ઓડિશાના લાંબા દરિયાકાંઠા અને પોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરથી ગ્રીન એમોનિયા ઉત્પાદનને વેગ મળશે
ભારતના પૂર્વીય કિનારે આવેલું ઓડિશા રાજ્ય હવે માત્ર પરંપરાગત ખનિજો અને ભારે ઉદ્યોગો પૂરતું મર્યાદિત ન રહેતા, દેશના અગ્રણી ગ્રીન એનર્જી હબ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. રાજ્ય સરકારે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ૧૧ ગીગાવોટ (GW) નવીનીકરણીય ઊર્જા (રિન્યુએબલ એનર્જી) ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાનો એક અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. ઓડિશાને ક્લીન એનર્જી અને ગ્રીન હાઇડ્રોજનનું વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનાવવા માટે રાજ્યના ટ્રાન્સમિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પાવર ગ્રીડ સિસ્ટમમાં મોટા પાયે મૂડીરોકાણ કરવાની યોજના ઘડી કાઢવામાં આવી છે.
ભુવનેશ્વર ખાતે ઊર્જા વિભાગના સહયોગથી ભારતીય ઉદ્યોગ સંઘ (CII) દ્વારા આયોજિત ‘ઊર્જા સંમેલન ૨૦૨૬’ ને સંબોધિત કરતી વખતે રાજ્યના નાયબ મુખ્યમંત્રી કનક વર્ધન સિંહ દેવે આ વ્યૂહરચનાનો ખુલાસો કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, ઓડિશામાં અત્યાર સુધીમાં અંદાજે ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે સાકાર થનારા ૧૬ મોટા પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપી દેવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ભવિષ્યના ઔદ્યોગિક વિકાસને ટેકો આપવા અને ગ્રીડમાં મોટા પ્રમાણમાં ગ્રીન એનર્જીનો સીમલેસ વહેણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટ્રાન્સમિશન માળખાને મજબૂત કરવા માટે વધારાના ૩૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ ટૂંક સમયમાં કરવામાં આવશે.
વિઝન ૨૦૪૭ અને મિશ્ર ઊર્જા સ્ત્રોતો પર ધ્યાન
રાજ્યના ટકાઉ અને સર્વસમાવેશક વિકાસ માટે તૈયાર કરાયેલા ‘ઓડિશા વિઝન ૨૦૪૭’ ને સફળ બનાવવા માટે આ આયોજન ખૂબ મહત્વનું છે. આ વર્ષના ફેબ્રુઆરી મહિનામાં યોજાયેલી રોકાણકારોની બેઠક દરમિયાન ઓડિશાને ૬.૭ GW ની ક્ષમતા ધરાવતા વિવિધ ગ્રીન પ્રોજેક્ટ્સ માટે ૬૭,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના રોકાણના પ્રસ્તાવો મળ્યા હતા. આગામી ચાર વર્ષોમાં રાજ્યભરમાં સૌર ઊર્જા (સોલાર), પવન ઊર્જા (વિન્ડ), પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ અને હાઇબ્રિડ ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સનું એક આધુનિક મિશ્રણ તૈયાર કરવામાં આવશે.
સરકાર માત્ર ઊર્જા ઉત્પાદન પર જ નહીં, પરંતુ તેના સંગ્રહ પર પણ સમાન ભાર આપી રહી છે. આ અંતર્ગત ઓડિશાના છ વ્યુહાત્મક સ્થળોએ મોટા પાયે ‘બેટરી સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સ’ સ્થાપવામાં આવી રહ્યા છે. આ સાથે જ, ઓડિશાના લાંબા દરિયાકાંઠા, મજબૂત ઔદ્યોગિક બેઝ અને ઉદ્યોગ-સાહસિક નીતિઓના કારણે ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને ગ્રીન એમોનિયા ક્ષેત્રે અબજો રૂપિયાનું રોકાણ આકર્ષવામાં સફળતા મળી રહી છે. આ ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક કક્ષાનું સંશોધન કરવા માટે ઓડિશા સરકાર આઈઆઈટી (IIT) અને સિંગાપોરની પ્રખ્યાત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે મળીને એક મજબૂત રિસર્ચ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવી રહી છે.
પૂર્વીય ભારતનું ડીકાર્બોનાઇઝેશન અને ગ્લોબલ સમિટ
આ વર્ષના કોન્ક્લેવની મુખ્ય થીમ “પૂર્વીય ભારતના ગ્રીન ટ્રાન્ઝિશનને પાવરિંગ – પોલિસી, ઇનોવેશન અને ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ડીકાર્બોનાઇઝેશન” રાખવામાં આવી હતી. આ મંચ પર દેશના અગ્રણી નીતિ નિર્માતાઓ, ઊર્જા વિશ્લેષકો અને ટેકનોલોજી પ્રદાતાઓએ ઓડિશાના કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી હતી. ઊર્જા વિભાગના અધિક મુખ્ય સચિવ વિશાલ કુમાર દેવે માહિતી આપી હતી કે, રાજ્ય સરકાર ગ્રીડની વિશ્વસનીયતા વધારવા અને વિતરણ નેટવર્કને સુધારવા માટે તાત્કાલિક ધોરણે ૪,૫૦૦ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ કરવા જઈ રહી છે. તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે ચાલુ વર્ષે જ ભુવનેશ્વર ખાતે ‘ગ્લોબલ એનર્જી લીડર્સ સમિટ ૨૦૨૬’નું ભવ્ય આયોજન કરાશે.
CII ઓડિશા સ્ટેટ કાઉન્સિલના ચેરમેન અને JSW સ્ટીલના પ્રમુખ અનિલ કુમાર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ઓડિશા પાસે પૂર્વીય ભારતનો ગ્રીન એનર્જી ગેટવે બનવાની તમામ ક્ષમતાઓ રહેલી છે. જો કે, આ લક્ષ્યને સમયસર પ્રાપ્ત કરવા માટે ખાનગી રોકાણકારો, બેંકો અને સરકારી સંસ્થાઓ વચ્ચે મજબૂત ભાગીદારી અનિવાર્ય છે. વૈશ્વિક સ્તરે બદલાતા ઊર્જા સમીકરણો પર પ્રકાશ પાડતા ઊર્જા સમિતિના ચેરમેન દેવેશ ગોયલે જણાવ્યું કે ઊર્જા સુરક્ષા અને ટકાઉપણું એ વર્તમાન સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત છે.
સ્થાનિક સોલાર ઉત્પાદન અને નિકાસની નવી તકો
એનટીપીસી (NTPC) ના પ્રાદેશિક નિયામક વિજય ચંદે ઔદ્યોગિક વિકાસ અને પર્યાવરણ સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવતી વ્યૂહરચના અપનાવવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તો બીજી તરફ, સાત્વિક સોલાર ઇન્ડસ્ટ્રીઝના સીઈઓ પ્રશાંત માથુરે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતની ડીકાર્બોનાઇઝેશન યાત્રાને ઝડપી બનાવવા માટે વિદેશી આયાત પર નિર્ભર રહેવાના બદલે સ્થાનિક સ્તરે જ સૌર પેનલો અને સંબંધિત સાધનોનું ઉત્પાદન વધારવું પડશે.
અવડા ગ્રુપના ગ્રીન હાઇડ્રોજન બિઝનેસના વડા પ્રશાંત ચૌબેએ ઉમેર્યું કે, ઓડિશા પાસે વિશાળ બંદર (પોર્ટ) માળખું હોવાના કારણે તે ગ્રીન એમોનિયાના ઉત્પાદન સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટી નિકાસ તકો ઊભી કરી શકે છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ સ્ટીલ અને સિમેન્ટ જેવા ભારે ઉદ્યોગોમાંથી નીકળતા પ્રદૂષણને અટકાવવામાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે અને ઓડિશાને ગ્રીન મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે દેશમાં મોખરે લાવશે.
