ભારત-જાપાન દોસ્તીની નવી ઉર્જા: ખાવડા-નાગપુર ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટ માટે જાપાની બેંકોએ ખોલી તિજોરી, ૫૫ કરોડ ડોલરનો કરાર
ભારત સરકારના અક્ષય ઉર્જા એટલે કે રિન્યુએબલ એનર્જીના લક્ષ્યાંકોને પ્રાપ્ત કરવાની દિશામાં દેશની સૌથી મોટી પાવર ટ્રાન્સમિશન કંપની, પાવર ગ્રીડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (POWERGRID) એ એક બહુ મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય સફળતા મેળવી છે. પાવરગ્રીડે દેશના અત્યાર સુધીના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી અને વિશાળ ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સમાંના એક એવા ‘ખાવડા-નાગપુર હાઇ-વોલ્ટેજ ડાયરેક્ટ કરંટ (HVDC) ટ્રાન્સમિશન કોરિડોર’ ના નિર્માણ માટે જાપાન બેંક ફોર ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન (JBIC) અને જાપાની ધિરાણકર્તાઓના એક પ્રતિષ્ઠિત સંઘ (કન્સોર્ટિયમ) પાસેથી આશરે ૫૫૦ મિલિયન યુએસ ડોલર (અંદાજે ૪,૬૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) નું મોટું ભંડોળ મેળવ્યું છે. આ ૧૭ જૂનના રોજ હસ્તાક્ષર થયેલો આ કરાર માત્ર નાણાકીય સહાય નથી, પરંતુ તે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં દેશમાં ૫૦０ ગીગાવોટ (GW) બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ આધારિત સ્વચ્છ વીજળી ક્ષમતા સ્થાપિત કરવાના ભારતના સંકલ્પને બહુ મોટું બળ પૂરું પાડશે.
ગુજરાતના ખાવડાથી નાગપુર સુધી જોડાશે ગ્રીન પાવર લિંક
આ ઐતિહાસિક ધિરાણ કરાર હેઠળ, જાપાન સરકારની માલિકીની સંસ્થા JBIC એકલા હાથે ૪૮ બિલિયન જાપાનીઝ યેન (JPY) ની લોન આપશે. જ્યારે બાકીની રકમ જાપાનની અગ્રણી કોમર્શિયલ બેંકો જેવી કે સુમિટોમો મિત્સુઇ બેંકિંગ કોર્પોરેશન, કાન્સાઇ મીરાઇ બેંક, કિરાબોશી બેંક અને ધ જોયો બેંક દ્વારા સહ-ધિરાણના રૂપમાં પૂરી પાડવામાં આવશે. આ વૈશ્વિક પ્રોજેક્ટમાં ખાનગી બેંકોના રોકાણને સુરક્ષિત કરવા માટે JBIC આ તમામ સહભાગી વાણિજ્યિક ધિરાણકર્તાઓના શેરની સંપૂર્ણ નાણાકીય ગેરંટી પણ આપશે.
આ જંગી ભંડોળનો ઉપયોગ ખાસ કરીને ગુજરાતના કચ્છ સ્થિત વિશ્વના સૌથી મોટા ‘ખાવડા રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક’ ને મહારાષ્ટ્રના ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર નાગપુર સાથે જોડવા માટે કરવામાં આવશે. આ હાઇ-ટેક HVDC ટ્રાન્સમિશન લિંક અત્યંત લાંબા અંતર સુધી કરોડો મેગાવોટ સ્વચ્છ વીજળી પહોંચાડવાનું કામ કરશે. આ આધુનિક સિસ્ટમની ખાસિયત એ છે કે તે લાંબા અંતરના પરિવહન દરમિયાન થતા પરંપરાગત વીજળીના બગાડ (ટ્રાન્સમિશન લોસ) ને નહિવત કરી દેશે, જેનાથી ભારતની રાષ્ટ્રીય ગ્રીડની એકંદર કાર્યક્ષમતા અને વિશ્વસનીયતામાં અભૂતપૂર્વ સુધારો થશે.
ડીકાર્બોનાઇઝેશન અને ગ્રીન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર વિશેષ ભાર
જાપાન બેંક ફોર ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન (JBIC) એ સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે, આ વિશેષ ધિરાણ તેમના વૈશ્વિક ‘GREEN’ ઓપરેશન કાર્યક્રમ હેઠળ આપવામાં આવ્યું છે. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દુનિયાભરમાં કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા (ડીકાર્બોનાઇઝેશન) અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ટકાઉ આર્થિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપતા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સને આર્થિક ટેકો આપવાનો છે.
હાલમાં ભારત પોતાના ઉર્જા સેક્ટરને સુધારવા માટે માત્ર સૌર કે પવન ઉર્જાના પ્લાન્ટ્સ સ્થાપી રહ્યું નથી, પરંતુ તે ઉત્પાદિત થયેલી વીજળીને દેશના ખૂણે-ખૂણે પહોંચાડવા માટે એક મજબૂત અને અત્યાધુનિક ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક પણ તૈયાર કરી રહ્યું છે. દેશના રિન્યુએબલ સમૃદ્ધ પ્રદેશોમાંથી ઔદ્યોગિક અને શહેરી માંગ કેન્દ્રો સુધી વીજળી પહોંચાડવાના હેતુથી સરકારે વર્ષ ૨૦૩૨ સુધીમાં સમગ્ર દેશમાં આશરે ૧,૯૧,૦૦૦ કિલોમીટર લાંબી નવી ટ્રાન્સમિશન લાઇનો વિકસાવવાનો એક બહુ મોટો રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે, જેમાં પાવરગ્રીડ કેન્દ્રવર્તી ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
ભારત-જાપાન વ્યૂહાત્મક સંબંધોનો નવો અધ્યાય
આ કરાર આર્થિક રોકાણથી આગળ વધીને પડોશી દેશો ભારત અને જાપાન વચ્ચેના ગાઢ ઉર્જા અને વ્યાપારી સંબંધોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. જાપાની સંસ્થાના જણાવ્યા મુજબ, આ લોન જાપાનની પ્રતિષ્ઠિત વૈશ્વિક પહેલ ‘ભાગીદારી ઓન વાઈડ એનર્જી એન્ડ રિસોર્સિસ રેઝિલિયન્સ એશિયા’ (POWERR Asia) ને સીધું સમર્થન આપે છે, જેની શરૂઆત એપ્રિલ ૨૦૨૬ માં સમગ્ર એશિયા પ્રદેશમાં ઉર્જા પુરવઠા શૃંખલાઓને અભેદ્ય બનાવવા અને ઉર્જા સ્થિતિસ્થાપકતા સુધારવા માટે કરવામાં આવી હતી.
આ પ્રોજેક્ટના માધ્યમથી ભારતીય પાવર સેક્ટરમાં અદ્યતન જાપાનીઝ HVDC ટેકનોલોજીનો વ્યાપક સ્વીકાર વધશે. પરિણામે, આગામી વર્ષોમાં હાઇ-વોલ્ટેજ સાધનો અને સંકળાયેલા ભારે પાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ઉત્પાદન ક્ષેત્રે રોકાયેલી અગ્રણી જાપાનીઝ કંપનીઓ માટે ભારતના વિશાળ બજારમાં બિઝનેસ અને રોકાણની અનેક નવી સુવર્ણ તકો ઊભી થશે. આ ધિરાણ એક એવા નિર્ણાયક સમયે આવ્યું છે જ્યારે બંને લોકતાંત્રિક દેશો વૈશ્વિક આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) ના સંકટ સામે લડવા માટે ગ્રીન એનર્જી અને સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટમાં પોતાનો વ્યૂહાત્મક સહયોગ સતત વધારી રહ્યા છે.
