ભારત અને જર્મની વચ્ચે ઊર્જા સહયોગ મજબૂત: ટકેઉ વિકાસ અને હરિત ભવિષ્ય તરફ એક મોટું કદમ

જર્મની સાથે હાથ મિલાવી ભારતે રચ્યો ઇતિહાસ! જાણો તમારા પર શું પડશે સીધી અસર

ભારત અને જર્મની વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધો હંમેશાંથી વિશ્વાસ, આર્થિક પ્રગતિ અને ટેકનોલોજીકલ આદાન-પ્રદાનના મજબૂત પાયા પર ટકેલા રહ્યા છે. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ જળવાયુ પરિવર્તન (ક્લાઇમેટ ચેન્જ) અને ઊર્જા સંકટ જેવી ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે, ત્યારે બે મોટા રાષ્ટ્રોનું સાથે આવવું અનિવાર્ય બની જાય છે. તાજેતરમાં નવી દિલ્હી ખાતે યોજાયેલી એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં ભારત અને જર્મનીએ ઊર્જા ક્ષેત્રે પોતાની ભાગીદારીને વધુ ગાઢ બનાવવાનો અને ટકાઉ વિકાસ (સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ) તરફ એકસાથે આગળ વધવાનો દ્રઢ નિર્ધાર વ્યક્ત કર્યો છે.

આ મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય બેઠકમાં ભારતના કેન્દ્રીય ઊર્જા તથા આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રી શ્રી મનોહર લાલ અને જર્મનીના પર્યાવરણ, પ્રકૃતિ સંરક્ષણ, આબોહવા સુરક્ષા અને પરમાણુ સુરક્ષા બાબતોના ફેડરલ મંત્રી શ્રી કાર્સ્ટેન સ્નાઇડર વચ્ચે વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી. આ સંવાદ માત્ર ભવિષ્યની યોજનાઓ પૂરતો સીમિત નહોતો, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા વર્ષો જૂના સહયોગને એક નવી ઊંચાઈ અને નવી દિશા આપવાનો એક સાર્થક પ્રયાસ હતો.

ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ: ૭૫ વર્ષની મિત્રતા અને ૨૫ વર્ષની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી

આ મહત્વપૂર્ણ વાટાઘાટો એવા સમયે યોજાઈ રહી છે જે ભારત-જર્મની સંબંધો માટે અત્યંત વિશેષ છે. બંને દેશોએ હાલમાં જ પોતાના રાજદ્વારી સંબંધોના ૭૫ વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે, અને સાથે જ પોતાની ‘વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી’ (સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ) ના ૨૫ વર્ષની સફળ યાત્રાની ઉજવણી કરી છે.

છેલ્લાં અઢી દાયકામાં ભારત અને જર્મની વચ્ચે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગાઢ સંબંધો વિકસ્યા છે, પરંતુ ઊર્જા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ હંમેશાંથી આ ભાગીદારીના કેન્દ્રસ્થાને રહ્યા છે. જર્મની પોતાની અદ્યતન જર્મન ટેકનોલોજી, રિસર્ચ અને ગ્રીન એનર્જી મોડલ્સ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું છે, જ્યારે ભારત વિશ્વનું સૌથી ઝડપથી વિકસતું મોટું અર્થતંત્ર હોવાની સાથે સાથે સ્વચ્છ ઊર્જા મેળવવાની વિશાળ ક્ષમતા અને માંગ ધરાવે છે. તેથી, આ ભાગીદારી બંને દેશો માટે પરસ્પર પૂરક અને અત્યંત લાભદાયી સાબિત થઈ રહી છે.

ઊર્જા સુરક્ષા અને લો-કાર્બન ડેવલપમેન્ટ: વર્તમાન સમયની મોટી જરૂરિયાત

બેઠક દરમિયાન બંને મંત્રીઓએ આજના યુગમાં ઊર્જા સુરક્ષા (એનર્જી સિક્યુરિટી) અને લો-કાર્બન વિનિમય વચ્ચેના સીધા અને ગાઢ સંબંધ પર ભાર મૂક્યો હતો. વિશ્વભરમાં થઈ રહેલા આર્થિક વિકાસની સાથે ઊર્જાની માંગમાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો છે. પરંતુ આ માંગને પરંપરાગત અશ્મિભૂત બળતણ (કોલસો, તેલ વગેરે) દ્વારા પૂરી કરવી હવે પર્યાવરણ માટે પોસાય તેમ નથી.

મંત્રીઓએ સંમતિ દર્શાવી હતી કે ટકાઉ ભવિષ્ય માટે આર્થિક વૃદ્ધિ અને પર્યાવરણની જાળવણી વચ્ચે સંતુલન જાળવવું અનિવાર્ય છે. આ માટે ‘લો-કાર્બન ડેવલપમેન્ટ’ એટલે કે ઓછામાં ઓછું કાર્બન ઉત્સર્જન કરીને આર્થિક વિકાસ સાધવાની વ્યૂહરચના અપનાવવી પડશે. આ પરિવર્તન માત્ર પર્યાવરણ બચાવવા પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ તે ભવિષ્યમાં ઊર્જાના દરોને વ્યાજબી, સસ્તા અને સામાન્ય નાગરિકો માટે સુલભ બનાવવા માટે પણ એટલું જ જરૂરી છે.

મુખ્ય ક્ષેત્રો અને સહયોગના નવા આયામો

આ બેઠકમાં ખાસ કરીને ચાર થી પાંચ મુખ્ય વિષયો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું, જે આવનારા દિવસોમાં બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને નવી ગતિ આપશે:

• ૧. વીજળીકરણ (Electrification): પરિવહન, ઉદ્યોગો અને ઘરગથ્થુ વપરાશમાં અશ્મિભૂત બળતણને સ્થાને વીજળીનો ઉપયોગ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો. ઈલેક્ટ્રિક વાહનો (EVs) અને ઈન્ડસ્ટ્રિયલ હીટિંગ જેવા ક્ષેત્રોમાં નવી ટેકનોલોજીના આદાન-પ્રદાન અંગે ચર્ચા થઈ.

• ૨. કાર્બન માર્કેટ્સ (Carbon Markets): કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે ‘કાર્બન ક્રેડિટ’ અને ‘કાર્બન ટ્રેડિંગ’ અત્યંત અસરકારક સાધન માનવામાં આવે છે. ભારત અને જર્મનીએ પોતાના કાર્બન માર્કેટ માળખાને વધુ મજબૂત કરવા અને વૈશ્વિક ધોરણો સાથે સાંકળવા અંગે વિચારોનું આદાન-પ્રદાન કર્યું.

• ૩. સપ્લાય ચેઈનનું વૈવિધ્યકરણ (Diversification of Supply Chains): તાજેતરની વૈશ્વિક ઘટનાઓએ સાબિત કર્યું છે કે ઊર્જા ક્ષેત્રે કોઈ એક જ દેશ કે સ્ત્રોત પર નિર્ભર રહેવું જોખમી છે. ક્લીન એનર્જી સંબંધિત કમ્પોનન્ટ્સ, સોલાર પેનલ્સ અને વિન્ડ ટર્બાઇન માટેની ‘સપ્લાય ચેઈન’ ને વધુ વૈવિધ્યસભર અને મજબૂત બનાવવા બંને દેશો સંમત થયા હતા.

• ૪. અક્ષય ઊર્જા અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન: સૌર ઊર્જા, પવન ઊર્જા અને ખાસ કરીને ‘ગ્રીન હાઇડ્રોજન’ ક્ષેત્રે ટેકનોલોજીકલ સહયોગ અને રોકાણ વધારવા પર વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી.

ટકાઉ ભવિષ્ય તરફ સમાન દ્રષ્ટિકોણ

ભારત સરકાર હાલમાં ૨૦૭૦ સુધીમાં ‘નેટ-ઝીરો’ (શૂન્ય કાર્બન ઉત્સર્જન) નો લક્ષ્યાંક પ્રાપ્ત કરવા માટે ઝડપથી કામ કરી રહી છે. ભારત પોતાના કુલ વીજ ઉત્પાદનમાં પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા (રિન્યુએબલ એનર્જી) નો હિસ્સો ઝડપથી વધારી રહ્યું છે. બીજી તરફ, જર્મની પણ પોતાના ‘એનર્જીવેન્ડે’ (Energy Transition) કાર્યક્રમ હેઠળ ગ્રીન એનર્જી તરફ ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે.

જ્યારે આવા બે મહત્વકાંક્ષી દેશો એક સાથે આવે છે, ત્યારે તે માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો પૂરતું સીમિત નથી રહેતું, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે ક્લાઇમેટ એક્શનનું એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. જર્મની પાસે રહેલી ટેકનોલોજીકલ શ્રેષ્ઠતા અને ભારત પાસે રહેલા વિપુલ સંસાધનો તથા વિશાળ બજારનું આ મિશ્રણ વૈશ્વિક ઊર્જા પરિવર્તનને નવી ઊર્જા આપશે.