બિહારના ગામડાઓનેત્મનિર્ભર બનાવવાની પહેલ, ઘર અને સ્કૂલોમાં સોલાર લગાવવા પર મળશે વિશેષ દરજ્જો
આજના સમયમાં જ્યારે આખી દુનિયા પર્યાવરણને બચાવવા અને વીજળીની સતત વધતી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે રિન્યુએબલ એનર્જી એટલે કે સૌર ઊર્જા (Solar Energy) તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહી છે, ત્યારે આપણા દેશના રાજ્યોમાંથી પણ અત્યંત પ્રેરણાદાયક અને સકારાત્મક સમાચારો સામે આવી રહ્યા છે. આ જ કડીમાં, બિહાર સરકાર અને વીજળી કંપનીઓએ રાજ્યના ગામડાઓને આત્મનિર્ભર અને ઊર્જાના મામલે આધુનિક બનાવવા માટે એક અદ્ભુત અને અનન્ય પહેલ શરૂ કરી છે.
હવે બિહારના ગામડાઓમાં સોલર સિસ્ટમ્સના સ્થાપન અંગે સ્વસ્થ સ્પર્ધા અને રેન્કિંગ સિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવાની યોજનાઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે. જે ગામડાઓમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં કાર્યરત સોલર સિસ્ટમ્સ જોવા મળશે, તેમને રાજ્ય-સ્તરનું શ્રેષ્ઠ રેન્કિંગ આપવામાં આવશે અને વીજળી કંપની દ્વારા નોંધપાત્ર રોકડ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવશે. આ લેખમાં, ચાલો બિહાર સરકારની ‘સોલર વિલેજ’ યોજનાની વિગતો જાણીએ અને સમજીએ કે તે કેવી રીતે આ ગામડાઓના ચિત્રને બદલવા જઈ રહી છે.
કેવી રીતે નક્કી થશે ‘સોલાર વિલેજ’નું રેન્કિંગ?
બિહારની વીજળી કંપનીઓની નવી યોજના મુજબ, ગામડાઓની રેન્કિંગનું ધોરણ ખૂબ જ પારદર્શક અને વ્યવહારિક રાખવામાં આવ્યું છે. આ રેન્કિંગ આ વાત પર નિર્ભર કરશે કે કયા ગામમાં કેટલા અને કયા સ્તરે સોલાર સિસ્ટમ સફળતાપૂર્વક કામ કરી રહી છે:
-
ઘરો, શાળાઓ અને આરોગ્ય કેન્દ્રોની ગણતરી: અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, રેન્કિંગ નક્કી કરતી વખતે એ જોવામાં આવશે કે ગામના રહેણાંક ઘરોની છત પર, સ્થાનિક સરકારી કે ખાનગી શાળાઓમાં અને ગામના આરોગ્ય કેન્દ્રો (Health Centers) પર કુલ કેટલી સોલાર સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે.
-
પીએમ સૂર્ય ઘર મફત વીજળી યોજનાનો ફાયદો: વર્તમાનમાં દેશભરમાં ચલાવવામાં આવી રહેલી લોકપ્રિય ‘પ્રધાનમંત્રી મફત વીજળી સૂર્ય ઘર યોજના’ હેઠળ ગામડાઓમાં પણ લોકો દ્વારા છત પર સોલાર પેનલ લગાવવામાં આવી રહી છે. આ તમામ એક્ટિવ સોલાર સિસ્ટમ્સને પણ આ વિશેષ ‘સોલાર વિલેજ’ની રેન્કિંગમાં પૂરી રીતે સામેલ કરવામાં આવશે. જે ગામમાં જેટલી વધુ વર્કિંગ સોલાર સિસ્ટમ મળશે, તે રેન્કિંગમાં તેટલું જ ઉપર આવશે.
સોલાર સ્ટ્રીટ લાઈટને કેમ સામેલ કરવામાં આવશે નહીં?
લોકોને ઘણીવાર પ્રશ્ન થાય છે કે શું ગામડાઓમાં મોટી સંખ્યામાં પહેલેથી જ સ્થાપિત સોલર સ્ટ્રીટ લાઈટ્સની આ મૂલ્યાંકનમાં ગણતરી કરવામાં આવશે. વીજળી વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગામના મુખ્ય રસ્તાઓ કે શેરીઓમાં પહેલેથી જ હાજર સોલર સ્ટ્રીટ લાઈટ્સનો આ રેન્કિંગમાં સમાવેશ કરવામાં આવશે નહીં.
આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે વીજ કંપનીનું મુખ્ય ધ્યાન અને ઉદ્દેશ્ય વ્યક્તિગત અને જાહેર ઈમારતો—જેમ કે ઘરો, શાળાઓ અને હોસ્પિટલો—પર સોલર સિસ્ટમ્સના સ્થાપનને મહત્તમ કરવાનો છે, જેથી લોકો સૌર ઊર્જા દ્વારા તેમની ઊર્જાની જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે અને પરંપરાગત વીજળી પરની તેમની નિર્ભરતા ઘટાડી શકે.
ધરનાઈ અને દોઈયા ગામની પ્રેરણાદાયક સફળતા
બિહારમાં સોલાર ગામ બનાવવાનો આ પ્રયોગ કોઈ નવો નથી, પરંતુ રાજ્યમાં આના પહેલાં પણ ખૂબ જ સફળ અને ઐતિહાસિક પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે:
-
ધરનાઈ ગામ (જહાનાબાદ): તમને કદાચ ૨૦૧૪માં ધરનાઈ (જેહાનાબાદ જિલ્લો) નામના પ્રખ્યાત ગામમાં કરવામાં આવેલા તે ઐતિહાસિક પ્રયોગ વિશે યાદ હશે, જ્યાં સમગ્ર ગામને પ્રકાશિત કરવા માટે સોલર માઇક્રો-ગ્રીડ સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી—એક એવી સિદ્ધિ જેણે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.
-
દોઈયા ગામ (નાલંદા): તાજેતરમાં નાલંદા જિલ્લાના નૂરસરાય બ્લોક હેઠળ આવતા ‘દોઈયા’ ગામને પણ એક ઉત્તમ ‘સોલાર મોડેલ ગામ’ તરીકે સફળતાપૂર્વક વિકસિત કરવામાં આવ્યું છે, જે આજે અન્ય ગામો માટે એક મિસાલ બની ગયું છે.
સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અને મળનારું ઇનામ
વીજ કંપનીના અધિકારીઓ સ્વીકારે છે કે કોઈ ગામને રાતોરાત ૧૦૦% સૌર ઊર્જા પર સ્થાનાંતરિત કરવું વ્યવહારિક રીતે શક્ય નથી, કારણ કે આ પ્રક્રિયામાં નોંધપાત્ર સમય અને પ્રયત્નોની જરૂર પડે છે. પરિણામે, સરકાર અને વીજ કંપનીઓ ગામડાઓમાં તબક્કાવાર સોલર સિસ્ટમ્સના સ્થાપનને પ્રોત્સાહન આપવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.
જે ગામો આ રેન્કિંગમાં સૌથી ઉપર સ્થાન પ્રાપ્ત કરશે, તેમને સત્તાવાર રીતે ‘સોલાર વિલેજ’ (Solar Village) નો વિશેષ દરજ્જો આપવામાં આવશે. આની સાથે જ, વીજળી કંપની તરફથી તે ગામોને આકર્ષક પ્રોત્સાહન રાશિ આપવામાં આવશે, જેનો ઉપયોગ ગામના વિકાસ અને સુંદરતા વધારવામાં કરી શકાશે. આ પહેલ માત્ર ગામડાઓને વીજળીના મામલે આત્મનિર્ભર બનાવશે નહીં, પરંતુ પર્યાવરણ સંરક્ષણની દિશામાં પણ એક ક્રાંતિકારી પગલું સાબિત થશે.
