (MWe) ના રિએક્ટર્સની ફ્લીટ-મોડ જમાવટ આ દિશામાં એક યોગ્ય પગલું છે.

માનવબળની અછતનો પડકાર

ભારતના આ વિશાળ પરમાણુ વિસ્તાર કાર્યક્રમ સામે એક મુખ્ય પડકાર કુશળ માનવશક્તિ (Skilled Manpower) ની અછત છે. પ્રસાદે સ્વીકાર્યું હતું કે વર્તમાન સમયમાં પરમાણુ ઉદ્યોગ હજુ પણ ન્યુક્લિયર પાવર કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (NPCIL) અને લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો (L&T) ના નિવૃત્ત અનુભવી કર્મચારીઓ પર મોટા પ્રમાણમાં નિર્ભર છે. આથી, નવા એન્જિનિયરો અને ટેકનિશિયનોને તાલિમ આપીને આ ક્ષેત્રે સક્ષમ માનવબળ તૈયાર કરવું એ અત્યંત તાકીદની જરૂરિયાત છે.