ગુજરાત-રાજસ્થાન રોકાણમાં આગેવાન
ભારતમાં નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક મૂડીરોકાણનો દર ફરી તેજ બન્યો છે, જેમાં જાન્યુઆરી થી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ દરમિયાન રોકાણ લગભગ $૧૮ બિલિયનને પાર ગયું છે. આ આંકડો છેલ્લા ત્રણ વર્ષના સર્વોચ્ચ સ્તરને પાછળ મૂકે છે અને ઉદ્યોગમાં વધેલા વિશ્વાસનું પ્રતિબિંબ પણ આપે છે. ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર એનર્જી ઇકોનોમિક્સ એન્ડ ફાઇનાન્સિયલ એનાલિસિસ (IEEFA)ના અહેવાલ મુજબ ૨૦૨૫ના નવ મહિનામાં મળેલું રોકાણ ગયા ત્રણ વર્ષની સંપૂર્ણ વાર્ષિક ગણતરી કરતા વધારે છે. વૈશ્વિક પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી ફંડ્સ તથા સૉવરિન ફંડ્સ તરફથી તાજેતરમાં દાખવાયેલા ઉત્સાહે આ વૃદ્ધિને મજબૂતી આપી છે.
ત્રિમાસિક ગાળામાં ઝડપી વેગ અને ઊંચી વૃદ્ધિ
IEEFA જણાવે છે કે Q૧ ૨૦૨૫માં $૯.૮ બિલિયનના ભવ્ય મૂડીરોકાણ બાદ બીજા ક્વાર્ટરમાં આંકડો થોડો ઓછો રહી $૨.૯ બિલિયન થયો હતો. પરંતુ Q૩ ૨૦૨૫માં ફરી જોરદાર ઉછાળો આવી $૫.૨ બિલિયન સુધી પહોંચતા ઉદ્યોગમાં નવી ઉર્જા જોવા મળી છે. ૨૦૨૫ના પ્રથમ ત્રણ ત્રિમાસિક ગાળા જેમ આગળ વધ્યાં તેમ સોલાર અને હાઇબ્રિડ પ્રોજેક્ટ્સ પ્રાથમિક ક્ષેત્ર તરીકે ઊભર્યાં છે. ખાસ કરીને Energy Storageના સંકલનથી ગ્રીડ સ્થિરતા વધતા મોટાં ફંડ્સ ફરીથી ભારતમાં રોકાણ તરફ ઝૂકી રહ્યા છે. આ વલણ ઉત્તરવર્તી રોકાણાવકાશ માટે અનુકૂળ માનવામાં આવે છે.
ગુજરાત-રાજસ્થાન રોકાણ આકર્ષણમાં ટોપ પર
ભારતના RES સેક્ટરે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ₹૪ લાખ કરોડ જેટલું રોકાણ મેળવ્યું, જેમાંથી અડધાથી વધારે માત્ર બે રાજ્યોમાં થયું. ગુજરાતે ₹૧.૧૭ લાખ કરોડ જેટલું રોકાણ ખેંચી સૌથી ઉપરનું સ્થાન મેળવ્યું છે, જ્યારે રાજસ્થાને ₹૯૬,૧૯૧ કરોડ મેળવી બીજું સ્થાન મેળવ્યું. આ બંને રાજ્યો મળીને કુલ મૂડીરોકાણનો ૫૩.૫ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જે રાષ્ટ્રીય ઊર્જા પરિવર્તનમાં તેમની આગવી ભૂમિકા દર્શાવે છે. વેરાણાના વિશાળ જમીન પટ્ટા, સૂર્યપ્રકાશની ઇન્ટેન્સિટી અને પવનક્ષેત્રોની ઉપલબ્ધતા રોકાણ માટે પ્રેરણાદાયી તત્ત્વો બન્યા છે. કેન્દ્ર સરકારની નીતિગત સહાયથી અહીં આગામી વર્ષોમાં વધુ મૂડીઆગમની અપેક્ષા છે.
ભારત ૫૦૦ GW ક્ષમતા પાર કરી વિશ્વમાં ત્રીજા સ્થાને
૨૦૨૫ના સપ્ટેમ્બર સુધીમાં દેશની કુલ પાવર ઈન્સ્ટોલેશન ક્ષમતા ૫૦૦.૯ GW સુધી પહોંચી જઈ ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરી. ચીન અને અમેરિકા બાદ ભારત હવે સૌથી મોટાં પાવર ઉત્પાદન ધરાવતા દેશોમાં ત્રીજા નંબરે છે. ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં ઉમેરાયેલા ૧૬,૦૭૧ MWમાંથી ૮૨.૮ ટકા નૉન-ફૉસિલ આધારિત ઊર્જા હોવાથી સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ ભારતના પરિવર્તનની ગતિ વધુ સ્પષ્ટ બની છે. ખાસ કરીને ISTS શુલ્ક માફી સમાપ્ત થવા પહેલા કમિશનિંગ ઝડપથી થવાને કારણે RES વિકાસમાં તેજી જોવા મળી.
૨૦૩૦નું લક્ષ્ય અર્ધે રસ્તાએ જ સિદ્ધ
IEEFA કહે છે કે ૨૦૩૦ સુધી ૫૦૦ GW નૉન-ફૉસિલ પાવર ક્ષમતાનું રાષ્ટ્રીય લક્ષ્ય હતું, પરંતુ ભારતે ૨૦૨૫ના મધ્ય સુધી જ ૫૦ ટકાનો આંકડો પાર કરી દીધો છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે આ ગતિ જાળવી શકાય અને આવનારા વર્ષોમાં વધુ ઉત્પાદન ક્ષમતા ઉમેરાઈ શકે કે નહીં. નિષ્ણાતોને માનવું છે કે જો મૂડી રોકાણની હાલની દિશા ચાલુ રહે તો ભારત વૈશ્વિક RE ફ્રન્ટલાઇનમાં ટકી રહેશે. ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા અને કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડા બંને દિશામાં આ વિકાસ માઇલસ્ટોન સાબિત થયો છે.
