ભારતનો 200 GW નવીનીકરણીય ઉર્જાનો સીમાચિહ્ન: વૈશ્વિક ગ્રીન પાવરહાઉસ તરીકે ઉદય
ભારતનું વૈશ્વિક નવીનીકરણીય ઉર્જા પાવરહાઉસમાં પરિવર્તન એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન પર પહોંચ્યું છે, જેમાં મહત્વાકાંક્ષી કોર્પોરેટ પ્રતિબદ્ધતાઓ, ઉચ્ચ-મૂલ્યના વૈશ્વિક રોકાણો અને મુખ્ય ગ્રીન ટેકનોલોજી ક્ષેત્રોમાં વધતી ગતિને કારણે 2025 ના અંતમાં રાષ્ટ્રીય સ્થાપિત નવીનીકરણીય ક્ષમતા 200 ગીગાવોટ (GW) ને વટાવી ગઈ છે.
ભારતમાં ઊર્જા સંક્રમણ રોકાણો 2017 અને 2025 ની વચ્ચે US$62 બિલિયનથી વધુ સુધી પહોંચવા માટે તૈયાર છે, જે આબોહવા-સંરેખિત ક્ષેત્રો માટે રોકાણકારોની મજબૂત ભૂખને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ નાણાકીય ઇન્જેક્શન 2030 સુધીમાં 500 GW નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતા સુધી પહોંચવાના ભારતના લક્ષ્યને બળ આપી રહ્યું છે.
રાષ્ટ્રીય ક્ષમતા અને વિસ્તરણ હાઇલાઇટ્સ
નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલયના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, 31 ઓક્ટોબર, 2025 સુધીમાં ભારતની સંચિત સ્થાપિત નવીનીકરણીય ઉર્જા (RE) ક્ષમતા (મોટા હાઇડ્રો સિવાય) 200,295.28 મેગાવોટ સુધી પહોંચી ગઈ છે. મોટી હાઇડ્રો અને પરમાણુ ઉર્જા સહિત કુલ બિન-અશ્મિભૂત ક્ષમતા 259,423.45 મેગાવોટ છે.
આ સીમાચિહ્નમાં ફાળો આપતી મુખ્ય ક્ષમતાઓમાં શામેલ છે:
સૌર ઉર્જા: ૧૨૯,૯૨૩.૮૨ મેગાવોટ (૧૨૯.૯૨ ગીગાવોટ), જેમાં જમીન પર માઉન્ટ થયેલ સૌર પ્લાન્ટ્સમાંથી ૯૮.૭૨ ગીગાવોટનો સમાવેશ થાય છે.
પવન ઉર્જા: ૫૩,૫૯૯.૯૨ મેગાવોટ.
વિસ્તરણ ઝડપથી ચાલુ રહેવાની આગાહી છે, જેમાં ભારત નવીનીકરણીય ઉર્જા બજાર ૨૦૨૫ અને ૨૦૩૧ વચ્ચે ૧૨.૮% ના ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) દર્શાવવાનો અંદાજ છે.
કોર્પોરેટ નેતાઓએ ડીકાર્બોનાઇઝેશન બેન્ચમાર્ક નક્કી કર્યા
સુઝલોન ૧૦૦% ગ્રીન મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે પ્રતિબદ્ધ
ઓગસ્ટ ૨૦૨૫માં જાહેર કરાયેલા એક સીમાચિહ્નરૂપ નિર્ણયમાં, ભારતના નંબર ૧ પવન ઉર્જા સોલ્યુશન્સ પ્રદાતા, સુઝલોન ગ્રુપ, પ્રતિષ્ઠિત RE100 પહેલમાં જોડાનાર પ્રથમ ભારતીય ઉર્જા કંપની બની.
સુઝલોને 2030 સુધીમાં તેની તમામ 15 ઉત્પાદન સુવિધાઓને 100% નવીનીકરણીય ઉર્જાથી વીજળી આપવાનું વચન આપ્યું છે. આ પ્રતિબદ્ધતા કંપનીના વ્યાપક ડીકાર્બોનાઇઝેશન રોડમેપને મજબૂત બનાવે છે, જેમાં 2035 સુધીમાં કાર્બન તટસ્થતા (સ્કોપ 1 અને 2 ઉત્સર્જન માટે) અને 2040 સુધીમાં નેટ ઝીરો ઉત્સર્જન (સ્કોપ 1, 2 અને 3) પ્રાપ્ત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. સુઝલોને તાજેતરમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ નોંધાવી છે, નાણાકીય વર્ષ 24-25માં સ્કોપ 1 અને સ્કોપ 2 ઉત્સર્જન તીવ્રતામાં 88.51% ઘટાડો અને નવીનીકરણીય ઉર્જા વપરાશમાં 80.7% વધારો હાંસલ કર્યો છે.
વૈશ્વિક રોકાણ સાથે રીન્યુ ક્ષમતા અને ઉત્પાદનમાં વધારો કરે છે
નાસ્ડેક પર સૂચિબદ્ધ એક અગ્રણી સ્વચ્છ ઉર્જા કંપની, રીન્યુ એનર્જી ગ્લોબલ પીએલસી (રીન્યુ પાવર), તેના મુખ્ય વિસ્તરણ પ્રયાસો ચાલુ રાખે છે. નાણાકીય વર્ષ 25 સુધીમાં, રીન્યુ 18.5 GW ની કુલ ક્ષમતા અને 11 GW થી વધુની સંચાલન ક્ષમતા ધરાવે છે. આ હાલની ઓપરેટિંગ ક્ષમતા 22,185 GWh સ્વચ્છ ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે, જે લગભગ 6.4 મિલિયન ભારતીય ઘરોને વીજળી આપવા માટે પૂરતી છે.
ReNew તેની ઉત્પાદન ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરી રહ્યું છે, હાલમાં તે 6.4 GW સોલાર મોડ્યુલ અને 2.5 GW સેલનું ઉત્પાદન કરે છે. કંપનીને તેના સૌર ઉત્પાદન વ્યવસાયના વિસ્તરણને ટેકો આપવા માટે બ્રિટિશ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (BII) તરફથી USD 100 મિલિયનનું રોકાણ પ્રાપ્ત થવાની તૈયારી છે, જેનો હેતુ FY27 ના અંત સુધીમાં સેલ ઉત્પાદનને 6.5 GW સુધી વધારવાનો છે. ReNew તેની અગ્રણી ભૂમિકા માટે જાણીતું છે, જેણે સોલાર એનર્જી કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (SECI) દ્વારા 400 મેગાવોટ રાઉન્ડ-ધ-ક્લોક (RTC) પાવર પ્રદાન કરવા માટે પ્રથમ બિડ જીતી છે, જે નવીનીકરણીય ઉર્જાના ઇન્ટરમિટન્સી પડકારને સંબોધિત કરે છે.
રોકાણ સંગ્રહ અને ઇ-મોબિલિટી તરફ સ્થળાંતર
જ્યારે પરંપરાગત સૌર અને પવન પ્રોજેક્ટ્સ 2017 અને 2025 વચ્ચે ઊર્જા સંક્રમણ ક્ષેત્રમાં ખાનગી ઇક્વિટી સોદાના જથ્થામાં 83% હિસ્સો ધરાવતા હતા, ત્યારે બજાર ઝડપથી વૈવિધ્યીકરણ કરી રહ્યું છે.
ઈ-મોબિલિટી અને એનર્જી સ્ટોરેજ ઝડપથી લોકપ્રિય થઈ રહ્યા છે. ડીલ વોલ્યુમમાં ઈ-મોબિલિટીનો હિસ્સો 2017 માં માત્ર 6% થી વધીને 2024 સુધીમાં 49% થઈ ગયો. ડેટા સેન્ટર્સ અને ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી દ્વારા સંચાલિત ગ્રીડ સ્થિરતાની વધતી માંગને પ્રતિભાવ આપતા, ઊર્જા સંગ્રહ તકનીકોમાં રોકાણ, ખાસ કરીને લિથિયમ-આયન બેટરી, પણ 2017 માં 1% થી વધીને 2024 માં 9% થઈ ગયું. બેંગલુરુ જેવા શહેરો ક્લીન ટેક વેન્ચર કેપિટલ ડીલ્સમાં અગ્રણી તરીકે ઉભરી રહ્યા છે, જ્યારે મુંબઈ બેટરી સ્ટોરેજ રોકાણ માટે એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે.
ટોચના બજાર ખેલાડીઓ (અંદાજિત ઇન્સ્ટોલ્ડ કેપેસિટી 2025)
દેશનો વિકાસ ઘણી મોટી કંપનીઓ દ્વારા સંચાલિત છે, જેમાં 2025 સુધીમાં તેમની અંદાજિત ઇન્સ્ટોલ્ડ રિન્યુએબલ ક્ષમતા શામેલ છે:
- અદાણી ગ્રીન એનર્જી લિમિટેડ (AGEL): 13.4 – 14.2 GW.
- ટાટા પાવર રિન્યુએબલ એનર્જી લિમિટેડ (TPREL): 10.9 GW.
- રીન્યુ એનર્જી ગ્લોબલ PLC: 10.6 – 10.7 GW.
- ગ્રીનકો ગ્રુપ: ૭.૫ – ૧૧.૦ ગીગાવોટ.
અવડા ગ્રુપ: ૫.૦ ગીગાવોટ કાર્યકારી ક્ષમતા, ૨૦૩૦ સુધીમાં ૩૦ ગીગાવોટનું લક્ષ્ય, અને રાજસ્થાનના બિકાનેરમાં એક જ સ્થળે વિશ્વના સૌથી મોટા સૌર ઉર્જા પ્લાન્ટને કાર્યરત કરવા માટે જવાબદાર.
ભારતનો મજબૂત નીતિ સમર્થન અને ગ્રીન એનર્જીમાં મોટા પાયે રોકાણ, મજબૂત કોર્પોરેટ આબોહવા પ્રતિબદ્ધતાઓ સાથે, તેને ટકાઉપણું તરફના વૈશ્વિક પરિવર્તનમાં મોખરે રાખે છે.
