વીજ બિલિંગ વિવાદમાં RERC નો મોટો નિર્ણય! PGCIL અને JVVNL ના જંગમાં હવે CGRF કરશે આખરી ફેંસલો.
રાજસ્થાન વીજ નિયમન પંચ (Rajasthan Electricity Regulatory Commission – RERC) એ રાજ્યના વીજ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ચર્ચિત કાનૂની વિવાદમાં પોતાનો આખરી નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. ૧૨ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ જારી કરવામાં આવેલા આ સત્તાવાર આદેશમાં પંચે પાવર ગ્રીડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (PGCIL) દ્વારા જયપુર વિદ્યુત વિતરણ નિગમ લિમિટેડ (JVVNL) સામે દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીનો નિકાલ કર્યો છે.
આ સમગ્ર વિવાદ જયપુરના બાસી (Bassi) ખાતે આવેલા 400/220 kV ના વિશાળ સબસ્ટેશન પર વપરાતી વીજળી અને તેના માટે JVVNL દ્વારા કરવામાં આવેલા નાણાકીય ડિમાન્ડ બિલિંગ સાથે જોડાયેલો છે. RERC એ બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ મુદ્દો ગ્રાહક બિલિંગ અને વસૂલાતને લગતો હોવાથી, કાયદાકીય રીતે તેનું નિવારણ પંચ સમક્ષ નહીં પરંતુ ગ્રાહક ફરિયાદ નિવારણ ફોરમ (CGRF) માં જ થઈ શકે છે.
વિવાદનું મૂળ કારણ: ટર્શરી ટેપિંગ અને ઑક્સિલરી પાવરની વપરાશ
પાવર ગ્રીડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (PGCIL) એ દેશની અગ્રણી વીજ ટ્રાન્સમિશન કંપની છે. જયપુરના બાસી સ્થિત તેના 400/220 kV સબસ્ટેશન પર ઇન્ટરકનેક્ટિંગ ટ્રાન્સફોર્મર્સ (ICTs) ની ટર્શરી વાઇન્ડિંગ (Tertiary Winding) ના ટેપિંગ દ્વારા ‘ઑક્સિલરી પાવર’ (સબસ્ટેશનની પોતાની કામગીરી ચલાવવા માટે વપરાતી વીજળી) મેળવવામાં આવતી હતી.
આ બાબતે સરકારી ઓડિટ દરમિયાન એક મોટો મુદ્દો ઉપસ્થિત થયો હતો. ઓડિટ રિપોર્ટના આધારે જયપુર ડિસ્કોમ (JVVNL) એ PGCIL ને એક મોટો ડિમાન્ડ નોટિસ ફટકાર્યો હતો, જેમાં વિવિધ વસૂલાત, રાજ્યના વૈધાનિક કરવેરા અને વધારાના ચાર્જીસ ચુકવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
PGCIL એ આ વસૂલાત અને વધારાના ચાર્જીસને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને તેની સામે RERC (રાજસ્થાન વીજ પંચ) માં અરજી કરી હતી. PGCIL એ પંચ સમક્ષ માંગ કરી હતી કે:
-
JVVNL દ્વારા માંગવામાં આવેલી તમામ બાકી લેણી રકમો સંપૂર્ણપણે રદ (Waive) કરવામાં આવે.
-
ડિમાન્ડ ચાર્જીસ, વીજળી ડ્યુટી (Electricity Duty), વોટર કન્ઝર્વેશન સેસ (જળ સંરક્ષણ ઉપકર), અર્બન સેસ (શહેરી ઉપકર) અને ફ્યુઅલ સરચાર્જની વસૂલાત પર તાત્કાલિક રોક લગાવવામાં આવે.
પાવર ગ્રીડ (PGCIL) ની દલીલો: ગ્રીડ સુરક્ષા અને કાનૂની મર્યાદા
RERC સમક્ષ પોતાની અરજીની સુનાવણી દરમિયાન PGCIL એ મુખ્યત્વે નીચે મુજબના ટેકનિકલ અને કાનૂની મુદ્દાઓ રજૂ કર્યા હતા:
૧. ગ્રીડ સુરક્ષા અને CEA ના નિયમો: PGCIL એ દલીલ કરી હતી કે ICT ની ટર્શરી વાઇન્ડિંગ દ્વારા ઑક્સિલરી પાવર લેવો એ ગ્રીડની સુરક્ષા જાળવવા માટે અને સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) ના કડક નિયમોનું પાલન કરવા માટે અત્યંત જરૂરી છે.
૨. પોતાના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ઉપયોગ: ટ્રાન્સમિશન કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે આ વીજળી PGCIL ના પોતાના સબસ્ટેશન અને પોતાની જ આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ દ્વારા દોરવામાં આવે છે. તેમાં JVVNL ના વિતરણ નેટવર્ક (Distribution Network) નો કોઈ ઉપયોગ થતો નથી. આથી, માત્ર વપરાયેલી વાસ્તવિક વીજળી (Actual Energy Consumed) નો જ ચાર્જ વસૂલવો જોઈએ, વધારાના ડિમાન્ડ ચાર્જીસ લાદી શકાય નહીં.
૩. સમય મર્યાદા (Limitation Period): PGCIL એ ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ, ૨૦૦૩ ની કલમ ૫૬(૨) નો આધાર લેતા કહ્યું હતું કે જૂની બાકી નીકળતી રકમની વસૂલાત માટે બે વર્ષની કાનૂની સમય મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવેલી છે. આ મર્યાદા પૂરી થઈ ગયા પછી જૂની બિલિંગ રકમ વસૂલી શકાય નહીં.
જયપુર ડિસ્કોમ (JVVNL) નો વિરોધ અને પ્રાથમિક વાંધો
JVVNL એ PGCIL ની તમામ દલીલોનો મજબૂત વિરોધ કર્યો હતો અને પંચ સમક્ષ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે:
-
રિટેલ સપ્લાયની વ્યાખ્યા: ટર્શરી ટેપિંગ દ્વારા સબસ્ટેશન માટે મેળવવામાં આવતી વીજળી એ ‘રિટેલ ઇલેક્ટ્રિસિટી સપ્લાય’ (છૂટક વીજ પુરવઠો) ગણાય છે. આથી, રાજ્ય સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા વીજ ટેરિફ અને તમામ વૈધાનિક વેરા (Statutory Charges) તેને સમાનરૂપે લાગુ પડે છે.
-
ભીવાડી યુનિટનું ઉદાહરણ: JVVNL એ ધ્યાન દોર્યું હતું કે PGCIL નું જ ભીવાડી (Bhiવાડી) સ્થિત અન્ય યુનિટ આવા જ પ્રકારના તમામ નિયમિત ચાર્જીસ અને વીજળી ડ્યુટી ચુકવી રહ્યું છે. તેથી બાસી સબસ્ટેશન માટે અલગ નિયમ હોઈ શકે નહીં.
-
અરજીની ગ્રાહ્યતા (Maintainability): JVVNL એ સુનાવણી દરમિયાન એક મહત્વપૂર્ણ પ્રાથમિક વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. ડિસ્કોમનું કહેવું હતું કે આ વિવાદ મૂળભૂત રીતે ગ્રાહક અને વીજ કંપની વચ્ચેના બિલિંગનો છે. કાયદા મુજબ આવા વિવાદો પંચ સમક્ષ સીધા લાવવાને બદલે પહેલા ગ્રાહક ફરિયાદ નિવારણ ફોરમ (CGRF) માં જવા જોઈએ અને જો ત્યાં ઉકેલ ન આવે તો વીજ લોકપાલ (Electricity Ombudsman) પાસે જવા જોઈએ.
RERC ની આ બેન્ચ અને મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો
આ વિવાદની સુનાવણી RERC ના ચેરમેન ડૉ. રાજેશ શર્મા તેમજ સભ્યો હેમંત કુમાર જૈન અને વિજય પાલ સિંહ ની બનેલી બેન્ચ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. પંચે બંને પક્ષોની દલીલો અને દસ્તાવેજોનું ઊંડાણપૂર્વક પૃથ્થકરણ કર્યા પછી નીચે મુજબના નિર્ણાયક અવલોકનો કર્યા હતા:
૧. રિટેલ સપ્લાય તરીકે સ્વીકૃતિ: પંચે સ્પષ્ટપણે સ્વીકાર્યું કે ટ્રાન્સફોર્મર (ICT) ની ટર્શરી વાઇન્ડિંગ દ્વારા મેળવવામાં આવતી વીજળી એ રિટેલ સપ્લાયના દાયરામાં જ આવે છે. આથી તેને ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ, રાજ્યના ટેરિફ ઓર્ડર્સ અને સંબંધિત વિનિયમો પૂર્ણપણે લાગુ પડે છે.
૨. CERC ના આદેશો અંગે સ્પષ્ટતા: પંચે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (CERC) દ્વારા અગાઉ જારી કરાયેલા કોઈ પણ આદેશો PGCIL ને રાજ્ય કક્ષાના ટેરિફ, વીજળી ડ્યુટી કે અન્ય વૈધાનિક ઉપકરો (Cesses) માંથી કોઈ મુક્તિ કે છૂટછાટ આપતા નથી.
૩. સાચું વૈધાનિક પ્લેટફોર્મ: RERC એ તારણ કાઢ્યું હતું કે આ વિવાદ મુખ્યત્વે ગ્રાહક બિલિંગ અને રકમની વસૂલાતને લગતો છે. વીજ અધિનિયમ, ૨૦૦૩ ની કલમ ૪૨(૫) અને ૪૨(૬) હેઠળ આવા કિસ્સાઓ માટે યોગ્ય કાનૂની મંચ બનાવવામાં આવેલું છે.
પંચનો આખરી નિર્ણય: CGRF માં જવાનો નિર્દેશ
તમામ પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, રાજસ્થાન વીજ નિયમન પંચે PGCIL ની અરજીનો સીધો ઉકેલ લાવવાને બદલે તેને યોગ્ય મંચ પર મોકલવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
પંચે PGCIL ની અરજીનો આખરી નિકાલ કરતા ટ્રાન્સમિશન કંપનીને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેમણે પોતાની બિલિંગ સંબંધિત ફરિયાદો અને રાહત માટે RERC રેગ્યુલેશન્સ, ૨૦૨૧ ના નિયમો અનુસાર ગ્રાહક ફરિયાદ નિવારણ ફોરમ (CGRF) નો સંપર્ક કરવો.
