તુર્કીમાં ગ્રીન એનર્જીની નવી ક્રાંતિ: મનિસામાં ૨૦૦ હેક્ટરમાં સ્થપાશે વિશાળ જીઓથર્મલ ગ્રીનહાઉસ પ્રોજેક્ટ

ખેતીમાં આટલો મોટો ચમત્કાર? ૨૦૦ હેક્ટરમાં ફેલાયેલું તુર્કીનું નવું ‘ગ્રીનહાઉસ’ જે બદલી નાખશે દુનિયા!

તુર્કી વૈશ્વિક સ્તરે ખેતી અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા (Renewable Energy) બંને ક્ષેત્રે એક મજબૂત તાકાત તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. હવે આ બંને શક્તિશાળી ક્ષેત્રોનો અદભુત સમન્વય કરીને તુર્કી એક નવો ઈતિહાસ રચવા જઈ રહ્યું છે. જમીનની અંદર રહેલી કુદરતી ગરમી, એટલે કે જીઓથર્મલ એનર્જી (ભૂ-તાપીય ઊર્જા)નો ઉપયોગ કરીને હવે મોટા પાયે આધુનિક ખેતી કરવાની દિશામાં દેશ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે જીઓથર્મલ સ્ત્રોતોમાંથી નીકળતું ખૂબ ઊંચા તાપમાન ધરાવતું પાણી વીજળી ઉત્પાદન માટે વપરાય છે, જ્યારે બાકી બચેલા મધ્યમ તાપમાનના ગરમ પાણી અને વરાળનો ઉપયોગ કૃષિ અને અન્ય ઉદ્યોગોમાં સચોટ રીતે કરી શકાય છે. આ જ વિભાવનાને આધારે પશ્ચિમ તુર્કીના મનિસા (Manisa) પ્રાંતમાં એક અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી અને વિશાળ પ્રોજેક્ટ આકાર લઈ રહ્યો છે.

પ્રોજેક્ટનું માળખું અને સરકારી મંજૂરી

આ અદભુત પ્રોજેક્ટને વાસ્તવિકતામાં બદલવા માટે તુર્કીના કૃષિ અને વન મંત્રાલય દ્વારા સત્તાવાર રીતે એક ખાસ કાનૂની સંસ્થા (Legal Entity)ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. આ સંસ્થા મનિસા પ્રાંતમાં ખાસ તૈયાર થનારા ‘જીઓથર્મલ ગ્રીનહાઉસ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ઝોન’નું સંપૂર્ણ સંચાલન અને દેખરેખ સંભાળશે. મનિસા ગવર્નર ઓફિસ દ્વારા જાહેર કરાયેલી માહિતી અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત અદ્યતન ટેકનોલોજીથી સજ્જ એવા ગ્રીનહાઉસ ઉભા કરવામાં આવશે, જે કુલ ૨૦૦ હેક્ટર (આશરે ૫૦૦ એકર) જેટલા વિશાળ વિસ્તારમાં ફેલાયેલા હશે. આ ઔદ્યોગિક ઝોન સંપૂર્ણપણે આધુનિક સુવિધાઓ અને સ્વચાલિત સિસ્ટમથી સજ્જ હશે, જેમાં બારેમાસ સાનુકૂળ તાપમાન જાળવી રાખીને ગુણવત્તાયુક્ત પાક લઈ શકાશે.

રોજગારીની વિપુલ તકો અને અસાધારણ ઉત્પાદન

જ્યારે આ જીઓથર્મલ ગ્રીનહાઉસ પ્રોજેક્ટ પોતાની પૂર્ણ ક્ષમતા સાથે કાર્યરત થશે, ત્યારે તે સ્થાનિક અર્થતંત્રમાં બહુ મોટો બદલાવ લાવશે. અંદાજ છે કે આ પ્રોજેક્ટના માધ્યમથી આશરે ૩,૫૦૦ જેટલા લોકોને પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રીતે રોજગારીની સુવર્ણ તકો સાંપડશે. આટલું જ નહીં, ઉત્પાદનની દ્રષ્ટિએ પણ આ એક મોટો આંકડો સર કરશે. અહીંથી દર વર્ષે અંદાજે ૮૦,૦૦૦ થી ૯૬,૦૦૦ ટન જેટલા એકદમ તાજા ફળો અને શાકભાજીનું ઉત્પાદન મેળવવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આ મોટા પાયે થનારું ઉત્પાદન માત્ર તુર્કીની સ્થાનિક બજારોની માંગ જ પૂરી નહીં કરે, પરંતુ મોટા પ્રમાણમાં વિદેશોમાં નિકાસ કરીને વિદેશી હૂંડિયામણ કમાવવામાં પણ મદદરૂપ સાબિત થશે.

અર્થતંત્રને મળશે બુસ્ટર ડોઝ

જો કે પ્રાદેશિક સત્તાવાળાઓ દ્વારા આ પ્રોજેક્ટ પાછળ થનારા કુલ રોકાણના ચોક્કસ આંકડા હજુ જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી, પરંતુ આ પ્રોજેક્ટથી દેશના અર્થતંત્રને થનારા વાર્ષિક ફાયદાની વિગતો ચોક્કસ સામે આવી છે. આ અદ્યતન ગ્રીનહાઉસ ઝોન દેશના અર્થતંત્રમાં વાર્ષિક અંદાજે ૨.૫ અબજ ટર્કિશ લીરા (TRY) થી ૩ અબજ ટર્કિશ લીરા જેટલું જંગી યોગદાન આપશે. આ રકમને જો આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણમાં જોવામાં આવે તો તે આશરે ૪૬.૬ મિલિયન યુરો (EUR) થી લઈને ૫૬ મિલિયન લીરા સુધીની થવા જાય છે. આ આર્થિક ફાયદો દર્શાવે છે કે કૃષિમાં ગ્રીન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવો કેટલો નફાકારક સાબિત થઈ શકે છે.

તુર્કીની જીઓથર્મલ ક્ષમતા અને વીજ ઉત્પાદન

તુર્કી પોતાની ભૌગોલિક સ્થિતિના કારણે કુદરતી ગરમ પાણીના ઝરા અને જીઓથર્મલ સ્ત્રોતોથી સમૃદ્ધ છે. તુર્કીના ઉર્જા અને કુદરતી સંસાધન મંત્રાલયના તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે, ગત મે મહિના સુધીમાં દેશમાં સ્થાપિત કુલ જીઓથર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સની ક્ષમતા ૧.૮ ગીગાવોટ (GW) સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડો નાનો સૂનો નથી, કારણ કે તે તુર્કીની સમગ્ર વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતાના આશરે ૧.૪ ટકા જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે. વીજળી મેળવ્યા પછી પણ જે ગરમી બચે છે, તેનો આવો ગ્રીનહાઉસમાં પુનઃઉપયોગ કરવો એ ટકાઉ વિકાસ (Sustainable Development)નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

લિથિયમની શોધ અને ભવિષ્યની યોજનાઓ

આ જીઓથર્મલ ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં માત્ર સરકારી સંસ્થાઓ જ નહીં, પરંતુ ખાનગી કંપનીઓ પણ ઘણો રસ દાખવી રહી છે. તુર્કીની જાણીતી સ્થાનિક કંપની ‘માર્ગુન એનર્જી’ (Margün Energy) અત્યારે એક અનોખા મિશન પર કામ કરી રહી છે. કંપની જીઓથર્મલ સ્ત્રોતોમાંથી નીકળતા પાણીમાં ‘લિથિયમ’ (Lithium) ખનિજ શોધવા માટે સંશોધનો કરી રહી છે. લિથિયમ એ આજકાલ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોની બેટરી બનાવવા માટે ખૂબ જ કિંમતી અને જરૂરી તત્વ છે. આ સાથે જ માર્ગુન એનર્જી ભવિષ્યમાં આ સ્ત્રોતોમાંથી મોટા પાયે સ્વચ્છ વીજળી ઉત્પન્ન કરવા અને આસપાસના ગ્રીનહાઉસ પ્રોજેક્ટ્સને જરૂરી ગરમી (Heat) પૂરી પાડવાની યોજના પર પણ ગંભીરતાથી કામ કરી રહી છે.