કોલસાને કહી દીધું અલવિદા! ચીનનું નવું ‘ગ્રીન એનર્જી’ મિશન વિશ્વ માટે ચેતવણી?
વર્તમાન સમયમાં જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) સામે લડી રહ્યું છે, ત્યારે ચીને પોતાની ઉર્જા નીતિમાં એક વિશાળ અને મહત્વપૂર્ણ છલાંગ લગાવી છે. તાજેતરમાં જાહેર થયેલા અધિકૃત આંકડાઓ મુજબ, ચીનની કુલ સ્થાપિત વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 4 અબજ કિલોવોટ (kW) ના આંકડાને વટાવી ગઈ છે. આ સિદ્ધિ એટલા માટે પણ ખાસ છે કારણ કે ચીનની આ ક્ષમતા હવે અમેરિકા, યુરોપિયન યુનિયન, ભારત, જાપાન અને રશિયાની સંયુક્ત સ્થાપિત ક્ષમતા કરતાં પણ વધી ગઈ છે. ચીનનો આ ‘ગ્રીન એનર્જી’ તરફનો ઝુકાવ માત્ર એક વિકાસ દર નથી, પરંતુ તે ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં એક વૈશ્વિક પરિવર્તનની શરૂઆત છે.
ક્ષમતા વધારવાની અદભૂત ગતિ
ચીનની આ પ્રગતિની ગતિ કોઈને પણ આશ્ચર્યચકિત કરી શકે તેવી છે. ચીને વર્ષ 2011માં 1 અબજ કિલોવોટની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી હતી, જેને 2 અબજ કિલોવોટ સુધી પહોંચાડવામાં 8 વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો. ત્યાર બાદ, એપ્રિલ 2024 સુધીમાં 3 અબજ કિલોવોટનો આંકડો સ્પર્શવા માટે ચીનને વધુ પાંચ વર્ષ લાગ્યા. પરંતુ સૌથી નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, તાજેતરના છેલ્લા 1 અબજ કિલોવોટનો વધારો માત્ર બે વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં જ હાંસલ કરી લેવામાં આવ્યો છે. વર્ષ 2010 થી 2025 દરમિયાન, ચીનની વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં સરેરાશ વાર્ષિક 9.7 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે, જે અમેરિકા અને યુરોપ જેવા વિકસિત દેશો કરતા અનેકગણો વધુ છે.
કોલસાથી ક્લીન એનર્જી તરફનું સ્થળાંતર
ચીનના આ આંકડાઓની પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘ગ્રીન એનર્જી’ તરફનું તેનું મક્કમ વલણ છે. વર્ષ 2010 થી અત્યાર સુધીમાં ચીને જેટલી પણ નવી ક્ષમતા ઉમેરી છે, તેમાં 74 ટકા હિસ્સો નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ (બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ) એટલે કે સૌર, પવન, જળ અને પરમાણુ ઉર્જાનો છે.
પરિણામે, ચીનનું ઉર્જા મિશ્રણ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે:
-
કોલસા આધારિત ઉર્જા: વર્ષ 2010માં ચીનની કુલ ક્ષમતામાં કોલસાનો હિસ્સો 61 ટકા હતો, જે મે મહિનાના અંત સુધીમાં ઘટીને માત્ર 32 ટકા થઈ ગયો છે.
-
ક્લીન એનર્જી: તે જ સમયગાળા દરમિયાન, બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણની ક્ષમતા 25 ટકાથી વધીને 62 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે ચીન હવે પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડતા પરંપરાગત ઉર્જા સ્ત્રોતોને ત્યજીને ટકાઉ ઉર્જા સ્ત્રોતો પર નિર્ભર થઈ રહ્યું છે.
પવન અને સૌર ઉર્જાનો દબદબો
ચીનના આ નવીનીકરણીય ઉર્જા (Renewables) ના ક્રાંતિમાં સૌર અને પવન ઉર્જાનો ફાળો સૌથી વધુ છે. વર્ષ 2010 પછી ઉમેરવામાં આવેલી તમામ નવી ક્ષમતામાં 73 ટકા હિસ્સો માત્ર રિન્યુએબલ એનર્જીનો રહ્યો છે. તેમાં પણ એકલા સૌર ઉર્જાએ 43 ટકા અને પવન ઉર્જાએ 21 ટકા યોગદાન આપ્યું છે. આજે ચીનની કુલ સ્થાપિત રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા 2010 ના 24 ટકાથી વધીને 61 ટકા થઈ ગઈ છે.
આ બદલાવનો અર્થ શું છે?
ચીન દ્વારા કરવામાં આવેલું આ મોટું રોકાણ માત્ર આંકડાકીય સિદ્ધિ નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પર તેની પકડ મજબૂત કરવાનું એક સાધન પણ છે. ગ્રીન એનર્જી ટેકનોલોજી, સોલર પેનલ્સ અને વિન્ડ ટર્બાઇનના ઉત્પાદનમાં ચીન હવે વિશ્વનું ‘પાવરહાઉસ’ બની ગયું છે.
જોકે, આટલી ઝડપી ગતિએ વીજ ક્ષમતા વધારવા સાથે ચીન સામે કેટલાક પડકારો પણ છે. જેમ કે, આ નવી ઉર્જાને ગ્રીડમાં કેવી રીતે સમાયોજિત કરવી અને જ્યારે સૂર્ય કે પવન ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યારે ઉર્જાનો સંગ્રહ કેવી રીતે કરવો. પરંતુ, ચીનની જે રીતે આ ક્ષેત્રમાં કામ કરવાની ગતિ છે, તે જોતા સ્પષ્ટ થાય છે કે ભવિષ્યમાં ઉર્જા સુરક્ષા માટે તે અશ્મિભૂત ઇંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે કોઈ પણ કસર છોડવા માંગતું નથી.
