અદાણી ગ્રુપ માટે મોટો આંચકો કે હરિયાણાની જીત? સેફગાર્ડ ડ્યુટી વિવાદ પર CERC નો ઐતિહાસિક નિર્ણય
સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (CERC) ના તાજેતરના એક આદેશમાં દુર્લભ ઘટના જોવા મળી છે. 390 મેગાવોટના પવન-સૂર્ય (વિન્ડ-સોલાર) હાઇબ્રિડ પ્રોજેક્ટમાં સેફગાર્ડ ડ્યુટીમાં થયેલા ઘટાડાના લાભ કઈ પાર્ટીને મળવા જોઈએ, તે મુદ્દે કમિશનના સભ્યો વચ્ચે મતભેદ ઉભો થયો છે. આ મામલો અદાણી હાઇબ્રિડ એનર્જી જેસલમેર વન લિમિટેડ (AHEJOL) ના એક પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલો છે.
CERC એ પોતાના આદેશમાં માન્યું છે કે વર્ષ 2020 માં સેફગાર્ડ ડ્યુટીમાં થયેલો ઘટાડો એ પાવર પરચેઝ એગ્રીમેન્ટ (PPA) હેઠળ ‘ચેન્જ ઇન લો’ (કાયદામાં ફેરફાર) ની શ્રેણીમાં આવે છે. જોકે, કમિશનની બહુમતી (Majority) એ એવો નિર્ણય આપ્યો કે આ નીચા ડ્યુટી દરનો લાભ ડેવલપરના બદલે હરિયાણાની પાવર પ્રોક્યોરમેન્ટ એજન્સી (HPPC) ને મળવો જોઈએ. CERC ના સભ્ય હરીશ દુદાણીએ આ મુદ્દા પર પોતાનો અસહમતિ દર્શાવતો ડિસેન્ટ નોટ (Dissenting view) નોંધાવ્યો હતો, જોકે તેઓ ઓર્ડરના અન્ય પાસાઓ સાથે સંમત હતા.
આ સમગ્ર વિવાદ AHEJOL ના રાજસ્થાનના જેસલમેર સ્થિત માધોપુરા ખાતેના 195 MW ના બે (કુલ 390 MW) હાઇબ્રિડ પ્રોજેક્ટ્સ સાથે સંબંધિત છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ સોલાર એનર્જી કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (SECI) સાથે ₹2.69 પ્રતિ કિલોવોટ-કલાકના ટેરિફ પર કરારબદ્ધ છે અને મે 2022 માં તેનું કોમર્શિયલ ઓપરેશન શરૂ થયું હતું.
શું હતો સેફગાર્ડ ડ્યુટી સંબંધિત મુખ્ય વિવાદ?
આ વિવાદનું મૂળ 29 જુલાઈ, 2020 ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા એક નોટિફિકેશનમાં રહેલું છે. જ્યારે AHEJOL એ 20 સપ્ટેમ્બર, 2018 ના રોજ પોતાની ફાઇનાન્સિયલ બીડ રજૂ કરી હતી, ત્યારે સોલાર સેલ પર જુલાઈ 2018 ના નોટિફિકેશન મુજબ સેફગાર્ડ ડ્યુટી લાગુ પડતી હતી. જે સમય જતાં ઘટીને 15% સુધી પહોંચી હતી.
ત્યારબાદ વર્ષ 2020 ના નવા નોટિફિકેશન હેઠળ સેફગાર્ડ ડ્યુટી જુલાઈ 2020 થી જાન્યુઆરી 2021 દરમિયાન 14.9% અને જાન્યુઆરી 2021 થી જુલાઈ 2021 દરમિયાન 14.5% નક્કી કરવામાં આવી હતી. કંપનીએ પોતાના સોલાર સેલ ખરીદી પર 14.5% ના દરે ડ્યુટી ચૂકવી હતી.
AHEJOL એ એવી દલીલ કરી હતી કે આ નોટિફિકેશન બીડ તારીખ પછી આવ્યું હોવાથી તે ‘ચેન્જ ઇન લો’ છે અને તેના કારણે કંપનીને વધારાનો ખર્ચ થયો છે. કંપનીએ સેફગાર્ડ ડ્યુટી પેટે ₹125.47 કરોડના વધારાના ખર્ચનો દાવો કર્યો હતો.
કમિશનની બહુમતીનો આર્થિક વિશ્લેષણ પર અલગ દ્રષ્ટિકોણ
કમિશનની બહુમતી ધરાવતી બેંચે આ દલીલનો અસ્વીકાર કરતાં અલગ દ્રષ્ટિકોણ અપનાવ્યો હતો:
-
ડ્યુટીમાં ઘટાડો: બહુમતીએ નોંધ્યું કે AHEJOL એ પોતાની બીડમાં 15% સેફગાર્ડ ડ્યુટી ગણી હતી, પરંતુ વાસ્તવમાં તેણે માત્ર 14.5% ડ્યુટી ચૂકવવી પડી હતી.
-
ઓછો ખર્ચ: પરિણામે, ડેવલપરે વધારાનો ખર્ચ કરવાના બદલે ઓછો ખર્ચ કર્યો હતો.
-
HPPC નો દાવો: આ કારણે કમિશને AHEJOL ના વળતરના દાવાને ફગાવી દીધો અને હરિયાણા પાવર પર્ચેસ સેન્ટર (HPPC) ને 0.5% નો આ તફાવત વસૂલવાનો અધિકાર આપ્યો.
HPPC એ શરૂઆતમાં ₹47.59 કરોડ અને તેની સાથે કેરીઇંગ કોસ્ટની માંગ કરી હતી. તેમની દલીલ હતી કે સેફગાર્ડ ડ્યુટીમાં ઘટાડાથી ડેવલપરને મળલેલા સીધો લાભ હરિયાણાના ગ્રાહકો સુધી પહોંચવો જોઈએ.
CERC ની બહુમતીએ આ સિદ્ધાંત સ્વીકાર્યો અને ઓડિટરના પ્રમાણપત્રના આધારે પ્રોજેક્ટની ક્ષમતા મુજબ આ રકમનું રીકોન્સિલિએશન (મેળવણું) કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. જોકે, HPPC એ પોતે સીધો ખર્ચ ન કર્યો હોવાથી તેને આ રકમ પર કેરીઇંગ કોસ્ટ મેળવવાનો હક આપ્યો ન હતો.
CERC ના સભ્યનો ડિસેન્ટ નોટ શા માટે મહત્વનો છે?
આ આદેશનું મહત્વ માત્ર ₹47.59 કરોડના વિવાદ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ એ વાતનું છે કે ત્રણેય સભ્યોના કમિશને આ મુદ્દે એકસૂરે નિર્ણય આપ્યો નથી.
સભ્ય હરીશ દુદાણીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ સેફગાર્ડ ડ્યુટી નોટિફિકેશન અંગેના તારણો સાથે અસંમત છે, જ્યારે તેઓ આદેશના બાકીના ભાગો સાથે સંમત છે. 80 પાનાના આ લાંબા આદેશમાં તેમના અસહમતિના અલગ કારણો તે સમયે વિગતવાર આપવામાં આવ્યા ન હતા, પરંતુ તેમણે નોંધ્યું હતું કે તેઓ આ મુદ્દા પર અલગથી નિર્ણય આપશે. રેગ્યુલેટરી હિઅરિંગ્સમાં આ પ્રકારનો મતભેદ ખૂબ જ દુર્લભ માનવામાં આવે છે.
‘ચેન્જ ઇન લો’ હેઠળ AHEJOL ના અન્ય દાવાઓ
સેફગાર્ડ ડ્યુટી ઉપરાંત, AHEJOL એ પોતાની બીડ તારીખ પછી ઘટેલી અન્ય ત્રણ મહત્વની નિયામકીય ઘટનાઓ માટે પણ વળતર માંગ્યું હતું:
-
બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી (BCD): ફેબ્રુઆરી 2021 માં બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાં થયેલો વધારો.
-
GST માં વધારો: સપ્ટેમ્બર 2021 માં GST દર 5% થી વધીને 12% થયો તે.
-
સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ: ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડ (GIB) પક્ષીઓના રક્ષણ માટે બર્ડ ડાઇવર્ટર લગાવવા અને ટ્રાન્સમિશન લાઇન અંડરગ્રાઉન્ડ કરવા અંગે એપ્રિલ 2021 નો સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્દેશ.
કંપનીએ આ તમામ ઘટનાઓ મળીને કુલ ₹186.34 કરોડના વધારાના ખર્ચનો દાવો કર્યો હતો.
CERC નો આખરી આદેશ:
CERC એ સ્વીકાર્યું કે 2021 નું GST નોટિફિકેશન ‘ચેન્જ ઇન લો’ ની વ્યાખ્યામાં આવે છે અને AHEJOL વધારાનો GST ખર્ચ વસૂલવા માટે હકદાર છે. કંપનીએ GST વધારા માટે કેરીઇંગ કોસ્ટ સાથે લગભગ ₹9.19 કરોડનો દાવો કર્યો હતો.
તદુપરાંત, કમિશને 2021 ના BCD નોટિફિકેશન અને સુપ્રીમ કોર્ટના GIB સંબંધિત નિર્દેશોને પણ ‘ચેન્જ ઇન લો’ તરીકે માન્યતા આપી હતી. પરંતુ પોતાના અંતિમ તારણોમાં CERC એ સ્પષ્ટ કર્યું કે AHEJOL ને BCD અને સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ પેટે કોઈ વધારાની રકમ વસૂલવાનો અધિકાર રહેશે નહીં. આ નિર્ણયથી દેશના રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્રના ભવિષ્યના પ્રોજેક્ટ્સ અને ટેરિફ એડજસ્ટમેન્ટ્સ પર મોટી અસર પડી શકે છે.
