‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ નો મોટો વિજય! સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ માટે સરકારે લાદ્યા કડક નિયમો, સ્થાનિક કંપનીઓની બલ્લે-બલ્લે!
ભારતમાં પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા (રિન્યુએબલ એનર્જી) નો ઉપયોગ અને સોલાર પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. આ ક્ષેત્રે દેશને આત્મનિર્ભર બનાવવા અને ગુણવત્તાયુક્ત સોલાર મોડ્યુલ્સનો ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારત સરકારના નવીન અને અક્ષય ઊર્જા મંત્રાલય (MNRE) એ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. મંત્રાલયે ‘અપ્રૂવ્ડ લિસ્ટ ઓફ મોડેલ્સ એન્ડ મેન્યુફેક્ચરર્સ’ (ALMM) હેઠળ કેટલાક વિલંબિત સોલાર પ્રોજેક્ટ્સને આપેલી કામચલાઉ છૂટછાટનો અંત લાવી દીધો છે.
MNRE દ્વારા ૩૦ જુલાઈ, ૨૦૨૬ ના રોજ એક નવું કાર્યાલય જ્ઞાપન (Office Memorandum) બહાર પાડીને ૨૯ માર્ચ, ૨૦૨૪ ના રોજ અપાયેલી છૂટછાટ તાત્કાલિક અસરથી રદ કરવામાં આવી છે. આ નિર્ણયથી ગવર્નમેન્ટ અને સરકારી સહાયતા ધરાવતા સોલાર પ્રોજેક્ટ્સમાં હવે ALMM લિસ્ટમાં સામેલ થયેલા મોડ્યુલ્સનો જ ઉપયોગ કરવો ફરજિયાત બનશે.
ALMM ની નિયમાવલી શું છે અને તે કેમ મહત્વની છે?
સરળ શબ્દોમાં સમજીએ તો, ALMM (Approved List of Models and Manufacturers) એ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત સોલાર મોડ્યુલ્સ અને ઉત્પાદકોની એક સત્તાવાર યાદી છે. પ્રવર્તમાન નિયમો મુજબ, ભારત સરકાર અથવા રાજ્ય સરકારના કોઈપણ પ્રોજેક્ટ, સરકારી સહાયથી ચાલતી યોજનાઓ, ઓપન એક્સેસ અને નેટ-મીટરિંગ ધરાવતા પ્રોજેક્ટ્સ તેમજ ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ ૨૦૦૩ ની કલમ ૬૩ હેઠળ સરકારી સંસ્થાઓને વીજળી પૂરી પાડવા માટે સ્થાપિત કરાયેલા પ્રોજેક્ટ્સમાં માત્ર ALMM હેઠળ નોંધાયેલા સોલાર મોડ્યુલ્સનો જ ઉપયોગ કરી શકાય છે.
અહીં “સરકાર” શબ્દમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો, કેન્દ્રીય અને રાજ્યના જાહેર ક્ષેત્રના સાહસો (PSUs), અને સ્વાયત્ત સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ નિયમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં ગુણવત્તા વગરના વિદેશી મોડ્યુલ્સના આયાતને અટકાવવાનો અને સ્થાનિક મેન્યુફેક્ચરિંગ (DCR – ડોમેસ્ટિક કન્ટેન્ટ રિક્વાયરમેન્ટ) ને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
ભૂતકાળમાં આપેલી રાહત અને માર્ચ ૨૦૨૪ નો ઓર્ડર
સોલાર ક્ષેત્રની પરિસ્થિતિઓ ધ્યાને રાખીને MNRE એ ૧૦ માર્ચ, ૨૦૨૩ ના રોજ એક નોટિફિકેશન દ્વારા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ માટે ALMM ઓર્ડરને મુલતવી (અભેરાઈએ) રાખ્યો હતો. તેમાં માર્ચ ૩૧, ૨૦૨૪ સુધીમાં કમિશન થનારા પ્રોજેક્ટ્સને ALMM ફ્રેમવર્ક બહારના સોલાર PV મોડ્યુલ્સ ખરીદવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી.
ત્યારબાદ, ૨૯ માર્ચ, ૨૦૨૪ ના રોજ મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૪ થી ALMM ની શરતો પુનઃ લાગુ થઈ જશે. પરંતુ, જો કોઈ ડેવલપરના સોલાર મોડ્યુલ્સ ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૪ સુધીમાં પ્રોજેક્ટ સાઇટ પર પહોંચી ગયા હોય, અને તેના નિયંત્રણ બહારના કારણોસર (જેમ કે જમીન સંપાદન, ગ્રીડ કનેક્ટિવિટી વગેરે) પ્રોજેક્ટ કમિશન થવામાં વિલંબ થયો હોય, તો તેને અલગથી ચકાસીને છૂટછાટ આપવા માટે વિચારણા કરવામાં આવશે.
બે વર્ષ પછી મોટો નિર્ણય: જૂની છૂટછાટ કેમ રદ કરાઈ?
નવીન અને અક્ષય ઊર્જા મંત્રાલયે નોંધ્યું કે ૨૯ માર્ચ, ૨૦૨૪ ની સ્પષ્ટતા જારી કરાયાને બે વર્ષથી વધુ સમય વીતી ચૂક્યો છે. હવે ડેવલપર્સને પૂરતો સમય મળી ચૂક્યો હોવાથી, મંત્રાલયે ૨૯ માર્ચ, ૨૦૨૪ ના તે કાર્યાલય જ્ઞાપનને તાત્કાલિક અસરથી પાછું ખેંચી (Rescind) લીધું છે.
આનો અર્થ એ થયો કે ડેવલપર્સ માટે ટેમ્પરરી એક્ઝેમ્પ્શન (કામચલાઉ છૂટ) ની જે બારી ખુલ્લી હતી તે હવે અધિકૃત રીતે બંધ થઈ ગઈ છે. હવેથી તમામ પ્રોજેક્ટ્સ માટે મૂળભૂત રેગ્યુલેટરી ફ્રેમવર્ક પુનઃસ્થાપિત કરી દેવામાં આવ્યું છે.
વાસ્તવિક મુશ્કેલી ભોગવતા ડેવલપર્સ માટે મર્યાદિત રાહત
જોકે, મંત્રાલયે એવા ડેવલપર્સને આંશિક રાહત આપી છે કે જેના પ્રોજેક્ટ્સ હજુ કમિશન થવાના બાકી છે અને તેઓ અગાઉના રદ કરાયેલા ઓર્ડર હેઠળ છૂટછાટ મેળવવા માંગે છે.
MNRE એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો આવા ડેવલપર્સ વ્યાજબી સમયગાળાની અંદર તેમની અરજીઓ સબમિટ કરશે, તો મંત્રાલય કેસ-બાય-કેસ (તમામ કિસ્સાઓની અલગ-અલગ) બારીકાઈથી તપાસ કરશે. મંત્રાલયે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે આ વ્યવસ્થા માત્ર વાસ્તવિક અમલીકરણમાં આવતી વ્યવહારુ મુશ્કેલીઓને ઉકેલવા માટે છે, અને તેને કોઈ સામાન્ય કે સર્વગ્રાહી છૂટછાટ ગણવામાં આવશે નહીં.
૨૦૨૯ સુધીમાં ભારત ૧૦૦% DCR માર્કેટ બનવાની દિશામાં
આ નિર્ણય વર્તમાન ALMM 2 શાસન સાથે સુસંગત છે, જેને તબક્કાવાર રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યું છે. આ પગલાથી ભારતીય સોલાર મેન્યુફેક્ચરર્સને મોટો ફાયદો થશે. નિષ્ણાતોના મતે, આ નીતિગત ફેરફારોને કારણે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૯ (FY29) સુધીમાં ભારત સોલાર મોડ્યુલ્સ માટે ૧૦૦% ડાયરેક્ટ ડોમેસ્ટિક કન્ટેન્ટ રિક્વાયરમેન્ટ (DCR) માર્કેટ બની જશે. એટલે કે દેશના તમામ મોટા સોલાર પ્રોજેક્ટ્સમાં માત્ર અને માત્ર ભારતમાં બનેલા સોલાર મોડ્યુલ્સનો જ ઉપયોગ થશે, જે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ ના વિઝનને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જશે.
