અદાણી ગ્રુપ અને કચ્છ યુનિવર્સિટીની મોટી પહેલ! શરૂ કર્યું ‘ગ્રીન એનર્જી સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ’, રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતે કર્યું ઉદ્ઘાટન
નવીનીકરણીય ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં કારકિર્દી બનાવવા યુવાનોને મળશે નવી તક, સોલારથી લઈને બેટરી સ્ટોરેજ અને સ્માર્ટ ગ્રીડ સુધીની ટેક્નોલોજી શીખવાશે
ગુજરાતના કચ્છમાં હવે માત્ર મોટા પાયે નવીનીકરણીય ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ જ નહીં, પરંતુ આ ક્ષેત્ર માટે જરૂરી કુશળ માનવબળ તૈયાર કરવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. ભુજ સ્થિત કચ્છ યુનિવર્સિટી ખાતે ગ્રીન એનર્જી માટે નવા સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. આ કેન્દ્રનો મુખ્ય હેતુ વિદ્યાર્થીઓને નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષેત્રની આધુનિક ટેક્નોલોજી સાથે જોડવાનું અને તેમને ઉદ્યોગની જરૂરિયાત મુજબનું કૌશલ્ય આપવાનું છે.
અદાણી સ્કિલ્સ એન્ડ એજ્યુકેશન અને કચ્છ યુનિવર્સિટીના સહયોગથી શરૂ કરવામાં આવેલા આ કેન્દ્રનું ઉદ્ઘાટન ગુજરાતના રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રત દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ સેન્ટર દર વર્ષે 10 હજારથી વધુ વિદ્યાર્થીઓને વિવિધ વિશેષ તાલીમ કાર્યક્રમો સાથે જોડશે.
ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રમાં વધતી તકોને ધ્યાનમાં રાખીને પહેલ
ભારત હાલમાં પરંપરાગત ઊર્જા સ્ત્રોતો પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને સૌર, પવન અને અન્ય સ્વચ્છ ઊર્જા સ્ત્રોત તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. નવીનીકરણીય ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સનો વિસ્તાર થઈ રહ્યો છે ત્યારે માત્ર પ્લાન્ટ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવું પૂરતું નથી. તેને ચલાવવા, જાળવવા અને નવી ટેક્નોલોજી વિકસાવવા માટે પ્રશિક્ષિત લોકોની પણ મોટી જરૂર પડે છે.
કચ્છમાં ખાસ કરીને આ જરૂરિયાત વધારે જોવા મળી રહી છે. અદાણી ગ્રુપના જણાવ્યા અનુસાર, કચ્છમાં તેની ગ્રીન એનર્જી સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓને કારણે છેલ્લા બે વર્ષમાં 21 હજારથી વધુ પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી થઈ છે. આથી સોલાર, વિન્ડ, એનર્જી સ્ટોરેજ અને અન્ય ટેક્નિકલ ક્ષેત્રોમાં તાલીમ મેળવેલા યુવાનોની માંગ વધી રહી છે.
આ જ જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને કચ્છ યુનિવર્સિટીમાં શરૂ થયેલું સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
વિદ્યાર્થીઓને કઈ ટેક્નોલોજીની તાલીમ મળશે?
આ કેન્દ્રમાં ગ્રીન એનર્જી સાથે જોડાયેલા અનેક મહત્વના વિષયોને અભ્યાસક્રમમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. વિદ્યાર્થીઓને સોલાર ફોટોવોલ્ટેઇક ટેક્નોલોજી, વિન્ડ એનર્જી સિસ્ટમ, હાઇબ્રિડ રિન્યુએબલ એનર્જી સિસ્ટમ અને બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ જેવી ટેક્નોલોજી વિશે પ્રેક્ટિકલ જ્ઞાન આપવામાં આવશે.
આ ઉપરાંત ડિજિટલ અને ઔદ્યોગિક ઓટોમેશન પર પણ ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવશે. એટલે કે વિદ્યાર્થીઓને માત્ર પુસ્તક આધારિત જ્ઞાન નહીં, પરંતુ વાસ્તવિક ઉદ્યોગોમાં ઉપયોગમાં આવતી ટેક્નોલોજી સમજવાની તક મળશે.
કેન્દ્રના અભ્યાસક્રમમાં માઇક્રોગ્રિડ, સ્માર્ટ ગ્રીડ, એસસીએડીએ સિસ્ટમ અને આઈઓટી આધારિત એનર્જી ડેટા સિસ્ટમ જેવા વિષયોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ ટેક્નોલોજીઓ ભવિષ્યના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં વધુ મહત્વની બનવાની શક્યતા છે.
માત્ર ભણતર નહીં, પ્રેક્ટિકલ અનુભવ પર પણ ભાર
આ સેન્ટરની ખાસિયત એ છે કે અહીં શિક્ષણને માત્ર વર્ગખંડ સુધી સીમિત રાખવામાં નહીં આવે. વિદ્યાર્થીઓ માટે અભ્યાસ સાથે સિમ્યુલેશન આધારિત તાલીમ અને પ્રેક્ટિકલ અનુભવની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે.
આ માટે ‘શીખો, પ્રેક્ટિસ કરો, અનુભવ મેળવો, પ્રમાણપત્ર મેળવો અને કારકિર્દી બનાવો’ જેવા તબક્કાવાર અભિગમ પર ભાર મૂકવામાં આવશે. આ પ્રકારની પદ્ધતિથી વિદ્યાર્થીઓને ટેક્નિકલ વિષય સમજવાની સાથે તેને વાસ્તવિક પરિસ્થિતિમાં કેવી રીતે ઉપયોગમાં લેવાય છે તે સમજવામાં મદદ મળી શકે છે.
ગ્રીન એનર્જી પ્લાન્ટમાં સાધનોનું સંચાલન, વીજ ઉત્પાદનનું મોનિટરિંગ, ઊર્જા સંગ્રહ, ડિજિટલ નિયંત્રણ અને સ્માર્ટ ગ્રીડ જેવી કામગીરી માટે જે પ્રકારના કૌશલ્યની જરૂર પડે છે, તે દિશામાં વિદ્યાર્થીઓને તૈયાર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
કચ્છ બન્યું ગ્રીન એનર્જીનું મોટું કેન્દ્ર
કચ્છ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશના મહત્વના નવીનીકરણીય ઊર્જા કેન્દ્રોમાં સ્થાન બનાવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને ખાવડા વિસ્તારમાં મોટા પાયે રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે.
અદાણી ગ્રુપ ખાવડા વિસ્તારમાં 538 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં 30 ગીગાવોટ ક્ષમતાનો રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક વિકસાવી રહ્યું છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર આ વિસ્તારનું કદ પેરિસ શહેર કરતાં લગભગ પાંચ ગણું છે. આટલા મોટા પ્રોજેક્ટ માટે સોલાર, વિન્ડ, બેટરી સ્ટોરેજ, ડિજિટલ ટેક્નોલોજી અને ઓપરેશન-મેઇન્ટેનન્સ સહિત અનેક ક્ષેત્રોમાં કુશળ લોકોની જરૂરિયાત રહેવાની છે.
આ પરિસ્થિતિમાં કચ્છ યુનિવર્સિટીનું નવું કેન્દ્ર સ્થાનિક યુવાનો માટે ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. કારણ કે ભવિષ્યમાં ઊભી થતી રોજગારીની તકો માટે તેમને પોતાના વિસ્તારની નજીક જ તાલીમ મળી શકે છે.
ભારતના 500 ગીગાવોટના લક્ષ્ય સાથે જોડાયેલી પહેલ
ભારતે વર્ષ 2030 સુધીમાં 500 ગીગાવોટની બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ આધારિત ઊર્જા ક્ષમતા હાંસલ કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. આ લક્ષ્યને કારણે દેશભરમાં સૌર અને પવન ઊર્જા સહિતના પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ વધી રહ્યું છે.
પરંતુ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં પરિવર્તન માત્ર મોટા પ્રોજેક્ટ્સ ઊભા કરવાથી શક્ય નથી. તેના માટે એન્જિનિયર, ટેક્નિશિયન, ઓપરેટર, ડેટા નિષ્ણાત અને અન્ય ટેક્નિકલ કર્મચારીઓની પણ જરૂર પડશે. તેથી શિક્ષણ સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગ વચ્ચેનું જોડાણ મહત્વનું બની જાય છે.
કચ્છ યુનિવર્સિટી અને અદાણી સ્કિલ્સ એન્ડ એજ્યુકેશન વચ્ચેની આ પહેલને આ જ દિશામાં એક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
સંશોધન અને સ્ટાર્ટઅપ માટે પણ મળશે તક
આ સેન્ટરનો ઉદ્દેશ માત્ર વિદ્યાર્થીઓને નોકરી માટે તૈયાર કરવાનો નથી. ગ્રીન એનર્જીના ક્ષેત્રમાં પ્રયોગાત્મક સંશોધન અને ઉદ્યોગસાહસિકતાને પણ પ્રોત્સાહન આપવાની યોજના છે.
આના કારણે વિદ્યાર્થીઓને નવી ઊર્જા ટેક્નોલોજી, ઊર્જા સંગ્રહ, સ્માર્ટ ગ્રીડ અને ડિજિટલ સિસ્ટમ જેવા ક્ષેત્રોમાં નવા વિચારો પર કામ કરવાની તક મળી શકે છે. ભવિષ્યમાં આવા સંશોધનમાંથી નવી સેવાઓ, ટેક્નોલોજી અથવા સ્ટાર્ટઅપ માટેના વિચારો પણ વિકસી શકે છે.
સ્થાનિક યુવાનો માટે કારકિર્દીનો નવો રસ્તો
કચ્છમાં મોટા ઔદ્યોગિક અને ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ વધતા જાય છે ત્યારે સ્થાનિક યુવાનો માટે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આ વિકાસમાં તેમની સીધી ભાગીદારી કેવી રીતે વધે. માત્ર બહારથી કુશળ કર્મચારીઓ લાવવાને બદલે સ્થાનિક યુવાનોને જ જરૂરી તાલીમ આપવામાં આવે તો તેનો લાભ વિસ્તારની અર્થવ્યવસ્થાને પણ મળી શકે છે.
નવું સેન્ટર આ દિશામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. વિદ્યાર્થીઓને ઉદ્યોગની જરૂરિયાત મુજબનું જ્ઞાન, પ્રેક્ટિકલ અનુભવ અને પ્રમાણિત તાલીમ મળશે તો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેમની રોજગારક્ષમતા વધવાની શક્યતા છે.
અદાણી ગ્રુપના ડિરેક્ટર કરણ અદાણીએ પણ ગ્રીન એનર્જીના વિકાસ સાથે યુવાનોમાં રોકાણને મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યું છે. જ્યારે અદાણી સ્કિલ્સ એન્ડ એજ્યુકેશનના સીઈઓ રોબિન ભૌમિકે ઉદ્યોગમાં વધી રહેલી કુશળ કર્મચારીઓની જરૂરિયાત અને શિક્ષણ-રોજગાર વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
કચ્છના વિકાસ સાથે યુવાનોની નવી દિશા
કચ્છમાં ઊભા થઈ રહેલા રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ આગામી વર્ષોમાં આ વિસ્તારની અર્થવ્યવસ્થા અને રોજગારીના માળખામાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. આવા સમયે કચ્છ યુનિવર્સિટી ખાતે ગ્રીન એનર્જીનું સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ શરૂ થવું માત્ર એક શૈક્ષણિક પહેલ નથી, પરંતુ સ્થાનિક યુવાનોને બદલાતા ઊર્જા ક્ષેત્ર સાથે જોડવાનો પ્રયાસ પણ છે.
સૌર ઊર્જાથી લઈને પવન ઊર્જા, બેટરી સ્ટોરેજથી લઈને સ્માર્ટ ગ્રીડ અને ઔદ્યોગિક ઓટોમેશન સુધીની તાલીમ અહીં આપવામાં આવશે. જો આ તાલીમને ઉદ્યોગની વાસ્તવિક જરૂરિયાતો સાથે સતત જોડવામાં આવે અને વિદ્યાર્થીઓને પૂરતો પ્રેક્ટિકલ અનુભવ મળે, તો કચ્છના યુવાનો માટે ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રમાં નવી કારકિર્દીના દરવાજા ખૂલી શકે છે.
આ રીતે એક તરફ કચ્છ દેશના મોટા ગ્રીન એનર્જી હબ તરીકે પોતાની ઓળખ મજબૂત કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ સ્થાનિક યુવાનોને પણ આ પરિવર્તનનો હિસ્સો બનાવવાની તૈયારી શરૂ થઈ ગઈ છે.
