દેશભરમાં ગ્રીન એનર્જીના વિકાસને વેગ: બોલ હવે રાજ્યોના કોર્ટમાં છે, જાણો નવી એનર્જી ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમની વિગતો
દેશમાં રિન્યુએબલ અને ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રના વિકાસને વધુ વેગ આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ગત ૩૦ સપ્ટેમ્બરના રોજ અતિ મહત્વાકાંક્ષી એવા ૧.૮૬ લાખ કરોડ રૂપિયાના ગ્રીન એનર્જી કોરિડોર-III (GEC-III) પ્રોજેક્ટની અધિકૃત જાહેરાત કરી છે. આ નવા પ્રોજેક્ટ હેઠળ કેન્દ્ર સરકારે ૫૫,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનો નાણાકીય ઉમેરો કર્યો છે, જ્યારે પ્રોજેક્ટના બાકીના વિશાળ ભંડોળની વ્યવસ્થા કે નાણાં એકત્ર કરવાની જવાબદારી રાજ્ય સરકારો પર છોડી દેવામાં આવી છે.
આ અહેવાલ જાહેર થયા બાદ ઉર્જા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હવે આ ગ્રીન પ્રોજેક્ટની સફળતાનો દારૂમદાર સંપૂર્ણપણે રાજ્ય સરકારોના આર્થિક આયોજન અને વહીવટી ઇચ્છાશક્તિ પર નિર્ભર રહેશે.
અગાઉના પ્રોજેક્ટ્સની સરખામણીમાં કદ અને ક્ષમતામાં વિશાળ ફેરફાર
GEC-III એ અવકાશ, ખર્ચ અને ભૌગોલિક કવરેજની દ્રષ્ટિએ અગાઉના બંને પુનરાવર્તનો (GEC-I અને GEC-II) કરતાં તદ્દન અલગ અને અદ્યતન છે. અગાઉના પ્રથમ બે પ્રોજેક્ટ્સનો મુખ્ય હેતુ અનુક્રમે ₹૧૦,૧૪૨ કરોડ અને ₹૧૨,૦૩૧ કરોડના મર્યાદિત ખર્ચે ૨૪ GW અને ૨૦ GW ની વીજળી ખાલી કરવાનો (ટ્રાન્સફર કરવાનો) હતો.
જ્યારે આની સામે GEC-III નો કુલ ખર્ચ અતિશય મોટો છે અને તે એકસાથે ૧૩૫ GW (ગિગા વોટ) જેટલી વિશાળ રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતાને આવરી લેવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે. આ ભગીરથ કદ દર્શાવે છે કે ભારત આગામી સમયમાં ગ્રીન એનર્જીના ક્ષેત્રમાં કેટલું મોટું લક્ષ્ય હાંસલ કરવા જઈ રહ્યું છે.
આંતર-રાજ્યથી લઈને આંતરિક (ઇન્ટ્રા-સ્ટેટ) ટ્રાન્સમિશન સુધીનો વ્યાપ
આ નવા પ્રોજેક્ટ અને જૂના પ્રોજેક્ટ્સ વચ્ચે અન્ય બે મૂળભૂત અને મહત્વપૂર્ણ તફાવતો પણ રહેલા છે. પ્રથમ મોટો તફાવત એ છે કે GEC-III મૂળભૂત રીતે રાજ્યની અંદર જ (ઇન્ટ્રા-સ્ટેટ) ટ્રાન્સમિશન નેટવર્કને મજબૂત બનાવવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
જ્યારે અગાઉના GEC-I અને GEC-II પ્રોજેક્ટ્સ આંતર-રાજ્ય (ઇન્ટર-સ્ટેટ) ટ્રાન્સમિશન પર કેન્દ્રિત હતા, જેમાં અનુક્રમે આઠ અને સાત નવીનીકરણીય ઉર્જાથી સમૃદ્ધ રાજ્યોને સાંકળવામાં આવ્યા હતા. આનાથી વિપરીત, GEC-III નું ભૌગોલિક કવરેજ કોઈ ચોક્કસ રાજ્યો પૂરતું મર્યાદિત ન રહેતા સમગ્ર ભારતમાં ફેલાયેલું છે.
રાજ્યો સમક્ષ ઊભું થયેલું આર્થિક અને વહીવટી આહ્વાન
આ પ્રોજેક્ટની નાણાકીય રચના જોતાં એ સ્પષ્ટ થાય છે કે કેન્દ્ર સરકારે ભંડોળની આંશિક જોગવાઈ કરી દીધી છે, પરંતુ બાકીની મોટી રકમની વ્યવસ્થા રાજ્ય સરકારોએ પોતાની મેળે લોન, બોન્ડ કે અન્ય રોકાણકારો દ્વારા કરવાની રહેશે.
રાજ્યોની આર્થિક સ્થિતિ અને પાવર ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓની (Discoms) હાલની સ્થિતિ જોતાં આ ભંડોળ એકત્ર કરવું એક મોટો પડકાર બની રહેશે. આ જ કારણ છે કે ઉર્જા ક્ષેત્રના વિશ્લેષકો કહી રહ્યા છે કે હવે રિન્યુએબલ એનર્જીના આ મહા-અભિયાનમાં ‘બોલ રાજ્યોના કોર્ટમાં છે’. રાજ્યો આ પ્રોજેક્ટને કેટલી ઝડપથી જમીન પર ઉતારે છે તેના પર દેશનું ભવિષ્યીય ગ્રીન ટ્રાન્ઝિશન નિર્ભર રહેશે.
