ગ્રીન એનર્જી કંપનીઓને મોટો ઝટકો! GERCએ માંગ ઠુકરાવી, જાણો શું છે નવો નિયમ?

ગ્રીન એનર્જી સેક્ટરમાં ખળભળાટ! GERCના આદેશ બાદ ડેવલપર્સ સામે હવે શું વિકલ્પ?

ગુજરાતમાં રિન્યુએબલ એનર્જી (અક્ષય ઊર્જા) ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા ડેવલપર્સ અને ગ્રીન ઓપન એક્સેસ (GEOA) ગ્રાહકો માટે એક મહત્વપૂર્ણ અપડેટ છે. ગુજરાત ઇલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (GERC) એ તાજેતરમાં ઉદ્યોગ જગતની તે માંગને ફગાવી દીધી છે, જેમાં ₹1.50 પ્રતિ યુનિટના હાલના બેન્કિંગ ચાર્જને હટાવીને 8% ‘ઇન-કાઇન્ડ’ (ઊર્જાના સ્વરૂપમાં) એડજસ્ટમેન્ટ લાગુ કરવાની વાત કરવામાં આવી હતી. આયોગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલ પૂરતું ₹1.50 પ્રતિ યુનિટનો વર્તમાન ચાર્જ જ 31 ઓગસ્ટ, 2026 સુધી લાગુ રહેશે.

શું છે સમગ્ર મામલો અને ઉદ્યોગની માંગ?

આ વિષય પર લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલી રહી હતી. ઇન્ડસ ટાવર્સ, ડિસ્ટ્રિબ્યુટેડ સોલર પાવર એસોસિએશન (DiSPA) અને ફેડરેશન ઓફ રિન્યુએબલ એન્ડ કન્ઝ્યુમર્સ ઓફ એનર્જી જેવી ઘણી મોટી સંસ્થાઓએ GERC સમક્ષ પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો. આ સંસ્થાઓનો તર્ક હતો કે અત્યારે જે ₹1.50 પ્રતિ યુનિટનો નાણાકીય (Monetary) બેન્કિંગ ચાર્જ વસૂલવામાં આવે છે, તે વિતરણ લાયસન્સધારકો (Distribution Licensees) દ્વારા ઉઠાવવામાં આવતા વાસ્તવિક સિસ્ટમ ખર્ચને પ્રતિબિંબિત કરતો નથી.

ઉદ્યોગ જગતનું માનવું હતું કે આ વર્તમાન વ્યવસ્થા રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સની આર્થિક વ્યવહારિકતા (Financial Viability) પર નકારાત્મક અસર કરી રહી છે. આ જ કારણે, તેમણે આયોગને ‘ફોરમ ઓફ રેગ્યુલેટર્સ’ (FoR) ની ભલામણો અપનાવવાનો આગ્રહ કર્યો હતો. FoR એ સૂચન કર્યું હતું કે બેન્કિંગ ચાર્જ નાણાકીય સ્વરૂપે લેવાને બદલે ‘ઇન-કાઇન્ડ’ (કુલ જમા ઊર્જાના 8%) લેવો જોઈએ.

GERCનું સ્પષ્ટીકરણ: માંગ કેમ ફગાવી?

GERC એ આ માંગને ફગાવતી વખતે ખૂબ જ તાર્કિક અને કાયદાકીય આધાર આપ્યા. આયોગે સ્પષ્ટ કર્યું કે વર્તમાન પ્રક્રિયા માત્ર બેન્કિંગ ચાર્જની માન્યતાને આગળ વધારવા પૂરતી મર્યાદિત હતી, ન કે કોઈ નવી રૂપરેખા તૈયાર કરવા માટે. GERC એ એમ પણ નોંધ્યું કે આવા સૂચનો અગાઉ પણ આપવામાં આવ્યા છે, અને બેન્કિંગ ચાર્જની પદ્ધતિ પર પહેલેથી જ એક અલગ નિયમનકારી પ્રક્રિયા હેઠળ તપાસ ચાલી રહી છે.

આયોગે વધુમાં જણાવ્યું કે તેણે ‘સિક્સ્થ અમેન્ડમેન્ટ ટુ ધ GEOA રેગ્યુલેશન્સ, 2024’ નો ડ્રાફ્ટ પ્રકાશિત કરી દીધો છે. જેમાં બેન્કિંગ ચાર્જ નક્કી કરવાની કાર્યપદ્ધતિ અંગે જનતા અને સંબંધિત પક્ષો પાસેથી સૂચનો માંગવામાં આવ્યા છે. અંતિમ નિર્ણય અને બેન્કિંગ ચાર્જના દરો જાહેર પરામર્શ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી જ નક્કી કરવામાં આવશે.

‘સેન્ટ્રલ મોડલ’ વિરુદ્ધ ‘સ્ટેટ રેગ્યુલેશન’

ઉદ્યોગ જગતે એવો તર્ક પણ આપ્યો હતો કે ગુજરાતે તાત્કાલિક FoR ના મોડેલ રેગ્યુલેશન્સ સાથે તાલમેલ બેસાડવો જોઈએ. જોકે, GERC એ આ દલીલને પણ ફગાવી દીધી. આયોગનું માનવું છે કે FoR ની ભલામણો માત્ર ‘સલાહકારી’ હોય છે. દરેક રાજ્યના વીજળી નિયમનકારી આયોગને તે કાયદાકીય અધિકાર છે કે તે રાજ્ય-વિશિષ્ટ નેટવર્કની સ્થિતિ, વીજળી ખરીદીનું માળખું અને નીતિગત બાબતોના આધારે બેન્કિંગ ચાર્જ નક્કી કરે. આયોગે સ્પષ્ટ કર્યું કે રાજ્યમાં કોઈ ‘રેગ્યુલેટરી વેક્યૂમ’ (નિયમનકારી શૂન્યાવકાશ) નથી, કારણ કે ગુજરાત પાસે તેના વર્તમાન નિયમો હેઠળ પહેલેથી જ એક માન્ય બેન્કિંગ ચાર્જની વ્યવસ્થા છે.

ઉદ્યોગની ચિંતા અને ‘અંતરિમ વ્યવસ્થા’નો મુદ્દો

પરામર્શ દરમિયાન એક બીજો મહત્વનો મુદ્દો જે વારંવાર ઉઠાવવામાં આવ્યો, તે હતો ‘અંતરિમ વ્યવસ્થા’નો વારંવારનો વિસ્તાર. ઉદ્યોગ જગતના સહભાગીઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી કે ₹1.50 પ્રતિ યુનિટનો ચાર્જ, જેને શરૂઆતમાં એક અસ્થાયી પગલા તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, તેને હવે ત્રણ વર્ષ સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે આ અનિશ્ચિતતાને કારણે રિન્યુએબલ એનર્જી ડેવલપર્સ અને ગ્રીન ઓપન એક્સેસ ગ્રાહકોને લાંબા ગાળાના રોકાણ અંગેના નિર્ણયો લેવામાં ભારે મુશ્કેલી પડી રહી છે.

આના જવાબમાં, GERC એ પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરતા કહ્યું કે વર્તમાન ચાર્જનું ચાલુ રહેવું એ માત્ર એક સંક્રમણકારી (Transitional) પગલું છે, જે ચાલી રહેલા અભ્યાસના પૂર્ણ થવા સુધી છે. આયોગે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે પાંચમો સુધારો ન તો કોઈ નવો બેન્કિંગ ચાર્જ લાવી રહ્યો છે અને ન તો વર્તમાન દર કે કાર્યપદ્ધતિમાં કોઈ ફેરફાર કરી રહ્યો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર 31 ઓગસ્ટ, 2026 સુધી અથવા તેનાથી પહેલા નવી રૂપરેખા ન આવે ત્યાં સુધી કોઈપણ પ્રકારના નિયમનકારી શૂન્યાવકાશને રોકવાનો છે.

આગળનો માર્ગ

આ નિર્ણય સ્પષ્ટ કરે છે કે ગુજરાત સરકાર અને GERC રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્ર માટે એક સંતુલિત અને સ્થિર નીતિ બનાવવા માટે ગંભીર છે. જોકે ઉદ્યોગ જગત ઈચ્છતું હતું કે તેઓ સીધા FoR મોડલ પર શિફ્ટ થઈ જાય, પરંતુ નિયમનકારનું ધ્યાન એવી કાર્યપદ્ધતિ તૈયાર કરવા પર છે જે રાજ્યની વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિઓને અનુકૂળ હોય. આગામી થોડા મહિનાઓમાં જ્યારે છઠ્ઠા સુધારાની પરામર્શ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થશે, ત્યારે સંભવ છે કે બેન્કિંગ ચાર્જનું એક નવું અને સ્થાયી સ્વરૂપ સામે આવે જે ડેવલપર્સ અને ગ્રાહકો બંને માટે વધુ ન્યાયપૂર્ણ હોય. હાલ પૂરતું, ઉદ્યોગે 31 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીની સમયમર્યાદા સાથે પોતાની વ્યૂહરચનાઓને અનુકૂલિત કરવી પડશે.