પવન ઊર્જા ઉત્પાદનમાં ગુજરાત દેશમાં નંબર-૧: ૧૬,૦૮૬ મેગાવોટ ક્ષમતા સાથે રચ્યો નવો કીર્તિમાન
ટકાઉ વિકાસ (Sustainable Development) અને પર્યાવરણની સુરક્ષા સાથે ઊર્જા ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનવા માટે ગુજરાતે વધુ એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ પોતાના નામે કરી છે. કેન્દ્ર સરકારના ‘મિનિસ્ટ્રી ઑફ ન્યૂ એન્ડ રિન્યૂએબલ એનર્જી’ (MNRE) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા અનુસાર, ૧૬,૦૮૬ મેગાવોટની કુલ સ્થાપિત ક્ષમતા સાથે ગુજરાત સમગ્ર ભારતમાં પવન ઊર્જા (Wind Energy) ઉત્પાદનમાં પ્રથમ ક્રમે પહોંચી ગયું છે.
૩૦ જૂન ૨૦૨૬ સુધીના પ્રાપ્ત થયેલા વિગતવાર ડેટા મુજબ, રાજ્યે સ્થાપિત ક્ષમતા અને વીજ ઉત્પાદન બંને મોરચે દેશના અન્ય تمام રાજ્યોને પાછળ છોડી દીધા છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન જ ગુજરાતે પવન ઊર્જામાંથી ૩૩,૭૦૬ મિલિયન યુનિટ (MU) વીજળીનું ઉત્પાદન કર્યું છે, જે દેશના કુલ પવન ઊર્જા ઉત્પાદનના લગભગ એક-તૃતીયાંશ (૧/૩) ભાગ જેટલું થાય છે.
રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યાંક અને ગુજરાતની નિર્ણાયક ભૂમિકા
હાલમાં ભારતની કુલ પવન ઊર્જાની સ્થાપિત ક્ષમતા ૫૭,૪૪૩ મેગાવોટ પર પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે ૨૦૨૫-૨૬ના નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં વાર્ષિક વીજ ઉત્પાદન ૧૦૬ અબજ યુનિટ નોંધાયું છે. ભારતે પરંપરાગત કોલસા અને વિદેશી ઇંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં દેશની કુલ વીજળી જરૂરિયાતના ૫૦ ટકા રિન્યુએબલ સ્ત્રોતોમાંથી મેળવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
આ રાષ્ટ્રીય વિઝનને સાકાર કરવામાં ગુજરાત અત્યારે ગ્રીન એનર્જી કેપિટલ તરીકે ઊભરી આવ્યું છે. રાજ્યમાં પવન ઊર્જા ઉપરાંત સોલાર રૂફટોપ, મોટા સોલાર પાર્ક અને બાયો-એનર્જી ક્ષેત્રે પણ અભૂતપૂર્વ કામગીરી કરવામાં આવી છે.
કેન્દ્રની નીતિઓ અને પ્રોત્સાહક યોજનાઓનો સહયોગ
રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્રના આ અકલ્પનીય વિકાસ પાછળ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની નીતિગત પહેલોનો મોટો ફાળો રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારની ‘ગ્રીન એનર્જી કોરિડોર’ યોજના હેઠળ નવી સબસ્ટેશન લાઈનો અને ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક ઊભું કરવામાં આવ્યું છે, જેનાથી પવન ઊર્જાનું વીજ ગ્રીડ સુધી વહન અત્યંત સરળ બની ગયું છે.
આ ઉપરાંત, ‘ઇન્ટર-સ્ટેટ ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમ’ (ISTS) ચાર્જમાં અપાયેલી રાહતોએ ખાનગી રોકાણકારોને આકર્ષવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી છે. ‘નેશનલ રીપાવરિંગ એન્ડ લાઇફ એક્સ્ટેન્શન પોલિસી ફોર વિન્ડ પાવર પ્રોજેક્ટ્સ-૨૦૨૩’ તેમજ ‘ઓફશોર વિન્ડ એનર્જી લીઝ રૂલ્સ-૨૦૨૩’ ના માધ્યમથી જૂના અને ઓછી ક્ષમતા ધરાવતા પવનચક્કી પ્રોજેક્ટ્સનું આધુનિકીકરણ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.
રોકાણકારો માટે અનુકૂળ ઇકોસિસ્ટમ અને પ્રથમ વિન્ડ નીતિ
ભારતમાં સૌથી પ્રથમ ‘પવન ઊર્જા નીતિ’ લાગુ કરવાનો શ્રેય ગુજરાતને જાય છે. રાજ્ય સરકારે માત્ર નીતિઓ ઘડી નથી, પરંતુ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, જમીન ફાળવણી અને ગ્રીડ ઇન્ટીગ્રેશનને એટલું સુવ્યવસ્થિત બનાવ્યું છે કે દેશ-વિદેશના રોકાણકારો માટે ગુજરાત ગ્રીન એનર્જીનું પ્રિય સ્થાન બની ગયું છે.
ગુજરાતનો દરિયાકિનારો અને ભૌગોલિક સ્થાન પવન ઊર્જા માટે કુદરતી રીતે જ આશીર્વાદરૂપ છે. રાજ્યના કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં સ્થાપવામાં આવેલા વિન્ડ ફાર્મ્સ આજે દેશને સ્વચ્છ અને સસ્તી વીજળી પૂરી પાડી રહ્યા છે. પ્રગતિશીલ નીતિઓ અને ઇનોવેશનના કારણે ગુજરાતનું આ એનર્જી મોડલ આજે દેશના અન્ય રાજ્યો માટે પણ પ્રેરણારૂપ અને માર્ગદર્શક બન્યું છે.
