મોટી જાહેરાત! છત પર સોલર પેનલ લગાવવા માટે ADB એ આપ્યા કરોડો ડોલર, કરોડો ઘરોનું વીજ બિલ થશે ઝીરો
ભારતમાં સ્વચ્છ અને સસ્તા ઉર્જા સ્ત્રોતોના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે હાથ ધરાયેલા ‘રૂફટોપ સોલર’ (છત પર સોલર પેનલ લગાવવાની યોજના) અભિયાનને વધુ એક મોટો આંતરરાષ્ટ્રીય ટેકો મળ્યો છે. એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (ADB) એ ભારતની રૂફટોપ સોલર ક્રાંતિને ઝડપી બનાવવા અને ક્ષેત્રીય સુધારાઓને સમર્થન આપવા માટે $850 મિલિયન ડોલર (આશરે ₹7,000 કરોડથી વધુ) ની લોન મંજૂર કરી છે.
આ રકમનો મુખ્ય ઉપયોગ દેશના સામાન્ય નાગરિકો માટે પરવડે તેવી સ્વચ્છ ઉર્જાની પહોંચ સરળ બનાવવા, ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણને આકર્ષવા, ગ્રીડ કર્મચારીઓની કાર્યક્ષમતા વધારવા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે ઉદ્યોગસાહસિકતા પ્રોત્સાહિત કરવા માટે કરવામાં આવશે.
અગાઉના સપોર્ટનો વિસ્તાર: સબપ્રોગ્રામ 2 ની શરૂઆત
ADB નો આ નવો નાણાકીય ટેકો અગાઉ ડિસેમ્બર 2025 માં મંજૂર કરાયેલી નાણાકીય જોગવાઈઓ પર આધારિત છે. તે સમયે બેંકે $650 મિલિયન ડોલરની પોલિસી-આધારિત લોન મંજૂર કરી હતી, જેનો લક્ષ્યાંક વર્ષ 2027 સુધીમાં દેશના 1 કરોડ (10 મિલિયન) ઘરો સુધી સોલર ઉર્જા પહોંચાડવાનો હતો. વધુમાં, સંસ્થાકીય ક્ષમતા નિર્માણ, ટેકનિકલ સુધારાઓ અને સોલર ક્ષેત્રે મહિલાઓની ભાગીદારી વધારવા માટે $3 મિલિયન ડોલરની ટેકનિકલ સહાય પણ આપવામાં આવી હતી.
હાલ મંજૂર કરાયેલી આ રકમ ‘એક્સિલરેટિંગ એફોર્ડેબલ એન્ડ ઇન્ક્લુસિવ રૂફટોપ સોલર સિસ્ટમ્સ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ’ ના સબપ્રોગ્રામ 2 (Subprogram 2) હેઠળ ફાળવવામાં આવી છે. આ કાર્યક્રમ ભારત સરકારની મહાત્વાકાંક્ષી ‘પ્રધાનમંત્રી સૂર્ય ઘર: મફત બીજલી યોજના’ (PMSGMBY) ને સીધો ટેકો આપે છે. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મધ્યમ અને નીચી આવક ધરાવતા 1 કરોડ પરિવારોની છત પર સોલર સિસ્ટમ સ્થાપિત કરીને નાણાકીય વર્ષ 2027 સુધીમાં 30 ગીગાવોટ (GW) વધારાની સોલર ક્ષમતા દેશના પાવર ગ્રીડમાં ઉમેરવાનો છે.
વિશ્વ બેંક તરફથી પણ કરોડો ડોલરની મદદ: વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની પહેલને આવકાર
પીએમ સૂર્ય ઘર યોજનાને માત્ર ADB જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે નાણાકીય સંસ્થાઓ તરફથી મોટો સપોર્ટ મળી રહ્યો છે. વિશ્વ બેંકે પણ ભારતમાં રૂફટોપ સોલર સિસ્ટમના વિસ્તરણ માટે $890 મિલિયન ડોલરના ફાઇનાન્સિંગ પેકેજની જાહેરાત કરેલી છે.
આ વૈશ્વિક પેકેજમાં નીચે મુજબના ભંડોળનો સમાવેશ થાય છે:
-
ઇન્ટરનેશનલ બેંક ફોર રિઝોલ્યુશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (IBRD): $820 મિલિયન ડોલરની લોન.
-
ક્લીન ટેકનોલોજી ફંડ: $60 મિલિયન ડોલરની રાહત દરની (Concessional) લોન.
-
IBRD લિવેબલ પ્લાનેટ ફંડ: $10 મિલિયન ડોલરની ગ્રાન્ટ (અનુદાન).
છેલ્લા 18 મહિનામાં દેશમાં રૂફટોપ સોલર ક્ષેત્રે અભૂતપૂર્વ ઝડપ જોવા મળી છે. ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યો રેકોર્ડ સ્તરે ઘરો પર સોલર પેનલ્સ લગાવીને આ ઝુંબેશમાં દેશમાં મોખરે રહ્યા છે.
સબપ્રોગ્રામ 1 ની સફળતા પર રચાયો સબપ્રોગ્રામ 2 નો પાયો
આ નવું ફંડિંગ નવેમ્બર 2025 માં મંજૂર કરાયેલા સબપ્રોગ્રામ 1 ના પાયા પર નિર્મિત છે. પ્રથમ તબક્કામાં નીતિગત સુધારા, ડિજિટલ પોર્ટલની સ્થાપના, ગ્રીડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નાણાકીય મોડ્યુલ તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા જેથી મોટા પાયે સોલર પેનલ લગાવી શકાય.
નવા ‘સબપ્રોગ્રામ 2’ હેઠળ ગ્રાહકોને વધુ સબસિડી/ઇન્સેન્ટિવ, સરળ લોન સુવિધાઓ, વીજ વિતરણ કંપનીઓ (Discoms) ની સક્રિય ભાગીદારી અને ડિજિટલ મોનિટરિંગને વેગ આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, સ્થાનિક સ્તરે સોલર પેનલનું ઉત્પાદન (Domestic Manufacturing), એનર્જી સ્ટોરેજ સોલ્યુશન્સ, જૂની સોલર પેનલ્સનું રિસાયક્લિંગ અને બેટરી ટેકનોલોજીને પણ મોટો પ્રોત્સાહન મળશે.
આ સહાયથી ભારતમાં 30 ગીગાવોટ ક્ષમતાના લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવામાં મદદ મળશે, જેનાથી વાર્ષિક 2.88 કરોડ ટન (28.8 મિલિયન ટન) કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થશે, જે પર્યાવરણની સુરક્ષા માટે ખૂબ મોટું ડગલું છે.
પ્રાથમિક ખર્ચ ઘટશે, સામાન્ય નાગરિકો માટે સોલર અપનાવવું બનશે આસાન
ઘણા પરિવારો માટે સોલર પેનલ લગાવવા પાછળ થતો પ્રાથમિક ખર્ચ (Upfront Cost) મોટો અવરોધ હોય છે. ADB ની આ યોજના હેઠળ ઓછામાં ઓછા 35 લાખ (3.5 મિલિયન) ઘરો માટે પ્રારંભિક ખર્ચ ઘટાડવામાં આવશે. ડિજિટલ એપ્લિકેશન સિસ્ટમ, સરળ ટ્રેકિંગ અને પ્રાઇવેટ સેક્ટરના સહયોગથી નાગરિકો સરળતાથી આ યોજનાનો લાભ લઈ શકશે.
ભારત માટે ADB ના કન્ટ્રી ડિરેક્ટર મિયો ઓકા (Mio Oka) એ આ જોગવાઈ અંગે ખુશી વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે:
“આ કાર્યક્રમ ભારતને ખૂબ મોટા પાયે રૂફટોપ સોલર ક્ષમતા વિસ્તારવામાં મદદ કરશે અને લાખો પરિવારો માટે અક્ષય ઊર્જાને વધુ સસ્તી અને સુલભ બનાવશે. આ પહેલ ઊર્જાના ભાવમાં થતા ઉતાર-ચઢાવથી ગ્રાહકોને રક્ષણ આપશે, ગ્રીન જોબ્સ (હરિત રોજગાર) ઊભી કરશે, મહિલાઓ માટે નવી આજીવિકાના દ્વાર ખોલશે અને ભારતના સ્થાનિક ક્લીન એનર્જી સપ્લાય ચેઇનને વધુ મજબૂત બનાવશે.”
એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક અને વર્લ્ડ બેંક જેવા વૈશ્વિક સંગઠનો તરફથી મળી રહેલું આ જંગી ફંડિંગ એ વાતની સાબિતી છે કે ભારત વિશ્વસ્તરે ક્લીન એનર્જી ટ્રાન્ઝિશનમાં નેતૃત્વ કરી રહ્યું છે. ‘પીએમ સૂર્ય ઘર: મફત બીજલી યોજના’ દ્વારા આગામી દિવસોમાં દેશના કરોડો નાગરિકોનું વીજ બિલ શૂન્ય થશે અને ભારત પર્યાવરણ રક્ષણ ક્ષેત્રે એક નવો ઇતિહાસ રચશે.
