વીજળીકરણ એટલે શું? શા માટે ભારતનું ભવિષ્ય હવે આ એક શબ્દ પર ટકેલું છે?
આજના ઝડપથી બદલાતા વિશ્વમાં, ભારત એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં તેની વધતી જતી જરૂરિયાતો અને પર્યાવરણીય જવાબદારીઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ સૌથી મોટો પડકાર છે. તાજેતરમાં લંડનમાં આયોજિત ‘અદાણી ગ્રીન એનર્જી ડાયલોગ’ દરમિયાન, અદાણી ગ્રીન એનર્જીના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર સાગર અદાણીએ ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે એક સ્પષ્ટ રોડમેપ રજૂ કર્યો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે આગામી બે દાયકામાં ભારતને તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો સંતોષવા માટે ૨,૦૦૦ ગીગાવોટ (GW) નવી વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા ઉમેરવાની જરૂર છે.
શા માટે ‘વીજળીકરણ’ (Electrification) જ એકમાત્ર વિકલ્પ છે?
સાગર અદાણીના મતે, ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાનો સૌથી સીધો અને અસરકારક રસ્તો ‘ઇલેક્ટ્રિફિકેશન’ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે ભારત હજુ પણ ઘણી ખરી ઉર્જા માટે આયાતી ઇંધણ (જેમ કે ક્રૂડ ઓઈલ અને કોલસો) પર નિર્ભર છે. આ નિર્ભરતાને ઘટાડવા માટે આપણે એવા ઉર્જા સ્ત્રોતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે જે આપણા દેશની અંદર જ ઉપલબ્ધ હોય.
૨૦૨૪ના આંકડા જોઈએ તો, ભારતે કુલ ૧૦,૦૦૦ ટેરાવોટ-કલાક ઉર્જાનો વપરાશ કર્યો હતો, જ્યારે ચીનનો આંકડો ૩૨,૮૧૦ ટેરાવોટ-કલાક હતો. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે જેમ જેમ ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અને લોકોની આવક વધશે, તેમ તેમ વીજળીની માંગમાં ધરખમ વધારો થશે. આ વધતી માંગને પહોંચી વળવા માટે આપણે ‘બધું જ વીજળી પર આધારિત’ (Electrify Everything) બનાવવાની જરૂર છે.
એક વ્યવહારુ અભિગમ: માત્ર સૌર કે પવન ઉર્જા જ કાફી નથી
ઘણીવાર એવું માનવામાં આવે છે કે માત્ર રિન્યુએબલ એનર્જી (સૌર અને પવન) થી જ દેશ ચાલી શકે છે. પરંતુ સાગર અદાણીએ એક અત્યંત મહત્વની અને વાસ્તવિક વાત કરી: “સ્થિર અને વિશ્વાસપાત્ર બેઝલોડ પાવર વગર ગણિત કામ કરતું નથી.”
તેમણે સૂચવ્યું કે ભારતે એક સંતુલિત મિશ્રણ અપનાવવું જોઈએ, જેમાં:
-
રિન્યુએબલ એનર્જી: સૌર અને પવન ઉર્જા.
-
હાઇડ્રો અને ન્યુક્લિયર: જે સતત પાવર આપી શકે.
-
કાર્યક્ષમ થર્મલ પાવર: જ્યાં સુધી આપણે સંપૂર્ણપણે ગ્રીન નથી થતા ત્યાં સુધી અત્યાધુનિક અને ઓછા પ્રદૂષણ વાળા થર્મલ પ્લાન્ટ્સ જરૂરી છે.
આ ત્રિપુટીને સાચવવા માટે આપણે ‘બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ’ (BESS) અને ‘પમ્પડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સ’ (PSPs) માં પણ રોકાણ કરવું પડશે, જેથી ચોવીસે કલાક વીજળીની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરી શકાય.
સરકારના સુધારાઓ અને અદાણી જૂથની પ્રતિબદ્ધતા
છેલ્લા એક દાયકામાં સરકારે જે નીતિગત સુધારાઓ, ટ્રાન્સમિશન નેટવર્કમાં સુધારા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં જે રોકાણ કર્યું છે, તેણે ભારતમાં ક્લીન એનર્જીના રોકાણ માટે એક આદર્શ વાતાવરણ પૂરું પાડ્યું છે.
અદાણી જૂથ આ દિશામાં મોટું પગલું ભરી રહ્યું છે. તેમના અધ્યક્ષ ગૌતમ અદાણીએ ઉર્જા સંક્રમણ (Energy Transition) માટે ૧૦૦ અબજ ડોલરથી વધુનું રોકાણ કરવાની પ્રતિબદ્ધતા જાહેર કરી છે, જે ખાનગી ક્ષેત્ર દ્વારા કરવામાં આવેલ વિશ્વના સૌથી મોટા રોકાણોમાંનું એક છે.
-
૨૦૩૦ સુધીમાં ૫૦ GW રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા.
-
૨૦૩૫ સુધીમાં ૧૦ GW ન્યુક્લિયર પાવર પોર્ટફોલિયો.
-
ગુજરાતના ખાવડામાં વિશ્વનો સૌથી મોટો રિન્યુએબલ એનર્જી પ્લાન્ટ, જ્યાં ગ્રીન એનર્જીને લાર્જ-સ્કેલ સ્ટોરેજ સાથે જોડવામાં આવી રહી છે.
સહિયારી જવાબદારી
સાગર અદાણીએ અંતમાં એક ખૂબ જ મર્મની વાત કહી કે આ પડકાર કોઈપણ એક બિઝનેસ ગ્રુપ કે સરકાર દ્વારા એકલા હાથે જીતી શકાય તેમ નથી. ઉર્જા સુરક્ષા, પોષણક્ષમતા (Affordability) અને ટકાઉપણું (Sustainability) એ ત્રણેય પાસાઓને સાધવા માટે સરકારો, ઉદ્યોગ જગત અને નાણાકીય સંસ્થાઓએ સાથે મળીને કામ કરવું પડશે.
આ પ્રવાસ માત્ર આંકડાઓનો નથી, પરંતુ ભારતના દરેક નાગરિકના જીવનમાં ઉર્જા દ્વારા સુખ-સમૃદ્ધિ લાવવાનો છે. ભારતની આ વિકાસગાથામાં આગામી બે દાયકા ખૂબ નિર્ણાયક સાબિત થશે, જ્યાં આપણે પરંપરાગત ઇંધણની શૃંખલા તોડીને એક સ્વનિર્ભર, ગ્રીન અને આધુનિક ભારતનું નિર્માણ કરી શકીશું.
