“દેશથી મોટું કંઈ નથી” – વિદેશી આયાત ઘટાડીને ક્લીન એનર્જીમાં ભારતને આત્મનિર્ભર બનાવવાનો સરકારનો સ્પષ્ટ સંકેત
ભારતમાં ઝડપથી વધી રહેલા ઔદ્યોગિકીકરણ અને શહેરીકરણને કારણે દેશમાં વીજળીનો વપરાશ અત્યાર સુધીના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી રહ્યો છે. આ બદલાતા સમીકરણો વચ્ચે કેન્દ્રીય ઉર્જા મંત્રી મનોહર લાલે એક મોટી જાહેરાત કરતા જણાવ્યું છે કે, ભારતે આગામી વર્ષ સુધીમાં આશરે ૩૦૦ ગીગાવોટ (GW) ની રેકોર્ડબ્રેક પાવર ડિમાન્ડ (ટોચની વીજળી માંગ) ને પહોંચી વળવા માટે અત્યારથી જ સજ્જ થવું પડશે. બુધવારે મોડી રાત્રે આયોજિત ‘ઇન્ડિયા એનર્જી સ્ટોરેજ વીક’ (India Energy Storage Week) કાર્યક્રમમાં સંબોધન કરતી વખતે તેમણે આ આંકડા રજૂ કર્યા હતા અને દેશની આંતરિક ઉર્જા સુરક્ષા તેમજ સ્થાનિક સપ્લાય ચેઈનને વધુ મજબૂત કરવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો.
માંગમાં સતત વધારો અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રોકાણની જરૂરિયાત
મંત્રી મનોહર લાલે દેશની ઉર્જા ક્ષમતાનો ચિતાર આપતા કહ્યું કે, ભારત સરકારે અગાઉ ૨૭૧ ગીગાવોટની ઐતિહાસિક ટોચની માંગને સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરીને પોતાની સૈન્ય અને તકનીકી ક્ષમતા સાબિત કરી દીધી છે. ચાલુ વર્ષની વાત કરીએ તો, આ માંગ હજુ વધીને ૨૭૬ થી ૨૮૦ ગીગાવોટ સુધી પહોંચી શકે છે, જે આગામી વર્ષે ૩૦૦ ગીગાવોટના આંકડાને સ્પર્શી જશે.
જે ઝડપે દેશમાં વીજળીનો વપરાશ વધી રહ્યો છે, તેને ધ્યાનમાં રાખીને રિન્યુએબલ એનર્જી (નવીનીકરણીય ઉર્જા) ના પાવર પ્લાન્ટ્સ સ્થાપવાની સાથે સાથે એનર્જી સ્ટોરેજ (ઉર્જા સંગ્રહ કરવા માટેની મોટી બેટરીઓ) અને ગ્રીડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં મોટા પાયે નવું મૂડીરોકાણ કરવું અનિવાર્ય બન્યું છે. જો આપણી પાસે પૂરતી સ્ટોરેજ સુવિધા નહીં હોય, તો સૌર અને પવન ઉર્જાથી બનતી વીજળીનો વાસ્તવિક સમયે યોગ્ય ઉપયોગ કરવો અશક્ય બની જશે.
આયાત પર નિર્ભરતા ઘટશે: ‘દેશથી મોટું કંઈ નથી’
આ અહેવાલનો સૌથી મહત્વનો હિસ્સો સ્થાનિક સ્તરે સાધનોના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. ઉર્જા મંત્રીએ સ્વચ્છ-ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સમાં ઉપયોગમાં લેવાતા વિદેશી ઉપકરણો પરની નિર્ભરતા તાત્કાલિક ધોરણે ઘટાડવાની હાકલ કરી છે. તેમણે બહુ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં સ્વીકાર્યું કે, જો આપણે ભારતમાં જ સોલાર સેલ, પેનલ અને મોટી બેટરીઓનું ઉત્પાદન શરૂ કરીશું, તો શરૂઆતમાં પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ થોડો વધી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તે દેશના હિતમાં છે.
તેમણે રાષ્ટ્રવાદ અને આર્થિક સુરક્ષાનો ઉલ્લેખ કરતા ગર્જના કરી કે, “દેશથી મોટું કંઈ નથી.” વૈશ્વિક બજારમાં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલ વચ્ચે દેશનું કિંમતી વિદેશી હૂંડિયામણ (ફોરેક્સ રિઝર્વ) બચાવવું અને ભારતને ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં સુરક્ષિત રાખવું એ આપણી નૈતિક ફરજ છે. ભારત હજુ પણ સૌર પ્રોજેક્ટ્સ માટે બેટરી અને કોષો સહિતના અસંખ્ય મહત્વના ઘટકો ચાઇના અને અન્ય દેશોમાંથી આયાત કરે છે, જેને હવે રોકવાનો સમય આવી ગયો છે.
ભૂ-રાજકીય તણાવ અને આત્મનિર્ભરતાનો નવો મંત્ર
કેન્દ્રીય મંત્રીની આ ટિપ્પણીઓ એવા સમયે આવી છે જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ અને ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) ભયાનક સૈન્ય તણાવ અને યુદ્ધની સ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટીના કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારોમાં ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે અને ક્રૂડ ઓઈલ તેમજ અન્ય સંસાધનોના ભાવ સતત બદલાઈ રહ્યા છે.
આ ભૌગોલિક અને રાજકીય અનિશ્ચિતતાનો સામનો કરવા માટે ભારતે આત્મનિર્ભર બનવું જ પડશે. મનોહર લાલે અંતમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, “વિષય ભલે પાવરનો હોય, પેટ્રોલિયમનો હોય કે પછી ગેસનો હોય… આપણે વિદેશી સપ્લાયર્સના ભરોસે બેસી રહી શકીએ નહીં. આપણે દેશની અંદર જ આપણી પોતાની સંપૂર્ણ ક્ષમતાઓ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ વિકસાવવા પડશે.” ઉલ્લેખનીય છે કે, સરકારે દેશી ઉદ્યોગોને વેગ આપવા માટે તાજેતરના વર્ષોમાં પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઈન્સેન્ટિવ (PLI) જેવી ઘણી મહત્વની યોજનાઓ પણ શરૂ કરી છે, જેના પરિણામો હવે આગામી દિવસોમાં જમીન પર દેખાશે.
