રાજસ્થાનનો મેગા પાવર પ્લાન, ₹2.72 લાખ કરોડના રોકાણથી બદલાશે રાજ્યની ત
ભારતના નકશા પર જે રાજ્ય ક્યારેક માત્ર તેના ઐતિહાસિક કિલ્લાઓ, મહેલો અને તપતા રણ માટે જાણીતું હતું, આજે તે જ રાજસ્થાન એક નવા અવતારમાં સામે આવી રહ્યું છે. રાજસ્થાન હવે માત્ર ‘પર્યટકોનું સ્વર્ગ’ જ નહીં, પરંતુ ‘ભારતનું ગ્રીન એનર્જી હબ’ બનવાના માર્ગે અગ્રેસર છે. જ્યારે આપણે ‘ગ્રીન એનર્જી’ની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે રાજસ્થાનનું વિશાળ અને સીમાહીન રણ આપણી સામે એક વરદાન બનીને આવે છે.
૨.૭૨ લાખ કરોડનું મેગા વિઝન
તાજેતરના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, રાજસ્થાનમાં અત્યારે ૨.૭૨ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુની કિંમતના ૮૧ મેગા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પર યુદ્ધના ધોરણે કામ ચાલી રહ્યું છે. આ કોઈ નાની રકમ નથી; આ એક એવું રોકાણ છે જે માત્ર વીજળીની અછતને દૂર નહીં કરે, પરંતુ રાજસ્થાનની સમગ્ર આર્થિક વ્યવસ્થાને નવી ગતિ આપશે.
સૌર ઉર્જા, પવન ઉર્જા અને પરમાણુ ઉર્જા—આ ત્રણેયનો ત્રિવેણી સંગમ રાજસ્થાનને દેશનું ‘પાવરહાઉસ’ બનાવવા માટે તૈયાર છે. સરકારનું સ્પષ્ટ વિઝન છે: ‘ક્લીન એનર્જી, ક્લીન રાજસ્થાન’.
જોધપુરનું ભાદલા: જ્યાં સૂર્ય ઉગાડે છે વિકાસ
જો તમે વિશ્વના સૌથી મોટા સોલર પાર્કોની યાદી જુઓ, તો જોધપુરનું ‘ભાદલા સોલર પાર્ક’ અગ્રણી સ્થાને જોવા મળશે. ૨,૨૦૦ મેગાવોટથી વધુની ક્ષમતા ધરાવતું આ પાર્ક માત્ર એક વીજ ઉત્પાદન કેન્દ્ર નથી, પરંતુ આ એ વાતનો પુરાવો છે કે ભારત પાસે તે ટેકનોલોજી અને સાહસ છે જેનાથી તે જળવાયુ પરિવર્તનના પડકારનો સામનો કરી શકે છે.
અહીંથી જ એ બદલાવની શરૂઆત થાય છે, જેણે ફલોદી જેવા વિસ્તારોની તસવીર બદલી નાખી છે. એનટીપીસી ગ્રીન એનર્જીએ ફલોદીમાં ૩૦૦ મેગાવોટની જે વધારાની સૌર ક્ષમતા શરૂ કરી છે, તે સ્થાનિક યુવાનો માટે રોજગારની હજારો તકો લઈને આવી છે. આજે ફલોદીનો ખેડૂત, જેની પાસે ક્યારેક ઉજ્જડ જમીન હતી, તે આજે સોલર પેનલના માધ્યમથી ‘ઉર્જાનો ઉત્પાદક’ બની ગયો છે.
શું ગ્રીન એનર્જી જ ભવિષ્ય છે?
અવારનવાર લોકો મને પૂછે છે કે શું પરમાણુ ઉર્જા અને સૌર ઉર્જાનું મિશ્રણ સુરક્ષિત છે? તેનો જવાબ એ છે કે રાજસ્થાનમાં પરમાણુ ઉર્જાના પ્રોજેક્ટ્સને આધુનિક ટેકનોલોજી અને કડક સુરક્ષા માપદંડો સાથે જોડવામાં આવી રહ્યા છે. સૌર અને પવન ઉર્જા સાથે પરમાણુ ઉર્જાનો તાલમેલ એટલા માટે જરૂરી છે કારણ કે તે ‘બેસલોડ પાવર’ પ્રદાન કરે છે, જે રાત્રિના સમયે અથવા ઓછો તડકો હોય તેવા દિવસોમાં વીજળીનો પુરવઠો જાળવી રાખવા માટે અનિવાર્ય છે.
રોજગાર અને વિકાસનો નવો દોર
રાજસ્થાનની આ ઉર્જા ક્રાંતિનું સૌથી મહત્વનું પાસું ‘સ્થાનિક વિકાસ’ છે. જ્યારે કોઈ દૂરના ગામ પાસે કરોડોનો સોલર પ્રોજેક્ટ લાગે છે, ત્યારે ત્યાં રસ્તાઓનું જાળ બિછાય છે, વીજ પુરવઠો સુધરે છે અને નાના-મોટા વ્યવસાયોને નવી ઉર્જા મળે છે.
આ માત્ર વીજળી પેદા કરવાનો ખેલ નથી. આ એ લાખો યુવાનોના સપનાઓને પાંખો આપવાની કોશિશ છે, જેમને હવે પોતાની માતૃભૂમિ છોડીને કામ માટે બીજા શહેરોમાં જવું નહીં પડે. સોલર પાર્કની સાથે સાથે આવતા ટ્રેનિંગ સેન્ટર્સ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સ એક નવું ઇકોસિસ્ટમ બનાવી રહ્યા છે.
પડકાર અને રાહ
નિશ્ચિતપણે, આટલા મોટા પ્રોજેક્ટ્સને જમીન પર ઉતારવા સરળ નથી. જમીન સંપાદન, ગ્રીડ કનેક્ટિવિટી અને પર્યાવરણીય પડકારો દરેક ડગલે ઊભા છે. પરંતુ રાજસ્થાનની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને સરકારની દ્રઢ ઈચ્છાશક્તિ આ અવરોધોને પાર કરવા માટે પૂરતી છે.
આગામી પાંચ વર્ષમાં, રાજસ્થાન માત્ર પોતાની વીજળીની જરૂરિયાતો જ નહીં પૂરી કરે, પરંતુ બીજા રાજ્યોને પણ વીજળી નિકાસ કરશે. આ આત્મનિર્ભરતા માત્ર રાજસ્થાન માટે ગર્વની વાત નહીં હોય, પરંતુ સમગ્ર ભારતના ‘નેટ-ઝીરો’ (Net-Zero) ઉત્સર્જનના લક્ષ્યને હાંસલ કરવામાં એક સીમાચિહ્ન સાબિત થશે.
રાજસ્થાનનો તપતો તડકો જે ક્યારેક પડકાર માનવામાં આવતો હતો, આજે તે જ પ્રદેશની સૌથી મોટી સંપત્તિ બની ગયો છે. ૮૧ મેગા પ્રોજેક્ટ્સ અને સવા બે લાખ કરોડથી વધુનું રોકાણ એ દર્શાવે છે કે રાજસ્થાન હવે અટકવાનું નથી. જો તમે આજે રાજસ્થાનના કોઈ સુદૂર ગામમાં જશો, તો તમને ત્યાં શાંતિની સાથે સાથે વિકાસની એક ગુંજ સંભળાશે—સોલર પેનલથી વીજળી બનવાની ગુંજ.
આવનારો સમય રાજસ્થાનનો છે, અને રાજસ્થાનનું ભવિષ્ય ‘હરિયાળું’ (Green) થવાનું છે.
