ગ્રીન એનર્જી તરફ સર્બિયાનું મોટું કદમ: નવીનીકરણીય ઉર્જા કાયદામાં સુધારા માટે જનતા પાસેથી મંગાવ્યા સૂચનો
બેલગ્રેડ (સર્બિયા): ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને ક્લાઈમેટ ચેન્જના આ યુગમાં હવે દુનિયાભરના દેશો પરંપરાગત ઉર્જા સ્ત્રોતો (કોલસો અને તેલ) પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને ગ્રીન એનર્જી તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે. આ કડીમાં યુરોપિયન દેશ સર્બિયાએ પણ પોતાની ઉર્જા નીતિઓને આધુનિક અને વધુ વ્યાપક બનાવવાની દિશામાં એક ઐતિહાસિક શરૂઆત કરી છે. સર્બિયા સરકારે દેશના ‘નવીનીકરણીય ઉર્જા સ્ત્રોતોના ઉપયોગ પરના કાયદા’ માં મોટા સુધારા કરવા માટે એક જાહેર પરામર્શ (Public Consultation) પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. આ પ્રક્રિયા અંતર્ગત સરકારે દેશના સામાન્ય નાગરિકો, નિષ્ણાતો અને સંસ્થાઓને કાયદાના મુસદ્દામાં ભાગ લેવા અને પોતાના સૂચનો આપવા માટે સત્તાવાર આમંત્રણ આપ્યું છે.
શું છે આ સુધારા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય?
સર્બિયાના ખાણકામ અને ઉર્જા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાયદાકીય ફેરફારો પાછળ બે મુખ્ય હેતુઓ રહેલા છે:
૧. EU કાયદા સાથે સુસંગતતા: સર્બિયા પોતાના ઉર્જા કાયદાઓને યુરોપિયન યુનિયન (EU) ના ‘રિન્યુએબલ એનર્જી ડાયરેક્ટિવ’ RED2 અને આંશિક રીતે RED3 ના કડક નિયમો સાથે સંપૂર્ણપણે સંરેખિત કરવા માંગે છે.
૨. વિકાસ ભંડોળ મેળવવું: આ સ્થાનિક સુધારાઓ કરવાથી સર્બિયા માટે પશ્ચિમ બાલ્કન્સ ગ્રોથ પ્લાન હેઠળ યુરોપિયન યુનિયન પાસેથી મોટું આર્થિક અનુદાન (Grants) અને ફંડ મેળવવાનો માર્ગ મોકળો થશે.
મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સુધારાનો મુખ્ય સિદ્ધાંત ટકાઉ વિકાસ (Sustainable Development) છે. નવીનીકરણીય ઉર્જાનો આ નવો વિકાસ કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા, દેશની ઉર્જા સુરક્ષા વધારવા અને પર્યાવરણના સંરક્ષણ સાથે સામાજિક રીતે ન્યાયી ઉર્જા સંક્રમણ (Energy Transition) લાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે.
રિન્યુએબલ એક્સિલરેશન વિસ્તારો (RAA) ની સ્થાપના
આ કાયદાકીય ફેરફારોમાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે સરકાર દેશમાં ‘રિન્યુએબલ એક્સિલરેશન વિસ્તારો’ (RAA) અથવા ‘ગો-ટુ વિસ્તારો’ સ્થાપવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ અંતર્ગત જમીનનું ઉર્જા અને અવકાશી મેપિંગ કરવામાં આવશે. પર્યાવરણ સંરક્ષણના તમામ નિયમોનું પાલન કરીને એવા વિસ્તારો નક્કી કરાશે જ્યાં સોલાર કે વિન્ડ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ ઝડપથી લગાવી શકાય. આનાથી સરકારી અને ખાનગી જમીનનો વધુ તર્કસંગત અને વ્યવસ્થિત ઉપયોગ શક્ય બનશે.
આ ઉપરાંત, પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવા માટેની સરકારી પરવાનગી (Permissions) ની પ્રક્રિયાને ખૂબ જ સરળ અને સુવ્યવસ્થિત કરવામાં આવશે. કાયદા હેઠળ ખાસ ‘સંપર્ક બિંદુઓ’ (Contact Points) ઉભા કરાશે, જે ઉર્જા ક્ષેત્રના રોકાણકારો અને અરજદારોને સિંગલ-વિન્ડો સિસ્ટમની જેમ માર્ગદર્શન આપશે અને સમયમર્યાદામાં મંજૂરી અપાવશે.
ગ્રાહકો બનશે ‘ખરીદદારો-ઉત્પાદકો’ (Prosumers)
નવો કાયદો સામાન્ય ગ્રાહકોની સ્થિતિમાં મોટો સુધારો કરશે. સર્બિયામાં હવે ગ્રાહકો માત્ર ઉર્જા વાપરશે જ નહીં પરંતુ તેઓ ‘પ્રોસ્યુમર્સ’ (ખરીદદારો-ઉત્પાદકો) બનશે. આનો અર્થ એ કે સામાન્ય નાગરિકો પોતાના ઘર કે બિલ્ડિંગ પર સ્વ-વપરાશ માટે વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકશે, તેનો સંગ્રહ (Storage) કરી શકશે અને વધારાની વીજળીને ગ્રીડમાં મોકલીને ‘નેટ બિલિંગ’ યોજના હેઠળ લાભ મેળવી શકશે અથવા બજારમાં વેચી પણ શકશે.
એક જ ઈમારતમાં રહેતા અનેક લોકો સાથે મળીને સંયુક્ત રીતે પ્રોસ્યુમર બની શકે તે માટે પણ કાયદામાં વિશેષ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી રહી છે. આ સાથે જ, સોલાર પેનલ કે સ્ટોરેજ ડિવાઈસના સંચાલન અને જાળવણીમાં ત્રીજા પક્ષ (Third Party) ની ભૂમિકાને પણ કાયદેસરનું માળખું આપવામાં આવશે.
ગ્રીન ગેસ, હીટિંગ અને કૂલિંગ પર વિશેષ ધ્યાન
નવા કાયદાનો વ્યાપ માત્ર વીજળી પૂરતો મર્યાદિત નથી. આ કાયદા હેઠળ વીજળીની સાથે-સાથે બાયોમિથેન અને હાઇડ્રોજન જેવા નવીનીકરણીય વાયુઓ (Renewable Gases) તેમજ ફેક્ટરીઓમાંથી નીકળતી નકામી ગરમી (Waste Heat) નો ઉપયોગ કરીને ગરમી અને ઠંડક (Heating and Cooling) ઉત્પન્ન કરવા માટે પણ ‘ઉત્પત્તિની ગેરંટી’ (Guarantees of Origin) સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં આવશે.
આ ઉપરાંત, સામાન્ય પરિવારો, સ્થાનિક વહીવટીતંત્રો અને સામાજિક સંસ્થાઓની ભાગીદારીથી ‘નવીનીકરણીય ઉર્જા સમુદાયો’ (Renewable Energy Communities) ના નેટવર્કને વધુ મજબૂત બનાવવાની યોજના છે.
