મોદી સરકારનો મોટો નિર્ણય! તળાવો અને ડેમ પર બનશે વીજળી, ડેવલપર્સને મળશે પ્રતિ મેગાવોટ ₹૧ કરોડની મદદ
ભારતમાં અક્ષય ઉર્જા (Renewable Energy) નો વ્યાપ વધારવા અને જમીનની બચત કરીને વધુમાં વધુ વિજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટો અને ક્રાંતિકારી નિર્ણય લીધો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય કેબિનેટે ‘પ્રધાનમંત્રી સૂર્ય સરોવર યોજના’ (PM-SSY) ને સત્તાવાર રીતે મંજૂરી આપી દીધી છે.
આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશભરમાં જળાશયો, તળાવો અને ડેમ જેવા પાણીના સ્ત્રોતો પર તરતા સોલાર પ્લાન્ટ (Floating Solar Power Projects) સ્થાપવાનો અને તેની સાથે ઉર્જા સંગ્રહ પ્રણાલી (Energy Storage Systems – ESS) ને જોડવાનો છે. આ નવી યોજના માટે સરકારે ₹૫,૦૭૦ કરોડ ના નાણાકીય બજેટની ફાળવણી કરી છે.
પીએમ સૂર્ય સરોવર યોજનાની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ અને લક્ષ્યાંક
સરકારની આ યોજના અંતર્ગત આગામી વર્ષોમાં અલ્ટરનેટિવ એનર્જી સેક્ટરમાં મોટા પાયે ફેરફારો લાવવાની યોજના છે:
-
૫,૦૦૦ મેગાવોટ ક્ષમતા: યોજના હેઠળ દેશભરમાં કુલ ૫,૦૦૦ મેગાવોટ (5 GW) ના ફ્લોટિંગ સોલાર ફોટોવોલ્ટેઇક (FSPV) પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
-
૧૦,૦૦૦ MWh એનર્જી સ્ટોરેજ: સોલાર પેનલ્સની સાથે બે કલાક સુધી વીજળીનો સંગ્રહ કરી શકે તેવી ઓછામાં ઓછી ૧૦,૦૦૦ મેગાવોટ-અવર (MWh) ક્ષમતા ધરાવતી બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ પણ સેટઅપ કરવામાં આવશે, જેથી સૂર્યપ્રકાશ ન હોય ત્યારે પણ વીજ પુરવઠો ચાલુ રાખી શકાય.
-
સમયગાળો: આ પ્રોજેક્ટ્સ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ થી ૨૦૩૦-૩૧ દરમિયાન મંજૂર કરવામાં આવશે, જ્યારે તેને મળતી નાણાકીય સહાયનું વિતરણ ૨૦૩૨-૩૩ સુધી ચાલુ રહેશે.
ભારત માટે ફ્લોટિંગ સોલાર શા માટે જરૂરી છે?
ભારત જેવા વિશાળ વસતિ ધરાવતા દેશમાં સોલાર પેનલ્સ લગાડવા માટે મોટી માત્રામાં જમીનની જરૂર પડે છે. જમીન મેળવવી (Land Acquisition) એ મોંઘી અને જટિલ પ્રક્રિયા છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ તરીકે ફ્લોટિંગ સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ રહ્યા છે.
તાજેતરમાં નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સોલાર એનર્જી (NISE) દ્વારા કરવામાં આવેલા એક આકારણી મુજબ, ભારતના જળાશયો, ડેમ અને અન્ય આંતરિક પાણીના સ્ત્રોતોમાં અંદાજે ૧૦૨.૧૮ GWp (ગિગાવાટ-પીક) જેટલી ફ્લોટિંગ સોલાર ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવાની પ્રચંડ ક્ષમતા રહેલી છે.
પાણી પર સોલાર પેનલ મૂકવાના મુખ્ય ફાયદાઓ:
૧. જમીનની બચત: ખેતીલાયક કે રહેણાંક જમીનનો ઉપયોગ કર્યા વગર વીજળી બનાવી શકાય છે.
૨. પાણીનું બાષ્પીભવન અટકે છે: સોલાર પેનલ્સ પાણીની સપાટીને ઢાંકે છે, જેથી ગરમીના દિવસોમાં જળાશયોમાંથી પાણી વરાળ બનીને ઊડી જતું અટકે છે.
૩. વધુ વિજ ઉત્પાદન: પાણીની ઠંડકને કારણે સોલાર પેનલ્સનું તાપમાન ઓછું રહે છે, જેથી તેની કાર્યક્ષમતા (Efficiency) વધે છે.
ડેવલપર્સને મળશે આકર્ષક સરકારી આર્થિક સહાય (CFA)
ફ્લોટિંગ સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવા માટે શરૂઆતમાં મોટો ખર્ચ થતો હોય છે. આ ક્ષેત્રમાં ખાનગી રોકાણ અને ડેવલપર્સને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે કેન્દ્રીય નાણાકીય સહાય (CFA) ની જોગવાઈ કરી છે:
-
પ્રોજેક્ટ મંજૂરી બાદ મદદ: સફળતાપૂર્વક પ્લાન્ટ ચાલુ (Commission) થઈ ગયા પછી, પાત્રતા ધરાવતા ફ્લોટિંગ સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ માટે પ્રતિ મેગાવોટ ₹૧ કરોડ ની સેન્ટ્રલ ફાયનાન્સિયલ આસિસ્ટન્સ આપવામાં આવશે.
-
પ્રારંભિક સર્વે માટે સહાય: પ્રોજેક્ટ શરૂ કરતા પહેલાં પાણીની ઊંડાઈ અને સ્થિતિ જાણવા માટે બાથિમેટ્રી અને હાઇડ્રોગ્રાફી સર્વે, પર્યાવરણીય મૂલ્યાંકન (Environmental Assessment) અને અન્ય પ્રારંભિક કામગીરી માટે પ્રોજેક્ટ દીઠ ₹૫૦ લાખ સુધી ની નાણાકીય મદદ કરવામાં આવશે, જેથી રોકાણકારોનું જોખમ ઘટી શકે.
દેશભરના તમામ રાજ્યોને મળશે યોજનાનો લાભ
આ યોજના ભારતના તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં લાગુ કરવામાં આવશે. રાજ્યો પોતાના વિસ્તારમાં આવેલા હાલના જળાશયો, તળાવો અને ઔદ્યોગિક તળાવો (Industrial Ponds) નો ઉપયોગ સ્વચ્છ ઉર્જા (Clean Energy) ના ઉત્પાદન માટે કરી શકશે.
હાલમાં ભારતમાં માત્ર ૭૦૦ મેગાવોટ જેટલી જ ફ્લોટિંગ સોલાર ક્ષમતા કાર્યરત છે. પીએમ સૂર્ય સરોવર યોજના હેઠળ વધુ ૫,૦૦૦ મેગાવોટનો ઉમેરો થવાથી ભારતનું ગ્રીન એનર્જી સેક્ટર વધુ મજબૂત બનશે અને પર્યાવરણને અનુકૂળ વીજ ઉત્પાદનમાં દેશ એક નવો ઈતિહાસ રચશે.
