790 દિવસનો મોટો વિલંબ! સુપ્રીમ કોર્ટનો ઓર્ડર અને કોરોનાના સંકટ વચ્ચે રાજસ્થાનના સોલાર પ્લાન્ટ માટે આવ્યો આ મોટો નિર્ણય
સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (CERC) એ પાવર ગ્રિડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (Power Grid) ના એક મહત્વપૂર્ણ ટ્રાન્સમિશન એસેટ માટે વાર્ષિક નિશ્ચિત ચાર્જ (Annual Fixed Charges) નક્કી કરતો નવો ટેરિફ ઓર્ડર જાહેર કર્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ રાજસ્થાનના સોલાર એનર્જી ઝોનમાંથી પુનઃપ્રાપ્ય (રિન્યૂએબલ) ઉર્જાને દેશના અન્ય ભાગો સુધી પહોંચાડવાના હેતુથી વિકસાવવામાં આવ્યો છે. ભારતમાં સ્વચ્છ ઉર્જાના ટ્રાન્સમિશન નેટવર્કને મજબૂત કરવા માટે આ મંજૂરીને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
પ્રોજેક્ટની પૃષ્ઠભૂમિ અને મુખ્ય વિગતો
આ ટેરિફ ઓર્ડર રાજસ્થાનમાં 8.1 ગીગાવોટ (GW) સોલાર પાવરના વીજ ઉત્પાદનને બહાર મોકલવા (Evacuation) માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી ટ્રાન્સમિશન યોજનાના ફેઝ-II (પાર્ટ-A1) સાથે જોડાયેલો છે. રાજસ્થાન હાલમાં દેશમાં સૌર ઉર્જા ઉત્પાદનનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર બની રહ્યું છે, અને ત્યાં ઉત્પાદિત થતી વીજળીને રાષ્ટ્રીય ગ્રિડમાં સુરક્ષિત રીતે જોડવા માટે આવા વિશાળ ટ્રાન્સમિશન નેટવર્કની જરૂરિયાત ઊભી થઈ હતી.
આ પિટિશન હેઠળ આવરી લેવાયેલી મુખ્ય સંપત્તિ ફતેહગઢ-II પુલિંગ સ્ટેશનનું વિસ્તરણ (Augmentation) છે. આ પ્રોજેક્ટની તાંત્રિક ક્ષમતા અને તેમાં કરાયેલા પ્રમુખ કાર્યો નીચે મુજબ છે:
-
ટ્રાન્સફોર્મર ક્ષમતા: ફતેહગઢ-II પુલિંગ સ્ટેશન ખાતે 1,500 MVA, 765/400 kV ક્ષમતાનું વિશાળ ટ્રાન્સફોર્મર સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે.
-
સંબંધિત બેઝ (Associated Bays): ટ્રાન્સફોર્મરની સાથે તેના સુચારુ સંચાલન માટે જરૂરી તમામ સબ-સ્ટેશન બેઝ અને કંટ્રોલ સિસ્ટમ્સ તૈયાર કરવામાં આવી છે.
-
વ્યાવસાયિક કામગીરી (COD): આ એસેટે 1 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ પોતાની વ્યાવસાયિક કામગીરી સફળતાપૂર્વક શરૂ કરી દીધી છે.
-
ટેરિફ સમયગાળો: CERC દ્વારા આ સંપત્તિ માટે નાણાકીય વર્ષ 2024 થી 2029 સુધીના પાંચ વર્ષના બ્લોક માટે ટેરિફ નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે.
પ્રોજેક્ટ નિર્માણમાં વિલંબના મુખ્ય કારણો
આ પ્રોજેક્ટ સમયસર પૂર્ણ થવામાં મોટી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવાની સંશોધિત અનુસૂચિત તારીખ (Scheduled Commercial Operation Date) 3 જૂન, 2022 નક્કી કરવામાં આવી હતી. જોકે, વાસ્તવિક કામગીરી ઓગસ્ટ 2024 માં શરૂ થઈ શકી, જેના કારણે પ્રોજેક્ટ નિર્માણમાં કુલ 790 દિવસનો વિલંબ નોંધાયો હતો. પાવર ગ્રિડ દ્વારા કમિશન સમક્ષ આ વિલંબ પાછળ મુખ્યત્વે બે મોટા કારણો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા:
1. કોવિડ-19 મહામારીની બીજી લહેરનું સંકટ કોવિડ-19 ની બીજી લહેર દરમિયાન દેશભરમાં કડક લોકડાઉન અને નિયંત્રણો લાદવામાં આવ્યા હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન કામદારોનું મોટા પાયે પલાયન (Demobilisation) થયું હતું, જેના કારણે નિર્માણ સ્થળ પર કુશળ અને અકુશળ મજૂરોની ભારે અછત સર્જાઈ હતી. આ ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ જવાના કારણે જરૂરી સાધન-સામગ્રી અને ઉપકરણોના પુરવઠામાં મહિનાઓ સુધી વિલંબ થયો હતો.
2. CTUIL વિનંતી અને પર્યાવરણીય પડકારો બીજું પ્રમુખ કારણ સેન્ટ્રલ ટ્રાન્સમિશન યુટિલિટી ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (CTUIL) દ્વારા કરવામાં આવેલી એક વિશેષ વિનંતી હતી. CTUIL એ પાવર ગ્રિડને આ ટ્રાન્સફોર્મરનું કમિશનિંગ થોડા સમય માટે મુલતવી રાખવા જણાવ્યું હતું. રાજસ્થાનના આ ક્ષેત્રમાં કામ કરી રહેલા રિન્યૂએબલ એનર્જી ડેવલપર્સ કેટલાક પર્યાવરણીય અને ઓપરેશનલ સંપર્ક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યા હતા.
ખાસ કરીને, ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડ (Great Indian Bustard – GIB) ના સંરક્ષણ અને તેમના કુદરતી આવાસને બચાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિર્દેશો અને પર્યાવરણીય ચિંતાઓને કારણે સોલાર પાર્કના નિર્માણમાં વિલંબ થયો હતો. વીજ ઉત્પાદન પ્રકલ્પ તૈયાર ન હોવાથી, ટ્રાન્સમિશન એસેટનું નિર્માણ પણ તે મુજબ આગળ ધકેલવું પડ્યું હતું.
CERC નો નિર્ણય અને નાણાકીય દંડ
પાવર ગ્રિડ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજો, પુરાવાઓ અને પરિસ્થિતિઓનું વિગતવાર પરીક્ષણ કર્યા પછી, CERC એ પોતાનો ચુકાદો આપ્યો હતો. કમિશને સ્વીકાર્યું કે ટ્રાન્સમિશન લાઇન અને સબ-સ્ટેશનોનું નિર્માણ એ વિસ્તારમાં થઈ રહેલા સોલાર વીજ ઉત્પાદન પ્રોજેક્ટ્સની પ્રગતિ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલું હોય છે. જો વીજ ઉત્પાદન જ શરૂ ન થાય, તો ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક બિનઉપયોગી પડી રહે છે.
તમામ પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખીને CERC એ નીચે મુજબના નિર્ણયો લીધા:
-
758 દિવસની છૂટછાટ (Condonation): કમિશને માનવતાવાદી અને વ્યાજબી કારણો જેવા કે મહામારી અને GIB પર્યાવરણીય ચિંતાઓને માન્ય રાખીને 790 દિવસમાંથી 758 દિવસના વિલંબને માફ કર્યો હતો.
-
32 દિવસનો અસ્વીકાર: CERC એ બાકીના 32 દિવસના વિલંબ માટે પાવર ગ્રિડની દલીલોને ગ્રાહ્ય રાખી ન હતી અને આ વિલંબને બિનજરૂરી ગણાવ્યો હતો.
-
નાણાકીય અસર: જે 32 દિવસનો વિલંબ સ્વીકારવામાં આવ્યો નથી, તે સમયગાળા માટે કન્સ્ટ્રક્શન દરમિયાન લાગતા વ્યાજ (Interest During Construction – IDC) અને પ્રાસંગિક ખર્ચ (Incidental Expenditure During Construction – IEDC) માં પ્રમાણસર (Pro-rata) કાપ મૂકવાનો આદેશ આપ્યો છે. આનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે આ 32 દિવસનો નાણાકીય બોજ ગ્રાહકો કે વીજ કંપનીઓ પર નહીં નાખી શકાય અને તે પાવર ગ્રિડે પોતે ભોગવવો પડશે.
પ્રોજેક્ટનું મહત્વ અને ભવિષ્યનો માર્ગ
CERC નો આ નિર્ણય ભારતના પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા લક્ષ્યાંકોને પ્રાપ્ત કરવાની દિશામાં એક સંતુલિત અભિગમ દર્શાવે છે. એક તરફ જ્યાં કમિશને અણધાર્યા વૈશ્વિક અને પર્યાવરણીય પડકારો સામે વિલંબને વ્યાજબી ગણાવીને વિકાસકર્તાઓને રાહત આપી છે, તો બીજી તરફ પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટમાં બિનજરૂરી ઢીલ સામે કડક વલણ અપનાવીને નાણાકીય શિસ્ત પણ જાળવી રાખી છે.
ફતેહગઢ-II પુલિંગ સ્ટેશનનું આ અપગ્રેડેશન હવે પૂર્ણ થઈ ગયું હોવાથી, રાજસ્થાનના સોલાર ઝોનમાંથી હજારો મેગાવોટ સ્વચ્છ વીજળી દેશના અન્ય રાજ્યો સુધી સરળતાથી પહોંચાડી શકાશે. આનાથી માત્ર ઉત્તર ભારતની વીજ જરૂરિયાતો પૂરી નહીં થાય, પરંતુ દેશના કાર્બન ઉત્સર્જનને ઘટાડવાના અને હરિયાળી ઉર્જા તરફ આગળ વધવાના રાષ્ટ્રીય સંકલ્પને પણ મોટું બળ મળશે.
