રિલાયન્સની મજબૂત છલાંગ: ભારતના ‘એનર્જી સુપરસાયકલ’માં અગ્રેસર

જામનગરમાંથી બદલાશે ભારતનું ભવિષ્ય! રિલાયન્સની ગ્રીન એનર્જી ક્રાંતિની સંપૂર્ણ વિગત

ભારત હાલમાં ઉર્જા ક્ષેત્રના એક એવા વળાંક પર છે જેને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના ચેરમેન મુકેશ અંબાણી ‘એનર્જી સુપરસાયકલ’ (Energy Supercycle) તરીકે ઓળખાવે છે. વધતી જતી વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ અને ઉર્જા સુરક્ષાના પડકારો વચ્ચે, રિલાયન્સ હવે માત્ર પરંપરાગત ઇંધણ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા (Renewables), બાયોએનર્જી અને ગ્રીન ફ્યુઅલ્સના ક્ષેત્રમાં એક વિશાળ સામ્રાજ્ય ઊભું કરી રહ્યું છે. આ વ્યૂહરચનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતની વિદેશી ઉર્જા પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને દેશને આત્મનિર્ભર બનાવવાનો છે.

વિદેશી ઉર્જા પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો સંકલ્પ

મુકેશ અંબાણીએ કંપનીની વાર્ષિક સામાન્ય સભામાં એક ગંભીર વાસ્તવિકતા સામે મૂકી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, ભારત આજે પણ પોતાની કુલ ઉર્જા જરૂરિયાતોના 70 ટકાથી વધુ હિસ્સો આયાત કરે છે. આ પરિસ્થિતિ ભારતને વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને તેલના ભાવમાં થતા ઉતાર-ચઢાવ સામે અતિ સંવેદનશીલ બનાવે છે. આ નિર્ભરતાને તોડવા માટે રિલાયન્સ સોલાર પાવર, વિન્ડ એનર્જી, બેટરી સ્ટોરેજ, ગ્રીન હાઈડ્રોજન અને કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) જેવી વિવિધ દિશાઓમાં એક સંકલિત પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરી રહ્યું છે.

જામનગર: ગ્રીન ઉર્જાનું નવું હબ

રિલાયન્સની ગ્રીન એનર્જીની સફરમાં જામનગરના ‘ધીરુભાઈ અંબાણી ગ્રીન એનર્જી ગીગા કોમ્પ્લેક્સ’નો ફાળો પાયારૂપ છે. કંપનીએ સોલાર ફોટોવોલ્ટેઇક મેન્યુફેક્ચરિંગ શરૂ કરી દીધું છે, જેમાં અત્યાધુનિક હેટરોજંકશન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. કંપનીનું લક્ષ્ય પોલિસિલિકોન, વેફર, સેલ અને મોડ્યુલ્સ મળીને કુલ 20 ગીગાવોટની વાર્ષિક ઉત્પાદન ક્ષમતા હાંસલ કરવાનું છે.

આ ઉપરાંત, રિલાયન્સ બેટરી મેન્યુફેક્ચરિંગમાં પણ મોટી છલાંગ લગાવી રહ્યું છે. આ વર્ષે 40 GWh બેટરી સેલ ફેસિલિટીનો પ્રથમ તબક્કો શરૂ થવાની ધારણા છે, જેને ભવિષ્યમાં 120 GWh સુધી લઈ જવાની યોજના છે. આ સાથે, રિલાયન્સ વિશ્વના સૌથી મોટા લિથિયમ આયર્ન ફોસ્ફેટ બેટરી ઉત્પાદકોમાં સ્થાન મેળવી શકે છે. ગુજરાતના કચ્છમાં 5,50,000 એકરમાં ફેલાયેલું રિન્યુએબલ એનર્જી હબ, જે સોલાર અને બેટરી સ્ટોરેજનું સંયોજન છે, તે ભારતની કુલ વીજ વપરાશના 3 ટકા જેટલી વીજળી પેદા કરવા સક્ષમ હશે.

આધુનિકરણ અને સ્વાયત્ત રિફાઇનરી

એક તરફ ગ્રીન એનર્જી પર ધ્યાન છે, તો બીજી તરફ રિલાયન્સ તેના પરંપરાગત રિફાઇનિંગ બિઝનેસમાં પણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ઓટોમેશનનો ઉપયોગ વધારી રહ્યું છે. એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અનંત અંબાણીના જણાવ્યા અનુસાર, કંપની જામનગર રિફાઇનરીને વિશ્વની પ્રથમ ‘ફુલ્લી ઓટોનોમસ’ રિફાઇનરી બનાવવા તરફ આગળ વધી રહી છે. આ ઉપરાંત, દહેજમાં PTA પ્લાન્ટ, હજીરામાં કાર્બન ફાઈબર ફેસિલિટી અને નાગોઠાણેમાં PVC પ્લાન્ટ જેવા પ્રોજેક્ટ્સ કંપનીની ઉત્પાદન ક્ષમતા અને મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનોને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જશે.

ગ્રીન હાઈડ્રોજન અને ભવિષ્યની તકો

ગ્રીન હાઈડ્રોજન અને ગ્રીન કેમિકલ્સ ક્ષેત્રે પણ રિલાયન્સે આક્રમક શરૂઆત કરી છે. કંપનીએ સેમસંગ C&T સાથે 3 અબજ ડોલરનો ગ્રીન એમોનિયા સપ્લાય કરાર કર્યો છે. આ સિવાય જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા અને યુરોપના બજારોમાં પણ ગ્રીન ફ્યુઅલ્સની નિકાસ કરવા માટે કંપની ગંભીર ચર્ચાઓ કરી રહી છે. કંપનીને અપેક્ષા છે કે આવતા નાણાકીય વર્ષથી તેનું ‘ન્યૂ એનર્જી’ બિઝનેસ નાણાકીય કામગીરીમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપવાનું શરૂ કરશે.

રોજગાર અને આર્થિક પ્રભાવ

રિલાયન્સની આ દૂરદર્શી યોજનાઓ માત્ર ઉર્જા સુરક્ષા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દેશમાં રોજગારીની મોટી તકો પણ ઊભી કરી રહી છે. રિલાયન્સના અંદાજ મુજબ, રિન્યુએબલ એનર્જી, બેટરી મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ગ્રીન ફ્યુઅલ્સના ક્ષેત્રમાં કુલ મળીને લગભગ 200,000 નવી રોજગારીની તકો ઊભી થઈ શકે છે.