પાકની સાથે પવનથી કમાણી! ખેતીના જમીન ઉપયોગ બદલ્યા વગર ડબલ ઇનકમ મેળવતા ખેડૂતો

ખેતી સાથે પવન ઊર્જાની જુગલબંધી: ઓરેગોનના ઘઉં પકવતા ખેડૂત પરિવારે ૧૩ પવનચક્કીઓ દ્વારા વાર્ષિક $૧૦૦,૦૦૦ ની ડબલ ઇનકમ ઊભી કરી; સુરક્ષા સામે પણ ઉઠ્યા સવાલો

અમેરિકાના ઓરેગોન રાજ્યના શેરમન કાઉન્ટી વિસ્તારમાં આવેલા સૂકા અને ઢાળવાળા ટેકરીઓ પર એક નવીન આર્થિક ક્રાંતિ જોવા મળી રહી છે. અહીં પરંપરાગત ઘઉંની ખેતી કરતા ખેડૂતો હવે માત્ર પાક પર નિર્ભર રહેવાને બદલે નવીનીકરણીય ઊર્જા (Renewable Energy) ના માધ્યમથી દર વર્ષે લાખો ડોલરની સ્થિર આવક મેળવી રહ્યા છે. આ વિસ્તારના સ્થાનિક ઘઉં ઉત્પાદક કેવિન મેકકુલો અને તેમની પત્ની કેથરીન મેકકુલોએ પોતાની ખેતીની જમીન પર પવનચક્કીઓ (Wind Turbines) સ્થાપિત કરીને કૌટુંબિક વ્યવસાયનું ચિત્ર જ બદલી નાખ્યું છે.

‘ધ ઓરેગોનિયન/ઓરેગોનલાઈવ’ ના એક વિશેષ અહેવાલ મુજબ, મેકકુલો પરિવાર બિગ્લો કેન્યોન વિન્ડ ફાર્મનો (Biglow Canyon Wind Farm) આશરે અડધો ભાગ ધરાવતી જમીન પર ઘઉંની ખેતી કરે છે. તેમની માલિકીની જમીન પર જ ૧૩ વિશાળ ઔદ્યોગિક પવન ટર્બાઇન્સ ધમધમી રહ્યા છે. સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ટર્બાઇન્સ કાર્યરત હોવા છતાં ખેતરના મોટાભાગના વિસ્તારમાં સામાન્ય રીતે ઘઉંનું વાવેતર અને લણણી ચાલુ જ રહે છે.

ખેતી સાથે બેવડી આવકનું સફળ મોડેલ

પવનચક્કીઓ દ્વારા થતી કમાણી અંગે વાત કરતા કેથરીન મેકકુલોએ ઉત્સાહપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “જ્યારે આ ટર્બાઇન્સના વિશાળ બ્લેડ સતત ફરી રહ્યા હોય છે, ત્યારે અમને દર વર્ષે આશરે $૧૦૦,૦૦૦ (આશરે ૮૩ લાખથી વધુ ભારતીય રૂપિયા) ની ચોખ્ખી આવક થાય છે. ખેતીકામ અટકાવ્યા વગર આવી સ્થિર આવક મળે તેનાથી ઉત્તમ બાબત બીજી કઈ હોઈ શકે?”

ઉત્તર અમેરિકાના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જમીનમાલિકો અને ઊર્જા કંપનીઓ વચ્ચેની ભાગીદારીનું આ એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. પોર્ટલેન્ડ જનરલ ઇલેક્ટ્રિક (PGE) દ્વારા આશરે ૧૫ વર્ષ પહેલાં રાજ્યવ્યાપી ગ્રીન એનર્જી અભિયાનના ભાગરૂપે આ બિગ્લો કેન્યોન વિન્ડ ફાર્મ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. અન્ય ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સની સરખામણીએ પવનચક્કીઓ માટે જમીનનો સાફ-સફાઈ વાળો મોટો હિસ્સો રોકવો પડતો નથી. કોંક્રિટના પાયા અને માત્ર આવવા-જવા માટેના રસ્તાઓ જ જમીન રોકે છે, જેના કારણે ખેડૂતો કમ્બાઈન હાર્વેસ્ટર જેવા મોટા ટ્રેક્ટરોનો ઉપયોગ કરીને ટર્બાઇનના પાયા સુધી પાક ઉગાડી શકે છે. હવામાનની અનિશ્ચિતતા અને ઘઉંના ભાવમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવ સામે આ મોડેલ ખેડૂતોને આર્થિક સુરક્ષા પ્રદાન કરે છે.

સાધનોની ખામી અને સુરક્ષા સામે ગંભીર સવાલો

પવન ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ આર્થિક રીતે ભલે ફાયદાકારક હોય, પરંતુ ખેતરોની વચ્ચે ઊભેલા આવા વિશાળકાય મશીનોની બાજુમાં કામ કરવું જોખમમુક્ત નથી. તાજેતરમાં જ બિગ્લો કેન્યોન પ્રોજેક્ટમાં એક મોટી યાંત્રિક ખામી સર્જાતા સુરક્ષા સામે ગંભીર ચિંતાઓ ઉભી થઈ હતી.

જાન્યુઆરી મહિનાના અંતમાં એક ડિલિવરી ડ્રાઇવરે ટર્બાઇન નંબર ૭૧ ના પાયા પાસે તૂટેલા બોલ્ટ જોયા હતા. આ ઘટનાના થોડા જ દિવસો બાદ, ૧ ફેબ્રુઆરીના રોજ તે ટર્બાઇનમાં ગંભીર માળખાકીય નિષ્ફળતા (Structural Failure) આવી. ટર્બાઇનનું આશરે ૮ ટન વજન ધરાવતું અને ૧૧ માળ જેટલું ઊંચું બ્લેડ અચાનક તૂટીને નજીકના ઘઉંના ખેતરમાં જઈ પડ્યું હતું. પૂરઝડપે ફરતું આ બ્લેડ જમીન પર પટકાતા પાકના સ્ટબલમાં લગભગ ૪ ફૂટ ઊંડો ખાડો પડી ગયો હતો, જે ટર્બાઇન બેઝથી ફૂટબોલ મેદાન જેટલા અંતરે હતો.

આ અકસ્માતે ખેતરોમાં કામ કરતા ખેડૂત પરિવારોમાં ફફડાટ વ્યાપી દીધો હતો. કેથરીન મેકકુલોએ આ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, “જો તે સમયે ખેતરમાં કોઈ કામ કરી રહ્યું હોત, તો કોઈનો જીવ જઈ શકતો હતો કે ગંભીર ઈજા થઈ શકતી હતી.” આ અકસ્માત બાદ ઊર્જા કંપની PGE એ ત્વરિત પગલાં લેતા બિગ્લો કેન્યોન સુવિધાના તમામ ૨૧૭ ટર્બાઇન્સને કામચલાઉ ધોરણે બંધ કરી દીધા હતા અને એન્જિનિયરો દ્વારા તમામ બોલ્ટ તેમજ કમ્પોનન્ટ્સનું સંપૂર્ણ નિરીક્ષણ કર્યા બાદ જ તેને તબક્કાવાર શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા.

ગ્રામીણ અર્થતંત્ર માટે કરોડરજ્જુ સમાન લીઝ પેમેન્ટ

આવા યાંત્રિક જોખમો હોવા છતાં, શેરમન કાઉન્ટી અને કોલંબિયા રિવર ગોર્જ વિસ્તારના જમીનમાલિકો માટે પવનચક્કીના લીઝ પેમેન્ટ્સ નાણાકીય સ્થિરતાનો મુખ્ય સ્ત્રોત બની રહ્યા છે. જમીનમાલિકોને સીધા મળતા ભાડા ઉપરાંત આ વિન્ડ પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાનિક તંત્રને કર આવક (Tax Revenue) પેટે લાખો ડોલર પણ ચૂકવે છે. આ નાણાંનો ઉપયોગ પૂર્વીય ઓરેગોનમાં કટોકટી સેવાઓ, સાર્વજનિક રસ્તાઓ અને ગ્રામીણ શાળાઓના સંચાલન માટે થાય છે. અનિશ્ચિત ખેતીકામ વચ્ચે ટર્બાઇનથી મળતી વાર્ષિક રકમ ખેડૂત પરિવારોને તેમની પેઢી દર પેઢી ચાલી આવતી જમીનને આર્થિક રીતે ટકાવી રાખવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ રહી છે.