ટકાઉ વિકાસ અને આર્થિક લાભ: સિમેન્ટ ઉત્પાદકો માટે ગ્રીન પાવર સૌથી વ્યાપારી વિકલ્પ
ભારતના નિર્માણ ક્ષેત્રનો મુખ્ય આધાર ગણાતો સિમેન્ટ ઉદ્યોગ હવે પર્યાવરણીય ટકાઉપણું અને ખર્ચ સ્પર્ધાત્મકતા તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે. રેટિંગ એજન્સી ICRA ના તાજેતરના અહેવાલ અનુસાર, દેશની અગ્રણી સિમેન્ટ ઉત્પાદક કંપનીઓ માર્ચ ૨૦૨૮ સુધીમાં તેમની ગ્રીન પાવર ક્ષમતા વધારીને ૫.૮ થી ૬.૦ ગીગાવોટ (GW) કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં આ ક્ષમતા આશરે ૪.૦ ગીગાવોટના સ્તરે હતી. આગામી બે વર્ષમાં આ ક્ષેત્રમાં આશરે રૂ. ૧૨,૦૦૦ થી ૧૩,૦૦૦ કરોડનું આયોજિત મુડી રોકાણ (કેપેક્સ) કરવામાં આવશે.
આ ગ્રીન એનર્જી ક્ષમતાના વિસ્તારથી સિમેન્ટ ઉદ્યોગને વાર્ષિક રૂ. ૬,૨૦૦ થી ૬,૭૦૦ કરોડની વિશાળ બચત થવાનો અંદાજ છે, જે માત્ર ૧.૮ થી ૨.૨ વર્ષના ગાળામાં આ રોકાણનું આકર્ષક વળતર આપે છે.
ડીકાર્બોનાઇઝેશન અને ખર્ચ બચતની વ્યૂહરચના
સિમેન્ટ ઉત્પાદન એ વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ કાર્બન ઉત્સર્જન કરતી ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાંથી એક છે. જોકે, ભારતીય ક્ષેત્રના મુખ્ય ઉત્પાદકોએ આગામી ૧૫ થી ૨૦ વર્ષમાં નેટ-ઝીરો એટલે કે ચોખ્ખી-શૂન્ય ઉત્સર્જનના લક્ષ્યો નક્કી કર્યા છે. સિમેન્ટ ઉત્પાદનમાં કુલ ઉત્સર્જનનો ૫૭ થી ૬૦ ટકા હિસ્સો કેલ્સિનેશન પ્રક્રિયામાંથી આવે છે, જ્યારે ૨૭ થી ૩૦ ટકા ઈંધણના દહન અને ૧૦ થી ૧૩ ટકા વીજળીના વપરાશમાંથી થાય છે. આ બહુ-સ્તરીય સમસ્યા સામે કંપનીઓ ગ્રીન પાવર, બ્લેન્ડેડ સિમેન્ટ, વૈકલ્પિક ઈંધણ અને લિંકર કાર્યક્ષમતા વધારવા જેવા પગલાં ભરી રહી છે.
ICRA ના કોર્પોરેટ રેટિંગ્સના વાઈસ પ્રેસિડેન્ટ અને ગ્રુપ હેડ અનુપમા રેડ્ડીએ જણાવ્યું હતું કે, “સિમેન્ટ ઉદ્યોગમાં ઊર્જાનો અતિશય વપરાશ અને ઈંધણના ભાવમાં સતત અનિશ્ચિતતા જળવાઈ રહે છે. આવી સ્થિતિમાં ગ્રીન એનર્જી તરફનું સંક્રમણ પર્યાવરણ અને વ્યવસાય બંને દ્રષ્ટિએ અત્યંત આકર્ષક છે. ગ્રીન પાવરમાં દરેક ૫ ટકાનો વધારો પાવર અને ઈંધણ ખર્ચમાં પ્રતિ ટન રૂ. ૧૫ થી ૧૬ નો ઘટાડો કરી શકે છે. પરિણામે, ૨૫ ટકા ગ્રીન એનર્જી રિપ્લેસમેન્ટથી પ્રતિ ટન રૂ. ૭૫ થી ૮૦ ની બચત થાય છે, જે કંપનીઓના ઓપરેટિંગ માર્જિનને ૧૪૦ થી ૧૬૦ બેસિસ પોઈન્ટ વધારવામાં મદદ કરે છે.”
આ અહેવાલમાં દેશની સ્થાપિત ક્ષમતાના ૬૫ ટકા હિસ્સો ધરાવતી અગ્રણી કંપનીઓ જેવી કે અલ્ટ્રાટેક સિમેન્ટ, શ્રી સિમેન્ટ, ACC, અંબુજા સિમેન્ટ્સ, બિરલા કોર્પોરેશન, દાલમિયા ભારત અને ધ રેમ્કો સિમેન્ટ્સના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.
અદ્યતન ટેકનોલોજી, વૈકલ્પિક ઈંધણ અને ગ્રીન ફાઈનાન્સિંગ
સિમેન્ટ ઉદ્યોગ હવે કાર્બન કેપ્ચર, યુટિલાઈઝેશન એન્ડ સ્ટોરેજ (CCUS) જેવી અદ્યતન ટેકનોલોજી તરફ પણ નજર દોડાવી રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે સિમેન્ટ સહિતના અગ્રણી ક્ષેત્રોમાં CCUS ના અમલીકરણ માટે પાંચ વર્ષમાં રૂ. ૨૦,૦૦૦ કરોડનો ખર્ચ પ્રસ્તાવિત કર્યો છે. જોકે, ઊંચા ખર્ચ અને જરૂરી માળખાકીય સુવિધાઓના અભાવને કારણે વ્યાપારી ધોરણે તેનો અપનાવ ધીમે ધીમે થશે.
બીજી તરફ, થર્મલ સબસ્ટિટ્યુશન રેટ (TSR) વધારવા માટે બાયોમાસ, મ્યુનિસિપલ કચરો અને ઔદ્યોગિક કચરા જેવા વૈકલ્પિક ઈંધણનો વપરાશ વધારવા પર ભાર મૂકાઈ રહ્યો છે. ભારતમાં હાલ TSR સ્તર આશરે ૬ ટકા છે, જેને આગામી ૩ થી ૫ વર્ષમાં ૧૦ થી ૧૫ ટકા સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આ સાથે ગ્રીન બોન્ડ્સ અને ટકાઉપણું-સંકળાયેલ લોન (ગ્રીન ફાઈનાન્સિંગ) પણ મૂડી એકત્રીકરણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ બની રહ્યા છે.
