અદાણી ગ્રીન અને ભારતીય ઊર્જા ક્ષેત્ર: ૫૦૦ ગીગાવોટ તરફ મજબૂત કદમ અને ભવિષ્યની શક્યતાઓ
ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં એક નવો સૂર્યોદય થયો છે. જુલાઈ ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં, ભારતે ૩૦૦ ગીગાવોટ (GW) થી વધુની સ્થાપિત બિન-અશ્મિભૂત (Non-Fossil) ઊર્જા ક્ષમતા હાસિલ કરીને એક મહત્ત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન પાર કર્યો છે. આ સિદ્ધિ એટલા માટે ખાસ છે કારણ કે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં નક્કી કરાયેલા ૫૦૦ ગીગાવોટના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યનો ૬૦% થી વધુ હિસ્સો આપણે અત્યારથી જ પ્રાપ્ત કરી લીધો છે. મોટાભાગના નિષ્ણાતો અને વૈશ્વિક અંદાજો કરતાં આ ઝડપ ખૂબ જ વધારે છે, જેમાં એકલા સૌર ઊર્જાનો ફાળો જ આશરે ૧૬૫ ગીગાવોટ જેટલો નોંધપાત્ર રહ્યો છે
આ અભૂતપૂર્વ વિસ્તરણ પાછળ કેન્દ્ર સરકારની મજબૂત નીતિઓ અને નાણાકીય ટેકો મુખ્ય બળ રહ્યા છે. નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલયનું બજેટ ફાળવણી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે રૂ. ૨૬૫.૪૯ બિલિયનથી વધારીને રૂ. ૩૨૯.૧૪ બિલિયન કરવામાં આવ્યું છે. આ બજેટમાંથી આશરે રૂ. ૩૦૫.૩૯ બિલિયન જેટલી માતબર રકમ માત્ર સૌર ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે અનામત રાખવામાં આવી છે.
આમાં ઘરો પર સોલાર પેનલ લગાવવા માટેની રૂફટોપ યોજના માટે રૂ. ૨૨૦ બિલિયન અને ખેડૂતો માટે કૃષિ પંપ યોજનાઓ માટે રૂ. ૫૦ બિલિયનનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, સરકારે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૮ સુધી દર વર્ષે ૫૦ ગીગાવોટ નવી ક્ષમતા ઉમેરવાનો ટેન્ડર રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે, જેમાં પ્રતિ વર્ષ ઓછામાં ઓછી ૧૦ ગીગાવોટ પવન ઊર્જા (Wind Energy) નો સમાવેશ ફરજિયાત કરાયો છે.
ભવ્ય રોડમેપ અને આંકડાઓની પાછળ નાણાકીય વાસ્તવિકતા
પણ છુપાયેલી છે. ગ્રીન એનર્જી સેક્ટરમાં કામ કરતી દરેક નાની-મોટી કંપની પાસે ચોક્કસ આંકડા, ટેકનોલોજી મિશ્રણ અને લક્ષ્યાંક સાથેના મજબૂત પ્લાન છે, પરંતુ સૌથી મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે આ યોજનાઓ પૂર્ણ કરવા કેટલો ખર્ચ થશે અને તે ખર્ચનું પરિણામ કંપનીઓની બેલેન્સ શીટ પર ક્યારે દેખાશે.
જૂન ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન ગ્રીન એનર્જી સેક્ટરમાં એક રસપ્રદ વલણ જોવા મળ્યું હતું. મોટાભાગની કંપનીઓની આવકમાં જબરદસ્ત વધારો નોંધાયો હતો, પરંતુ નફાનું પ્રમાણ તે પ્રમાણમાં જળવાઈ શક્યું નહોતું. કેટલીક કંપનીઓમાં નફો આગળ વધવાને બદલે પાછળ ધકેલાયો હતો. આ ક્ષેત્રની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે કોઈપણ કમાણી શરૂ થાય તે પહેલાં વર્ષો સુધી માતબર મૂડી (Capital) નું રોકાણ કરવું પડે છે. આમ છતાં, દીર્ઘકાલીન દ્રષ્ટિકોણથી આ રોકાણ જ્યારે નફામાં રૂપાંતરિત થવા લાગશે, ત્યારે આ ક્ષેત્ર અદ્ભુત વળતર આપી શકે છે.
આવા આક્રમક ગ્રોથ પ્લાન ધરાવતી કંપનીઓમાં સૌથી અગ્રેસર નામ અદાણી ગ્રીન એનર્જી (Adani Green Energy) નું છે. ભારતની સૌથી મોટી શુદ્ધ-નવીનીકરણીય ઊર્જા કંપની તરીકે, અદાણી ગ્રીન પાસે ક્ષેત્રનો સૌથી આક્રમક રોડમેપ છે. કંપની યુટિલિટી સ્કેલ ગ્રીડ-કનેક્ટેડ સોલાર, વિન્ડ, હાઇબ્રિડ અને સ્ટોરેજ સોલ્યુશન્સ વિકસાવે છે અને તેનું સંચાલન કરે છે. ટ્રાન્સમિશન અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશન વ્યવસાયમાં અદાણી ગ્રુપની વિશાળ હાજરી તેને આ ક્ષેત્રમાં વધારાનો લાભ આપે છે.
જૂન ૨૦૨૬ ના ત્રિમાસિક ગાળા સુધીમાં
અદાણી ગ્રીનની કાર્યકારી ક્ષમતા વાર્ષિક ૨૭% ના દરે વધીને ૨૦.૧ ગીગાવોટ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫૦ ગીગાવોટના તેમના અંતિમ લક્ષ્ય તરફનું મહત્વનું કદમ છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૬ માં કંપનીએ ૫,૦૫૧ મેગાવોટ ક્ષમતા ઉમેરી હતી, જેને ચીન બહાર વૈશ્વિક સ્તરે કોઈપણ કંપની દ્વારા સૌથી મોટું ગ્રીનફિલ્ડ રિન્યુએબલ એડિશન માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કંપનીનું ઉર્જા વેચાણ ૩૦% વધીને ૧૩,૬૫૭ મિલિયન યુનિટ થયું હતું અને વીજ પુરવઠામાંથી આવક ૨૯% વધીને રૂ. ૪૨.૮ અબજ તથા નફો ૧૮.૫% વધીને રૂ. ૮.૪૫ અબજ નોંધાયો હતો.
આ સમગ્ર રોડમેપમાં સૌથી નવીનતમ અને નિર્ણાયક પાસું
ઊર્જા સંગ્રહ (Energy Storage) નું છે. અદાણી ગ્રીને ગુજરાતના ખાવડા ખાતે ૧,૯૭૨ MWh ની બેટરી સંગ્રહ ક્ષમતા ઉમેરી છે, જેથી તેમની કુલ સ્થાપિત સ્ટોરેજ ક્ષમતા ૩,૫૫૧ MWh થઈ ગઈ છે. કંપનીનું લક્ષ્ય નાણાકીય વર્ષ ૨૭ ના અંત સુધીમાં ૧૦,૦૦૦ MWh અને ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫૦,૦૦૦ MWh થી વધુ સ્ટોરેજ ક્ષમતા હાસિલ કરવાનું છે. તૂટક તૂટક મળતી સોલાર ઊર્જાને ગ્રીડ માટે ભરોસાપાત્ર બનાવવા માટે બેટરી સ્ટોરેજ અનિવાર્ય છે.
જોકે, રોકાણકારો માટે કેટલાક પડકારો પણ સામે આવી રહ્યા છે. ખાવડા જેવા અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં, જ્યાં ૨૦૩૦ સુધીમાં ૩૦ GW ના ઉત્પાદનની યોજના છે, ત્યાં ટ્રાન્સમિશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષમતા વધારાની સરખામણીએ થોડું પાછળ રહી રહ્યું છે, જેના લીધે વિન્ડ અને હાઇબ્રિડ ગ્રીડની ઉપલબ્ધતામાં સહેજ ઘટાડો નોંધાયો છે. આ ઉપરાંત, કંપનીના કોન્ટ્રાક્ટ મિશ્રણમાં ફેરફાર થયો છે; ૨૫ વર્ષના ફિક્સ્ડ-ટેરિફ પાવર ખરીદી કરારો (PPA) નો હિસ્સો ૮૩% થી ઘટીને ૫૪% થયો છે, જ્યારે મર્ચેન્ટ (ઓપન માર્કેટ) વેચાણ ૨૪% અને કોમર્શિયલ એગ્રીમેન્ટ ૨૨% થયા છે. મર્ચેન્ટ પાવર વધુ કમાણીની તક આપે છે, પરંતુ તે જ સમયે તે ભાવના જોખમો અને અસ્થિરતા પણ લાવે છે.
ટૂંકમાં, ભારતીય ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્ર અત્યારે એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક પર છે. મજબૂત સરકારી નીતિઓ, વિપુલ મૂડીરોકાણ અને અદાણી ગ્રીન જેવા મોટા ખેલાડીઓની મહત્વાકાંક્ષી યોજનાઓ ભારતને વિશ્વમાં ક્લીન એનર્જીનું લીડર બનાવવાની દિશામાં આગળ ધપાવી રહી છે.
